برگردان به زبان ساده
باده و این همه ز باده بتر
که برآورده دودمان از سر
هوش مصنوعی: نوشیدنی و همهی لذتهای آن، از این مهمتر است که دودمان و نسلها را از منشاء خود دور و بینصیب کرده است.
یا ز پرکاری است و کمخواری
یا ز پرخواری است وکمکاری
هوش مصنوعی: این جمله به بیان تفاوتهای رفتاری و عملکردی افراد اشاره دارد. به این معناست که یا فرد به دلیل تلاش و کار زیاد، از خود فروتنی و تواضع کمتری نشان میدهد، یا برعکس، به خاطر کمکاری ممکن است اعتماد به نفس بیشتری داشته باشد و خود را پرخودپسند تر به نمایش بگذارد. در واقع، این جمله به ارتباط بین سختکوشی و ویژگیهای شخصیتی اشاره دارد.
چون که عدل از میانه برخیزد
عقل وخیروصلاح بگریزد
هوش مصنوعی: وقتی که عدالت از میان برود، عقل و خیر و صلاح نیز دور میشوند.
آن توانگر ز بس تن آسانی
خسته گردد کند هونرانی
هوش مصنوعی: توانگر که به واسطه راحتطلبی و بیتحرکی، به زودی خسته و دلزده میشود.
تا عذاب درونش کم گردد
پیش خم شراب خم گردد
هوش مصنوعی: برای اینکه عذاب درونش کاهش یابد، به سمت خم شراب میرود.
تا ز تنپروری دمی برهد
سوی بنگ وشراب روی نهد
هوش مصنوعی: برای لحظهای از تنبلی و کسالت فاصله بگیرد و به سمت خوشی و لذتهای ناب مانند شراب و تفریح حرکت کند.
کارگر هم ز فرط بدبختی
ازغم و رنج و محنت و سختی
هوش مصنوعی: کارگر به خاطر مشکلات و سختیهای زیاد زندگی، از غم و رنج رنج میبرد و به شدت متأثر و ناامید است.
ساغری درکشد که مست شود
دور از آن عالمی که هست شود
هوش مصنوعی: جامی مینوشد که باعث مستیاش شود و او را از دنیای موجود دور کند.
این ز تفریط و آن دگر زافراط
هر دو گردند منقطع ز نشاط
هوش مصنوعی: دو حالت افراط و تفریط باعث میشود که انسان از شادابی و نشاط دور شود.
پس به رغم طبیعت ساده
این کشد چرس و آن خورد باده
هوش مصنوعی: با وجود اینکه طبیعت انسانها ساده و طبیعی است، برخی به سراغ مواد مخدر میروند و برخی دیگر به نوشیدن مشروبات الکلی مشغول میشوند.
کارها گر ز روی داد بود
همه کس نیکبخت و شاد بود
هوش مصنوعی: اگر همه چیز به سرنوشت و تقدیر وابسته باشد، پس همهی مردم خوشبخت و خوشحال خواهند بود.
ور شدی یاوه آز و ناکامی
زبستی شاد عارف و عامی
هوش مصنوعی: اگر به دلیل آز و ناکامی، سخن بیهودهای میگویی، این موضوع باعث شادمانی عارفان و مردم عادی خواهد شد.
غصه و غم چو رفت و بیکاری
دوستی آید و بیآزاری
هوش مصنوعی: وقتی غم و اندوه از زندگی کنار بروند، وقت آن است که دوستی و آرامش به سراغ انسان بیاید و او از درد و رنج دور شود.
همه از نعمت خدای جهان
متنعم در آشکار و نهان
هوش مصنوعی: همه مردم به طور علنی و پنهانی از لطف و نعمتهای خداوند در زندگی برخوردارند.
هرکسی حرفتی گرفته به پیش
نه توانگر بهجای و نه درویش
هوش مصنوعی: هر کسی که موقعیتی را در دست گرفته، نه ثروتمند میتواند به او کمک کند و نه فقیر.
حرص و خشم از جهان پراکنده
شده گیتی به عدل آکنده
هوش مصنوعی: طمع و خشم در دنیا منتشر شدهاند و جهان با عدالت پر شده است.
آن زمان خاک حکم زر دارد
زندگی لذتی دگر دارد
هوش مصنوعی: در آن زمان، خاک ارزش طلا را پیدا میکند و زندگی به نوعی دیگر از لذت میرسد.
زندگانی جمال و فرگیرد
ذوقها جنبشی دگر گیرد
هوش مصنوعی: زندگی زیبایی و شوق را به دیگرگونهای درمیآورد و حرکتی نو به خود میگیرد.
قتل و دزدی و غیبت و بهتان
نیست گردد چو عقل شد سلطان
هوش مصنوعی: وقتی عقل و درک آدمی حاکم شود، دیگر کارهای ناپسند مانند قتل، دزدی، غیبت و بهتان از بین میروند.
چون خردگشت بر جهانسالار
شیخ و شحنه روند و منبر و دار
هوش مصنوعی: زمانی که عقل و خرد در دنیا حاکم شود، کسانی مانند شیخ، شحنه (دولتمرد)، منبر و دار (اعدام) در کنار هم قرار میگیرند.
چون که خالی شدند خلق از آز
سر نهند از نشیب سوی فراز
هوش مصنوعی: زمانی که مردم از آز و طمع خالی شوند، به سمت اوج و تعالی حرکت میکنند.
چون غم نان شب فرامش گشت
شعلهٔ کین و آز خامش گشت
هوش مصنوعی: زمانی که غم و فکر نان شب فراموش شد، آتش کینه و آز نیز خاموش گردید.
طی شود رسم آکل و مأکول
اهرمن گردد از عمل معزول
هوش مصنوعی: وقتی که عادات ناپسند و رفتارهای غلط از بین بروند، شیطان و نیروهای منفی از تأثیرگذاری بر انسان دور میشوند.
شعلهٔ معرفت زبانه زند
ایمنی بانگ بر زمانه زند
هوش مصنوعی: شعلهٔ آگاهی و دانش روشن میشود و به خوبی بر دنیا تأثیر میگذارد.
حرکت جوهری سریع شود
چرخ و اختر تو را مطیع شود
هوش مصنوعی: به زودی با تغییرات تحولی و سریع، چرخش عالم و ستارگان تحت تاثیر قرار خواهد گرفت و به فرمان تو در خواهند آمد.
کنی -ار بگذری ازاین پستی -
ای بسا عیش و ای بسا مستی
هوش مصنوعی: اگر از این مشکلات و سختیها عبور کنی، به شادیها و لذتهای زیادی دست پیدا خواهی کرد.
کاندرین حال عیش و مستی نیست
غیر حرص و درازدستی نیست
هوش مصنوعی: در این وضعیت خوشی و شادی، چیزی جز طمع و ولع نیست.
این بنا بهر این گذاشتهاند
واندرو نقشها نگاشتهاند
هوش مصنوعی: این ساختمان را به این خاطر ساختهاند و در آن طرحها و نقوشی طراحی کردهاند.
تا تو بر زندگی دلیر شوی
نه که از عمر خویش سیر شوی
هوش مصنوعی: برای اینکه در زندگی شجاع و دلیر باشی، نباید به دنبال خستگی و پایان عمر خود باشی.
شاد باشی و عزم کارکنی
گوهر خویش آشکار کنی
هوش مصنوعی: شاد زندگی کن و با اراده به انجام کارها بپرداز، تا استعداد و ظرفیت درونت را نمایان کنی.
کنی اندیشههای نغز سترگ
تا شوی درخور مقام بزرگ
هوش مصنوعی: برای اینکه شایستگی یک مقام بلند و بزرگ را پیدا کنی، باید به افکار عمیق و ارزشمند پرداخته و آنها را پرورش دهی.
قوت روح را بروز دهی
پای بر تارک سپهر نهی
هوش مصنوعی: توانایی و قدرت روح را نشان بدهی و بر بالای آسمانها قرار بگیری.
سخت بیانتهاست قوت تو
تا چه فتوی دهد فتوت تو
هوش مصنوعی: قدرت و توانایی تو به حدی بینهایت است که نمیتوان دربارهی جوانمردی و شجاعت تو نظری قطعی داد.
ای دریغا که عامه کور و کر است
رهبرش نیز عامی دگر است
هوش مصنوعی: افسوس که مردم نادان و بیفهم هستند و رهبرشان هم شخصی نادان و دیگرگون است.
گفت عیسی و شد صلیب سوار
گفت منصور و رفت بر سردار
هوش مصنوعی: عیسی صحبت کرد و بر صلیب رفت، منصور هم سخن گفت و بر سردار پیش رفت.
هست با شیخ و شحنه تیغ و عصا
کس نیارد چخید با رؤسا
هوش مصنوعی: همراه با روحانی و فرمانروا، کسی جرأت نمیکند با ریتم و شوق ابراز وجود کند.
