برگردان به زبان ساده
کمال دین محمد محمد آنکه برای
جمال حضرت و صدر و وزیر سلطانست
هوش مصنوعی: این جمله به توصیف شخصیت محمد، پیامبر اسلام، می‌پردازد و بیان می‌کند که او نهایت دین و کمال آن است. همچنین اشاره دارد که جمال و زیبایی او به قدری بالاست که می‌تواند در جایگاه صدر و وزیر سلطان قرار گیرد. در واقع، این جمله اشاره به مقام و منزلت بالای محمد در دین و جامعه دارد.
نفاذ حکم و قضا و قدرت قدر وسع آنک
به حل و عقد ممالک منوب دورانست
هوش مصنوعی: حکم و قضا و قدرت به اندازه وسع خود در مدیریت امور و تنظیم سرزمین‌ها برقرار است.
سپهر برشده تا رای روشنش دیدست
ز بر کشیدن خورشید و مه پشیمانست
هوش مصنوعی: آسمان به خاطر درخشش و روشنی ذهن او، از طلوع خورشید و ماه نادم و پشیمان است.
زمانه در دل کتم عدم ضمیری داشت
که در وجود نگنجد کمال او آنست
هوش مصنوعی: زمانه در دل خود فکری داشت که نمی‌توان آن را در هیچ موجودی گنجاند و کمال او در همین است.
مدار جنبش قدرش ورای خورشیدست
در سرای کمالش فراز کیوانست
هوش مصنوعی: حرکت و تغییرات این جهان فراتر از نور خورشید است و در منزلت کمال، جایگاه آن بالاتر از سیاره زحل است.
به رای روشن پاک آفتاب گردونست
به قدر و جاه و شرف آسمان گردانست
هوش مصنوعی: این شعر به اینکه نور خورشید به خوبی و روشنی می‌تابد اشاره دارد و می‌گوید که از نظر مقام و عظمت، آفتاب به اندازه و مرتبه آسمان است. به عبارت دیگر، ارزش و جلال خورشید با آسمان قابل مقایسه است و هر دو نمایانگر زیبایی و روشنی در دنیا هستند.
وزارت از سخن او چو جان باجسمست
نیابت از قلم او چو جسم با جانست
هوش مصنوعی: وزارت و سرپرستی او مانند ارتباط جان و بدن است و نیابت و نمایندگی از نوشتار او مانند رابطه بدن و جان می‌باشد.
به پیش آینهٔ طبعش آشکار شود
هر آن لطیفه که از روزگار پنهانست
هوش مصنوعی: در برابر آینه‌ی ذاتی او، هر لطیفه و زیبایی که از زمان مخفی مانده، مشخص و نمایان می‌شود.
ز اتصال کواکب وز امتزاج طباع
هر آن اثر که ببینی هزار چندانست
هوش مصنوعی: از پیوند ستاره‌ها و ترکیب طبیعت‌ها، هر اثر و نشانه‌ای که می‌بینی، بسیار بیشتر از آن چیزی است که به نظر می‌رسد.
که او مشیر همه کارهای اقبالست
که او مدار همه کارهای دیوانست
هوش مصنوعی: او راهنمای همه امور نیکبختی است و محور تمام کارهای سرنوشت است.
بجز حمایتش از حادثات امان ندهد
که این چو کشتی نوحست و او چو طوفانست
هوش مصنوعی: جز حمایت او، هیچ چیز دیگری نمی‌تواند از روزگار سخت ما را نجات دهد؛ او مانند کشتی نوح است و شرایط مانند طوفان.
به کار خادمش اندیشه‌ای همی باید
به از گذشته که اندیشه ناک و حیرانست
هوش مصنوعی: برای خدمتگزارش باید فکری کرد که بهتر از گذشته باشد، زیرا گذشته پر از اندیشه‌های ناپخت و گیج است.
به بنده وعدهٔ الوان چه بایدش بستن
که از زمانه برو بندهای الوانست
هوش مصنوعی: به بنده قول‌های رنگارنگی داده‌اند که نمی‌تواند به آنها عمل کند، زیرا در این دنیا بندها و مشکلات زیادی وجود دارد.
به زیر ضربت خایسک محنت و شیون
صبور نیست ولی صبر کار سندانست
هوش مصنوعی: در شرایط سخت و دردناک، انسان نمی‌تواند بی‌خیال و صبور باشد، زیرا صبر نیازمند تلاشی مستمر و مقاومتی مانند کار در آهنگری است.
به طول قطعه گرانی نکردم از پی آن
کزین متاع درین عرضگاه ارزانست
هوش مصنوعی: من برای خریدن این کالای گران قیمت، زحمت و وقت زیادی قرار ندادم؛ چون در این بازار، این کالا قیمت مناسبی دارد.
همیشه تا ز فرود سپهر ارکانند
هماره تا ز ورای کمال نقصانست
هوش مصنوعی: همیشه تا زمانی که پایه‌های آسمان در حال فرود هستند، همواره چیزی از کمال وجود ندارد و نقصی هست.
مباد هیچ بدی از سپهر و ارکانش
که از کمال بزرگی سپهر و ارکانست
هوش مصنوعی: هرگز نخواهید دید که چیزی بد از آسمان و عناصر آن به وجود بیاید، زیرا عظمت آسمان و عناصرش به کمال و زیبایی آن‌هاست.
ز طوق طوعش خالی مباد گردن دهر
که بس یگانه و فرزانه و سخندانست
هوش مصنوعی: هرگز نگذارید گردن زمان خالی از بندگی او باشد، چرا که او بی‌نظیر، فرزانه و پر از اندیشه است.
