برگردان به زبان ساده
مگر سلطان دین محمود یک روز
ایاز خویش را گفت ای دلفروز
هوش مصنوعی: روزگاری سلطان دین محمود به ایاز که دل‌ربا و خوش‌چهره بود، گفت:
کرا دانی تو از مه تا بماهی
که ازمن بیش دارد پادشاهی
هوش مصنوعی: هر کس که از مه ( ماه) بیشتر است، نمی‌تواند برتری و سلطنت واقعی را درک کند، زیرا آنچه برتری می‌آورد، فقط مقام و پادشاهی نیست.
غلامش گفت ای شاه جهاندار
منم در مملکت بیش از تو صد بار
هوش مصنوعی: غلام به شاه می‌گوید: من در این سرزمین بیشتر از تو، به اندازه‌ای که صد بار باشد، نفوذ و قدرت دارم.
چو ملکم این چنین زیر نگین است
چه جای ملکت روی زمین است
هوش مصنوعی: اگر من اینطور تحت سلطه و کنترل قرار داشته باشم، دیگر چه نیازی به حکومت بر زمین است؟
پس آنگه شاه گفت آن نازنین را
که ای بنده چه حجّت داری این را
هوش مصنوعی: سپس شاه به آن فرد نازنین گفت: "ای بنده، تو چه دلیلی برای این موضوع داری؟"
زبان بگشاد ایاز و گفت ای شاه
چه می‌پرسی چو زین رازی تو آگاه
هوش مصنوعی: ایاز زبانش را باز کرد و گفت: «ای شاه، چرا چنین سوال می‌کنی وقتی که تو خود از این راز باخبری؟»
اگرچه پادشاهی حاصل تست
ولیکن پادشاه تو دل تست
هوش مصنوعی: با وجود اینکه تو مقام و قدرت زیادی داری، اما سلطنت واقعی تو بر دل و احساسات دیگران حاکم است.
دل تو زیرِ دست این غلامست
مرا این پادشاهی خود تمامست
هوش مصنوعی: دل تو در اختیار و تحت سلطه‌ی این بنده است و این برای من مانند یک حکومت و پادشاهی کامل است.
توئی شاه و دلت شاه تو امروز
ولی من بر دل تو شاه پیروز
هوش مصنوعی: تو امروز مانند یک شاه هستی و دل تو نیز در حال سلطنت است، اما من بر دل تو پیروزی یافته‌ام.
فلک را رشک می‌آید ز جاهم
که من پیوسته شاه شاه خواهم
هوش مصنوعی: آسمان به خاطر جایگاه من حسرت می‌خورد، زیرا من همیشه آرزوی بزرگی و سلطنت دارم.
چه گرملک تو ملکی مطلق آمد
ولی ملک ایازت بر حق آمد
هوش مصنوعی: اگرچه بزرگی تو بی‌نهایت و مطلق است، اما ملک و سلطنت تو بر اساس حقیقت و واقعیت است.
چو اصل تو دلست و دل نداری
بگو تا مملکت را بر چه کاری
هوش مصنوعی: اگر دل و احساسات تو در جایگاه اصلی قرار دارند و تو از این احساسات بی‌خبری، بهتر است بگویی که زندگی‌ات بر اساس چه چیزی پایه‌گذاری شده است.
