برگردان به زبان ساده
جشن عید اندر شریعت سنت پیغمبرست
قدر او از قدر دیگر جشنها افزونترست
هوش مصنوعی: جشن عید در دین، مطابق با سنت پیامبر اسلام است و اهمیت آن از دیگر جشنها بیشتر است.
هست این جشن جهان افروز در سالی دو بار
ملک را فر ملک هر روز جشنی دیگرست
هوش مصنوعی: این جشن که نور و روشنی به جهان میبخشد، در سال دو بار برپا میشود، اما هر روز در ملک، جشنی دیگر وجود دارد.
عُدّت مُستَظهر و فخر ملوک روزگار
بازوی دولت که تاج ملت پیغمبرست
هوش مصنوعی: سلاح و قدرتی که وی را یاری میدهد و باعث افتخار پادشاهان زمانه است، همان قوت و پشتیبانی حکومت است که تاج و نشان ملت، بهسان نشانهای از پیامبری به شمار میآید.
سایهٔ یزدان و خورشید همه سلجوقیان
ناصر دین خسرو مشرق که نامش سنجرست
هوش مصنوعی: همه سلجوقیان تحت سایهٔ خدا و خورشید، ناصر دین، پادشاه مشرق هستند که نامش سنجر است.
شهریاری کز خطاب و نام او نازد همی
هرکجا درکشور ایران خطیب و منبرست
هوش مصنوعی: شخصیتی سلطنتی که به خاطر نام و عنوانش هر جا در ایران مورد احترام و ستایش قرار میگیرد و سخنرانان بینظیری در منابر وجود دارند.
در سرای پادشاهی بر سریر خسروی
چون ملک سلطان و چون البارسلان نیک اخترست
هوش مصنوعی: در قصر پادشاهی، شخصی مانند سلطان و البارسلان بر تخت سلطنت نشسته است و همچنان که ستارههای نیکو بر آسمان میدرخشند، او نیز دارای شایستگی و ویژگیهای برجستهای است.
گوهر سلجوق را زین و جمال از فر اوست
همچنان چون عِقد را زین و جمال از گوهر است
هوش مصنوعی: سنگ قیمتی سلجوق به خاطر زیبایی و جلالش از فر (نژاد) اوست، همانطور که زیبایی و زینت یک گردنبند (عقد) به خاطر سنگ قیمتیاش است.
در بقای او جهان را رامش و آرامش است
همچو تن را جان بقای او جهان را درخور است
هوش مصنوعی: وجود او به جهان آرامش و آسایش میبخشد، مانند اینکه جان برای بدن ضروری است. ضرورت وجود او برای جهان مانند نیاز بدن به جان است.
رای ملک افروز او را ماه تابان خادم است
دولت پیروز او را چرخ گردون چاکر است
هوش مصنوعی: حضور و وجود او مانند ماهی درخشان است که یک خادم همیشگی دارد و سعادت و کامیابی او از آسمان حمایت میشود و آسمان نیز به عنوان خدمتگزار او عمل میکند.
آن درختی کایزد اندر باغ اقبالش نشاند
بیخ و شاخ آن درخت از باختر تا خاورست
هوش مصنوعی: درختی که خداوند در باغ خوشبختیاش کاشته، ریشه و شاخهای آن از سمت غرب تا شرق گسترده شده است.
اندر آن وقتی که حاضر باشی اندر حضرتش
منظرش چون بنگری زیباتر از هر منظر است
هوش مصنوعی: در آن زمانی که تو در کنار او باشی و به چهرهاش نگاه کنی، زیباییاش از هر منظرهای دیگر دلفریبتر خواهد بود.
و اندر آن وقتی که غایب باشی از درگاه او
مخبرش چون بشنوی مخبرتر از هر مخبرست
هوش مصنوعی: زمانی که تو از درگاه او غایب باشی، اگر خبری به او برسانی، او از هر کسی دیگر بهتر و بیشتر از موضوع باخبر است.
همچنان کاندر چهارم آسمان است آفتاب
طلعت میمون او اندر چهارم کشور است
هوش مصنوعی: آفتاب جلال و زیبایی او در چهارمین آسمان میدرخشد و همچنان که در آسمان است، در چهارمین سرزمین نیز وجود دارد.
گر به باغ اندر بیفزاید ز عرعر خرمی
رایت او باغ نصرت را بهجای عرعرست
هوش مصنوعی: اگر در باغ برکت و خرمی بیشتری افزوده شود، باید به جای صدای ناهنجار خر، صدای پیروزی را بشنویم.
ور سر شاهان بیفزاید به افسر روز بار
نامهٔ او بر سر شاهان به جای افسرست
هوش مصنوعی: اگر اقتدار و مقام شاهان به دست بیاید، روزی نامهای از سوی او بر سرشان قرار میگیرد که به جای تاج و افسر، نشان دهندهٔ قدرت اوست.
زانکه اندر خنجر او هست زهر جانگزای
جانگزاید دشمنان را تا بهدستش خنجرست
هوش مصنوعی: چون در خنجر او قدرت و ویژگیای است که باعث میشود دشمنان از جان بگزینند، باید مراقب بود زیرا این خنجر در دست اوست.
زانکه اندر ساغر او هست نوش جانفزای
جان فزاید دوستان را تا به دستش ساغرست
هوش مصنوعی: به خاطر اینکه در جام او نوشیدنی وجود دارد که جان را میافزاید، دوستان تا زمانی که ساغر در دست اوست، از این نعمت بهرهمند خواهند شد.
باید اندرخدمتش پشت بزرگان چنبری
پشتگردون زینقبل درخدمتش چونچنبرست
هوش مصنوعی: باید در خدمت او به گردن بزرگان تعظیم کنیم، مثل چنبرهای که دور گردونه آسمان در حرکت است.
یادکرد او بزرگان را ثبات دولت است
آفرین او حکیمان را طراز دفترست
هوش مصنوعی: به یاد او، بزرگانی همچون کوه استوار هستند و دستاوردهای او برای حکیمان همچون دفتر و ثبت و ضبطی گرانبهاست.
کوه بینی زیر دریا هرکجا باشد سوار
زانکه او دریا دل است و اسب او که پیکرست
هوش مصنوعی: هر جا کوهی وجود داشته باشد، آنجا میتوان سوار آن شد، زیرا او دل بزرگی دارد و سوارش نیز به تمام معنا وجودی دارد.
آب بینی جفت آذر چون زند در رزم تیغ
زانکه تیغ او بهرنگ آب و جفت آذرست
هوش مصنوعی: وقتی که آب بینی دو شقه آذر به جنگ میآید، مانند تیغی است که رنگش شبیه آب و نیز شبیه دو شقه آذر است.
اندر آن صحرا که او با دشمنان کرده است حرب
تا گه محشر در آن صحرا نهیب محشرست
هوش مصنوعی: در آن بیابانی که او با دشمنان جنگ کرده، تا روز قیامت، صدای رستاخیز و هیاهوی آنجا به گوش میرسد.
بر امید پادشاهی هر کسی دستی بزد
منت ایزد را که اکنون حق به دست حقورست
هوش مصنوعی: هر کسی که منتظر رسیدن به مقام پادشاهی است، باید بداند که همواره باید دست به دامن خداوند بزند، زیرا اکنون حق و حقیقت در دست خداوند است.
برد کیفر هر که از پیمانش بیرون برد سر
آنچه پیش آمد قدر خان را نشان کیفرست
هوش مصنوعی: هر کس که از عهد و پیمان خود خارج شود، سزا و عواقب کارش را خواهد دید. آنچه که در آینده پیش میآید، نشاندهندهی اندازه و مقام او خواهد بود.
بر خلاف دولت او سر دهد ناگه به باد
هرکه را از کینه و پرخاش بادی در سرست
هوش مصنوعی: هر کس که از کینه و خشم پر شده باشد، ناگهان ممکن است دچار بدبختی شود و دولت و خوشبختی او به باد برود.
خانهٔ اقبال او دارد ز پیروزی دری
بدسگال ملک او چون حلقه بیرون از در است
هوش مصنوعی: خانهی اقبال او بر اثر پیروزی، دارای دربی است که در دستان سرنوشت قرار دارد و به نوعی نشاندهندهی حقایق بیرونی است. ملک او مانند حلقهای است که در بیرون از در قرار دارد و به نوعی دستنخورده و غیرقابل دسترسی به نظر میرسد.
پیش او خصمان همه اعجاز نخل اند از قیاس
حملهٔ او از پس خصمان چو باد صرصرست
هوش مصنوعی: در برابر او، دشمنان مانند معجزهای از درخت نخل هستند و حمله او به آنان همچون وزش باد شدید میباشد.
گه بهسوی رایت رای است فرخ رای او
گه زبهر غَزْوْ قصد او به قصر قیصرست
هوش مصنوعی: گاهی به سوی مشورت با خردمندان میرود و گاه به دنبال جنگ و غزوه، هدفش هم به قصر قیصر است.
گر بفرماید بگیرد ملک هند و ملک روم
صاحب الجیش آنکه او را پهلوان لشکرست
هوش مصنوعی: اگر فرمان دهد، سرزمین هند و روم به تصاحب خواهد آمد و آن کسی که فرمانده سپاه است، صاحب این حکومت خواهد بود.
تا نه بس مدت حصار غور بگشاید به زور
گر حصار سومنات و قلعهٔ کالنجرست
هوش مصنوعی: تا زمانی که مدت زمان طولانی برای شکستن محاصره و خروج از آن نگذشته باشد، حتی اگر دیواری بزرگ و مستحکم مانند حصار سومنات یا قلعهٔ کالنجر وجود داشته باشد، نمیتوان به راحتی به آن دسترسی پیدا کرد.
رخنه گرداند به اقبال ملک حِصن عدو
گر چوکوه بیستون و بارهٔ اسکندرست
هوش مصنوعی: اگر قدرتمندترین قلعهها و دژها هم در دست دشمن باشد، باز هم به خاطر عزم و ارادهای که داریم، میتوانیم بر آنها غلبه کنیم و بر اقبال و موفقیت خود تسلط پیدا کنیم.
هست کار ناصرالدین نصرت و فتح و ظفر
تا وزیرش مهربان و عادل و دینپرورست
هوش مصنوعی: کارهای ناصرالدین موفقیت و پیروزی است، زیرا وزیر او انسانی مهربان، عادل و دیندار است.
با ملک سلطان قوامالدین به جنت هست شاد
با ملک سنجر نظامالدین بهشادی ایدرست
هوش مصنوعی: با پادشاه قوامالدین در بهشت خوشحال هستیم و با پادشاه سنجر نظامالدین نیز به خوشحالی میپردازیم.
هست خدمتگر در آن گیتی پدر پیش پدر
واندرین گیتی پسر پیش پسر خدمتگرست
هوش مصنوعی: در این دنیا، پدر خدمتگذار دیگری است و در این دنیا، پسر نیز خدمتگزار پدرش میباشد.
ای خداوندی که بزم توست فردوس برین
واندرو ساقی چو حورالعین و می چون کوثرست
هوش مصنوعی: ای پروردگاری که بهشتیترین مجالس در حضور تو برپا میشود و در آنجا ساقیات مانند حوریان بهشتی و شرابات مانند کوثر است.
می ستان هر لحظه از دست نگار آزری
در چنین جشنی که آیین خلیل آزرست
هوش مصنوعی: در هر لحظه از زیبایی دستهای نگار آذری بهره ببر و در این جشن که رسم خلیل آزر است، شاد باش.
عشرتت اندر زیادت باد اندر روز عید
زانکه طبعت عشرت افزای است و شادی گسترست
هوش مصنوعی: امیدوارم خوشیها و لذتهایت در روز عید افزایش یابد، زیرا طبیعت تو جویای شادی و خوشی است.
باد زیر سایهٔ عدلت جهان بیداوری
زانکه عدل تو همه خلق جهان را داورست
هوش مصنوعی: باد در سایهٔ عدالت تو باعث میشود که جهان دیگر نیازی به قضاوت نداشته باشد، زیرا عدالت تو خود قضاوتکنندهای برای تمام انسانهاست.
