برگردان به زبان ساده
بُد به نیشابور مرد منعمی
بود او را خانهٔ پردرهمی
هوش مصنوعی: در نیشابور مردی مرفه و ثروتمند زندگی میکرد که خانهاش بسیار شلوغ و پرجمعیت بود.
تاجران بسیار در ملک جهان
بهر نفع مال میکردی روان
هوش مصنوعی: در دنیا تاجران زیادی وجود دارند که به خاطر سود مالی در حال تلاش و فعالیت هستند.
مزرعه در ملک ما بسیار داشت
تخم بیصبری در او بسیار کاشت
هوش مصنوعی: ما در زمین خود، بذر بسیاری از بیصبری کاشتهایم و محصولی که به بار میآید، سرشار خواهد بود.
خانهها و جایها بسیار ساخت
خود چه حاصل چون کسی را کم نواخت
هوش مصنوعی: خانهها و مکانهای زیاد ساختهاند، اما چه فایده دارد وقتی کسی به آنها توجه نمیکند یا از آنها استفاده نمیکند؟
روز و شب فکرش خیال جاه بود
دستش ازنیکی ولی کوتاه بود
هوش مصنوعی: او روز و شب در فکر رسیدن به مقام و جاه است، اما دستش از نیکی و کارهای خوب کوتاه است.
ناگهم افتاد در کویش گذر
بود چون فرزند او بیرون در
هوش مصنوعی: ناگهان در مسیر تو قرار گرفتم، مانند فرزندی که در بیرون از در خانهات منتظر است.
چشم او افتاده بر من گفت آه
آمدی خوش ورنه میگشتم تباه
هوش مصنوعی: چشمش به من افتاد و گفت: خوش آمدی! اگر تو نمیآمدی، الان در حال تباهی و ناراحتی بودم.
از جفای دورو ازدرد پدر
این زمان افتاده از خود بیخبر
هوش مصنوعی: به خاطر بیوفایی و نیرنگی که از طرف دیگران دیدهام و نیز به دلیل دردهای پدر، اکنون از خودم بیخبر و بیحالم.
این توقع دارم از لطف تو من
پیش او آیی و گوئی یک سخن
هوش مصنوعی: من از محبت تو این امید را دارم که به ملاقات او بیایی و یک کلام با او بگویی.
مدت ده روز شد تاخسته است
او زاکل و شرب لب بربسته است
هوش مصنوعی: او به مدت ده روز از دنیا و خوشیها خسته شده و از خوردن و آشامیدن پرهیز کرده است.
هر که آید در عیادت پیش او
غیر فحش از وی نیامد گفتگو
هوش مصنوعی: هر کسی که به عیادت او میآید، جز فحش و ناسزا حرف دیگری از او نمیشنود.
در نصیحت نکتهای با او بگوی
تا نریزد او ازین فحش آب روی
هوش مصنوعی: در نصیحت، نکتهای به او بگو تا به خاطر این بدگویی آبرویش نریزد.
چون برفتم پیش او بیگفتگو
در مقام کندن جان بود او
هوش مصنوعی: وقتی به او نزدیک شدم، بیهیچ کلامی، احساس کردم که در حال جدا شدن از زندگیام هستم.
چون نظر افتاد او را بر فقیر
گفت ای عطّار ما را دستگیر
هوش مصنوعی: وقتی که او به فقیر نگاه کرد، گفت: ای عطّار، به ما کمک کن.
گفتمش دم با خدا باید زدن
خود از این دنیا بدر باید شدن
هوش مصنوعی: به او گفتم که باید با خدا سخن بگویی و از این دنیا وابسته نباشی و آماده رفتن از آن باشی.
گفت ای عطّار رفتن مشکل است
زآنکه حبّ این جهانم در دل است
هوش مصنوعی: عطار میگوید: ای دوست، رفتن از این دنیا برایم سخت است، زیرا عشق و وابستگی به این جهان در قلبم جا دارد.
این چنین در روی من بسیار گفت
وآن همه از هستی و پندار گفت
هوش مصنوعی: این شخص بسیار درباره من صحبت کرد و همه آنچه گفت به وجود و تصور من مربوط میشد.
من زبالینش روان برخاستم
هر زمان از بیم آن میکاستم
هوش مصنوعی: من از دنیای پست و پایین برخاستم و هر بار به خاطر ترس از آن، به سوی بالا رفتهام.
چون باو گفتم بسی گوی از خدا
یا ببر پیشم تو نام مصطفی
هوش مصنوعی: وقتی به او گفتم که زیاد از خدا صحبت کن، تو پیش من نام مصطفی (پیامبر) را بیاور.
او ز مال و جاه خود میگفت قال
خود نبود از یاد حقش ذوق و حال
هوش مصنوعی: او از دارایی و مقام خود صحبت میکرد، اما نمیدانست که شوق و حالش از یاد خداست.
جان همی کند و همی گفت این سخن
غیر این معنی نبودش هیچ فن
هوش مصنوعی: روح انسان به گفتار خود ادامه میدهد و میگوید که این سخن هیچ معنایی غیر از این ندارد و فنّی در آن نیست.
ناگهی درویشی آمد پیش من
گفت از حال غنی برگو سخن
هوش مصنوعی: ناگهان یک درویش نزد من آمد و از من خواست که درباره حال و روز ثروتمندها صحبت کنم.
گفتمش ای دوست او جان میکند
خویشتن را او بزندان میکند
هوش مصنوعی: به او گفتم، ای دوست، این شخص در حال جان کندن است و در واقع خود را به زنجیر میزند.
چون شنید این قصه از من پیر راه
خندهٔ او کرد از شکر الاه
هوش مصنوعی: وقتی او این داستان را از من شنید، به خاطر خوشحالی و شیرینی آن، لبخندی زد.
گفت او هفتاد سال ای اهل دل
درجهان کنده است جانی متصل
هوش مصنوعی: بسیاری از مردم در طول زندگی خود، برای رسیدن به عمق حقیقت و درک مسائل روحی و معنوی تلاش کردهاند. آنها با وجود گذشت هفتاد سال، همچنان در جستجوی راهی برای رسیدن به حقیقت و پیوند با جوهر زندگی هستند.
او بعمر خویشتن جان کنده است
این زمان در پیش شیطان مانده است
هوش مصنوعی: او در تمام عمرش به دنبال نجات و رهایی بوده، اما حالا در مقابل شیطان قرار گرفته و در تردید و سردرگمی مانده است.
ای برادر حال دنیا دار بین
چون درون نار گشته زار بین
هوش مصنوعی: ای برادر، وضعیت دنیا را بررسی کن و ببین چگونه درونی که در آتش است، پریشان و نزار به نظر میرسد.
ای برادر از جهان بیزار باش
دایماً با ذکر حق درکارباش
هوش مصنوعی: ای برادر، از دنیا کنارهگیری کن و همیشه به یاد خدا باش و در کارهایت خدای را در نظر داشته باش.
هرکه دنیا دار شد مردود شد
همچو هیمه در میان دود شد
هوش مصنوعی: کسی که به دنیا و مادیات وابسته شود، مانند هیزم در میان دود، به طور کامل ناپسند و طرد شده خواهد بود.
هر که دنیا دار شد بی ما بود
در دو عالم بیشک او رسوا بود
هوش مصنوعی: هر کسی که به دنیای مادی وابسته شود و از ما فاصله بگیرد، در واقع در هر دو جهان، بیگمان رسوا خواهد شد.
هر که دنیا دار شد غمخوار شد
او ز دنیائی خود بیمار شد
هوش مصنوعی: هر کسی که به دنیا متکی و وابسته باشد، به نوعی درگیر درد و رنجهای آن میشود و از همین دنیا رنج میکشد.
هر که دنیا دار شد او مردهایست
او به خواری در جهان افسرده ایست
هوش مصنوعی: هر کسی که مشغول جمعآوری و تملک دنیا شود، در واقع به نوعی مرده به حساب میآید و در این دنیا با ذلت و ناامیدی زندگی میکند.
هر که دنیا دار شد او یار نیست
در دو عالم خود ازو آثار نیست
هوش مصنوعی: هر کس که به دنای وابسته شد، دوست واقعی نیست و در هیچ یک از دو جهان، نشانهای از او دیده نمیشود.
هر که دنیا دار شد او را مبین
تا نیندازد ترا او بر زمین
هوش مصنوعی: نگذار به کسی که دارای دنیا و مال و منال است، وابسته شوی؛ زیرا ممکن است تو را به زمین بیندازد و به دردسر بیندازد.
هر که دنیا دار شد ترسان بود
پیشوای او همه شیطان بود
هوش مصنوعی: هر کسی که به دنیای مادی و ثروت روی آورد، ترس و نگرانی همیشه همراه اوست و رهبر او در این مسیر کسی نیست جز شیطان.
هر که دنیا دار شد آلوده شد
او بکفگر جهان پالوده شد
هوش مصنوعی: هر کس که به دنیا وابسته شد، به آلودگیهای آن گرفتار میشود، اما کسی که از دنیاست فاصله بگیرد، پاک و بیآلایش میماند.
هر که دنیا دار شد لذت نیافت
او به پیش عارفان همّت نیافت
هوش مصنوعی: هر کسی که در دنیای مادی به دنبال لذت بوده، از آن لذت واقعی بهرهمند نشده و نتوانسته است به عارفان و روحانیون نزدیک شود.
هر که دنیا دار شد عقبی ندید
او ثمر از خوشهٔ طوبا نچید
هوش مصنوعی: کسی که به دنبال دنیا و خوشیهای آن برود، نمیتواند به آخرت و عواید روحانی دست یابد و از نعمتهای واقعی بهرهمند شود.
هر که دنیا دار شد از ما گذشت
دارد او با اهل دنیا خود نشست
هوش مصنوعی: هر کسی که دلبسته دنیا و موضوعات مادی شد، از مسیر ما دور شده است و او اکنون با افرادی که به دنیا اهمیت میدهند، ارتباط برقرار کرده است.
هر که دنیا دار شد ای وای او
خود مرا رحم است بر فردای او
هوش مصنوعی: هر کسی که در دنیا به ثروت و مقام برسد، وای بر او! چون من بر او رحم میکنم به خاطر آیندهاش.
هر که دنیا دار شد خود را بسوخت
یا به تیری از بلا خود را بدوخت
هوش مصنوعی: هر کس که به دنیا وابسته شد، یا خود را به آتش غم و اندوه می اندازد یا با مشکلات زندگی گلاویز میشود.
هر که دنیا دار شد بیمار شد
او برون از کلبهٔ عطّار شد
هوش مصنوعی: هر کسی که به دنیای مادی علاقهمند شود، دچار درد و رنج خواهد شد و از آغوش آرامش و سادگی خارج میشود.
هر که دنیا دار شد زیر زمین
خود ورا شیطان ملعون درکمین
هوش مصنوعی: هر کسی که به دنیای مادی و مادیات وابسته شود، در واقع در زیر زمین وجودش، شیطان ناپاک در حال انتظار اوست.
هر که دنیا دار شد او گیج شد
همچو مال خویشتن او هیچ شد
هوش مصنوعی: هر کسی که به دنیا و داراییهای آن وابسته شد، مانند مال و ثروت خود، در حقیقت در گمراهی و سردرگمی قرار میگیرد.
هر که دنیا دار شد از ما برید
در معانی مظهر ما را ندید
هوش مصنوعی: هر کسی که به دنبال دنیا و مال و منال رفت، از ما دور شد و نتوانست مفهوم واقعی ما را درک کند.
هر که دنیا دار شد سودا پزد
مار دنیا دایمش بر پا گزد
هوش مصنوعی: هر کس که به دنیای مادی وابسته و علاقمند شود، مانند ماری است که همیشه در حال نیش زدن و اذیت کردن است. این دنیا دائما انسان را دچار دردسر و مشکلات میکند.
هر که دنیا دار شد آخر چه کرد
او ز دنیا رفت با صد آه و درد
هوش مصنوعی: هر کسی که به دنیا وابسته شد و در آن به دنبال کامیابی و ثروت رفت، در نهایت چه راهی را پیمود؟ او از این دنیا رفت و با تلخیها و دردها همراه بود.
هر که دنیا دار شد مرگش گرفت
هرکه عقبا دار شد ترکش گرفت
هوش مصنوعی: هر کسی که به دنیای مادی وابسته شد، مرگ او را فرا میگیرد و هر کسی که به آخرت و موارد معنوی توجه کند، از دنیا رها میشود.
هر که دنیا دار شد اهل گل است
هرکه عقبی دار شد اهل دلست
هوش مصنوعی: هر کس که به دنبال منافع دنیوی و مادی است، به آرامش و زیباییهای ظاهری مانند گل مشغول است، اما کسی که در پی آخرت و معنویت است، به مسائل عمیقتری چون دل و احساسات وابسته است.
هر که دنیا دار شد کی راه دید
خویشتن را عاقبت درچاه دید
هوش مصنوعی: هر کسی که به دنیا و مادیات وابسته شد، دیگر نتوانست به خود و درونش توجه کند و در نهایت به بدی دچار شد.
هر که دنیا دار شد کفتار شد
او درون غار بسته خوار شد
هوش مصنوعی: هر کسی که به دنبال دنیا و مال و مقام برود، در حقیقت به موجوداتی مانند کفتار تبدیل میشود و در نهایت به زندگی خفتبار و محصور در غار دچار میشود.
هر که دنیا دار شد او کور شد
در میان مفلسان عور شد
هوش مصنوعی: هر که به دنبال مال و دنیا برود، در میان کسانی که کمبود دارند، نادیده و ناچیز جلوه میکند.
هر که دنیا دار شد کی آدمی است
کی ورا در علم معنی خرّمیست
هوش مصنوعی: هر کس که به دنیا وابسته شد، واقعی انسانی نخواهد بود و در علم و دانش، شادی و خوشی را نمیتواند درک کند.
هر که دنیا دار شد کی عشق دید
مظهر عطّار را او کی شنید
هوش مصنوعی: هر کسی که به دنیا و مال و ثروت مشغول شد، هرگز نتوانست زیبایی و عشق واقعی را تجربه کند. او هرگز نخواهد توانست صدای دلنشین عطار و عشق او را بشنود.
هر که دنیا دار شد مظهر نیافت
او ز جوهر ذات من جوهر نیافت
هوش مصنوعی: هر کسی که در این دنیا به مقام و ثروت رسید، نتوانست به عمق روح و باطن خود دست پیدا کند و از حقیقت وجود خود آگاه شود.
هر که دنیا دار شد عطّار نیست
در معانی واقف اسرار نیست
هوش مصنوعی: هر کسی که به دنیا وابسته شده و به مال و ثروت دست یافته است، نمیتواند در اسرار و حقایق عمیق زندگی آگاهی پیدا کند.
هر که دنیا دار شد در زحمت است
هرکه از پیشش رود در رحمت است
هوش مصنوعی: هر کسی که به دنیا وابسته شود، در سختی و زحمت خواهد بود، اما هر که دنیا را رها کند و از آن بگذرد، در آرامش و رحمت قرار میگیرد.
هر که دنیا دار شد ویران شود
یامثال خواجهٔ دیوان شود
هوش مصنوعی: هر کسی که به دنیا وابسته شود، در نهایت دچار نابودی خواهد شد یا به مانند خواجهٔ دیوان به فساد و نقصان خواهد رسید.
هر که دنیا دار شد او منصبی است
او در آن صورت بمعنی عقربیست
هوش مصنوعی: هر کسی که در دنیا به مقام و منصبی دست پیدا کند، در واقع به شبیه یک مار یا عقرب است. او فقط در ظاهر زیبایی دارد و در باطن میتواند خطرناک و سمّی باشد.
هر که دنیا دار شد دکّان گرفت
نه برفت و علّم القرآن گرفت
هوش مصنوعی: هر کس که به دنیای مادی توجه خاصی پیدا کرد و به دنبال منافع دنیوی رفت، از علم و دانش غافل ماند و به یادگیری قرآن نپرداخت.
هر که دنیا دار شد دنیا گرفت
خویش را در پیش شیطان جا گرفت
هوش مصنوعی: هر کسی که به دنبال دنیای مادی رفت و به آن وابسته شد، جایی برای خود در نزد شیطان پیدا کرد و دچار گمراهی و فریب شد.
هر که دنیا دار شد فاسق بود
کی چودرویشان دین عاشق بود
هوش مصنوعی: هر کس که به دنیای مادی علاقهمند شود، بیگناه نیست، چرا که عشق واقعی به خدا و معنویت در دلش قرار ندارد.
هر که دنیا دار شد در نار سوخت
او زبهر جیفهٔ دینار سوخت
هوش مصنوعی: هر کس به ثروت و دنیاپرستی روی آورد، به خاطر جستجوی مال دنیا همچون دینار، دچار مشکلات و رنجهای زیادی خواهد شد.
هر که دنیا دار شد او جان کند
از تن خود جامهٔ ایمان کند
هوش مصنوعی: هر کس که به دنیای مادی وابسته شود، باید به خاطر این وابستگی جان خود را از تنش جدا کند و لباس ایمان را بپوشد.
هر که دنیا دار شد خود بین شده
پای تا سر جملگی سرگین شده
هوش مصنوعی: هر کسی که به دنیا مشغول شده و خود را در آن غرق کرده است، تمام وجودش تحت تاثیر آن قرار گرفته و به نوعی دچار آلودگی و زوال شده است.
هر که دنیا دار شد سنگین دلست
همچو خر دایم فتاده در گل است
هوش مصنوعی: هر کسی که به دنبال دنیا و دارایی باشد، درونش سنگین و غمگین است، مانند الاغی که همیشه در گل گیر کرده و نمیتواند از آن خارج شود.
هر که دنیا دار شد در راه ماند
پای بسته دردرون چاه ماند
هوش مصنوعی: هر کسی که به دنیای مادی و ثروت وابسته شود، در مسیر رشد و پیشرفت متوقف میماند و در حقیقت درگیر مشکلات و چالشهای زندگی میشود. او قادر به حرکت و پیشرفت نیست و در وضعیت نامناسبی قرار میگیرد.
هر که دنیا دار شد دانی چه کرد
او ز دنیا رفت با صد آه و درد
هوش مصنوعی: هر کسی که به دنبال دنیا و مادیات رفته، بداند که او با درد و آه بسیار، از این دنیا رحلت کرده است.
هر که دنیا دار شد دیندار نیست
او درون کلبهٔ عطّار نیست
هوش مصنوعی: هر کسی که به دنیا و ثروت روی آورد، به معنای واقعی دیندار و مومن نیست. او در عمق دل و درون خود از حقیقت و معرفت فاصله دارد.
در گذر از جیفهٔ دنیای دون
تا برآری از صدف گوهر برون
هوش مصنوعی: برای رسیدن به ارزشهای گرانبها و دستیابی به خیر و خوبی، باید از زشتیها و حقارتهای دنیای مادی عبور کنی و به جایگاههای بالاتر دست پیدا کنی.
گوهر معنی بیان انبیاست
جوهر معنی زبان اولیاست
هوش مصنوعی: معنای عمیق و ارزشمند سخنان پیامبران، همانند اصل و ماهیت زبان نخستین است.
در معانی کوش نی در جاه و مال
زآنکه جاه و مال را باشد زوال
هوش مصنوعی: در تلاش برای فهم و معانی باش و به دنبال مقام و دارایی نروم، چون مقام و دارایی در نهایت از بین میروند.
مال دنیا از حقت دوری دهد
پس ترا از کفر رنجوری دهد
هوش مصنوعی: مال و ثروت دنیا میتواند شما را از حق و حقیقت دور کند و این دوری ممکن است به بیایمانی و در نهایت به رنج و آزار روحی منجر شود.
درگذر از منصب دنیای دون
زانکه خلقی را دراندازد بخون
هوش مصنوعی: از مقام و منصب دنیای پست بگذر، زیرا این مقام میتواند موجب بروز ناعدالتی و خونریزی برای دیگران شود.
بگذر از دنیا و جام عشق نوش
همچو مستان خدامیکن خروش
هوش مصنوعی: از دنیای مادی دل بکن و به جام عشق بنوش که مانند دیوانگان، فقط به یاد خدا فریاد بزن.
گر تو خواهی پیش آن دلجو شوی
بایدت اولّ که همچون او شوی
هوش مصنوعی: اگر میخواهی نزد کسی که دلش به تو گرم است و مورد توجهات قرار گیرد، ابتدا باید مانند او باشی و رفتارهای او را در پیش بگیری.
یعنی از هستی خود از دل گذر
وآنگهی بیخود بسویش راه بر
هوش مصنوعی: از وجود خود کمی کنار برو و سپس به سوی او بیخود و بینگرانی حرکت کن.
چون درآئی خویش را گم کن دراو
تا بیابی خویش را پهلوی او
هوش مصنوعی: وقتی به او نزدیک شوی، خودت را فراموش کن تا بتوانی وجود واقعیات را در کنار او پیدا کنی.
هر که دارد این ادب مقبل بود
او بمقبولان حق واصل بود
هوش مصنوعی: هر کسی که این آداب را داراست، مورد پذیرش و توجه دیگران قرار میگیرد و به حق و حقیقت نزدیک میشود.
هرکه دارد این ادب مظهر گرفت
جام راحت از کف حیدر گرفت
هوش مصنوعی: هر کسی که به این ادب و آداب پایبند باشد، در واقع از قدرت و رهبری علی (ع) بهرهمند شده و آرامش و آسایش را به دست آورده است.
خویش رادر زندگانی فوت بین
این معانی را تو پیش از موت بین
هوش مصنوعی: زندگی را به گونهای ببین که قبل از مرگ، به معانی و حقیقتهای آن پی ببری و خود را در این جستجو غرق کن.
تا بمانی زنده درملک الاه
خود بعلّیّینت باشد تکیه گاه
هوش مصنوعی: برای اینکه در سرای خداوند زنده بمانی، باید به مقام عالی انسانیت تکیه کنی.
