برگردان به زبان ساده
اگر به داد بود نام شاه دادگری
وگر به تاج بود فخر شاه تاجوری
هوش مصنوعی: اگر کسی به عدل و انصاف شناخته شود، به نام شاه دادگر یاد میشود، و اگر به خاطر مقام و ثروت شناخته شود، به عنوان شاه تاجدار مورد احترام است.
چو روز بزم بود آفتابِ با قدحی
چو روز رزم شود آسمان با کمری
هوش مصنوعی: زمانی که جشن و شادمانی باشد، مانند آفتابی است که در حال نوشیدن شراب در کنار دوستان است؛ اما زمانی که جنگ و نبرد فرا برسد، آسمان مانند کسی میشود که کمربند میبندد و خود را آمادهی مبارزه میکند.
فلک نیی و به قدر بلند چون فلکی
عمر نیی و به عدل تمام چون عمری
هوش مصنوعی: به این معنی است که تو همچون آسمان بینهایت و بلند نیستی و عمر تو هم به اندازه عمر آسمانها نیست؛ پس بهتر است زندگی را با انصاف و عدالت سپری کنی.
موافقند مراد تو را قضا و قدر
مگر وکیل قضائی و نایب قدری
هوش مصنوعی: به نظر میرسد که سرنوشت و تقدیر با خواستههای تو همراستا هستند، مگر اینکه کسی به عنوان وکیل یا نماینده برای تصمیمگیری در این امور باشد.
اگر جمال و هنرمایهٔ ملوک بود
تو آفتاب جمال و ستارهٔ هنری
هوش مصنوعی: اگر زیبایی و هنر از آن پادشاهان باشد، تو مانند خورشید زیبایی و ستارهٔ هنر هستی.
وگر بباید خشنودی خدا و پدر
تو اختیار خدا و ستودهٔ پدری
هوش مصنوعی: اگر میخواهی خشنودی خدا و پدرت را به دست آوری، باید انتخابت بر اساس رضایت خدا و ستایش پدرت باشد.
رسوم داد تو داری و ملک جمله توراست
نبینم از دوبرون رسم ملک و دادگری
هوش مصنوعی: تو دارای قوانین و آداب خاصی هستی و تمام ملک و سرزمین به تو تعلق دارد، اما من خارج از وجود تو نشانهای از سلطنت و عدل نمیبینم.
اگر به قول تناسخ سکندری ملکا
وگر به قدرت باری سکندر دگری
هوش مصنوعی: اگر بر اساس نظریه تناسخ، شخصی در زندگیهای مختلف به مقام و موقعیتهای بالایی دست یابد، یا اگر به قدرت خداوند، شخص دیگری مثل سکندر در دنیا ظهور کند، در هر صورت، باز هم به عظمت و قدرت دست مییابند.
زگوهر تو چو داود زان بود فرزند
که تو نبیرهٔ داود ارسلان گهری
هوش مصنوعی: اگر تو همچون داود از گوهر خود باشی، فرزند تو نیز از نسل اوست و همچون ارسلان، گوهری با ارزش است.
اگر به دولت عالی نشستهای بر تخت
همی به همت عالی زعرش برگذری
هوش مصنوعی: اگر به مقام و قدرت بلندی دست یافتهای، مانند کسی که بر تخت سلطنت نشسته است، این موفقیت را باید با تلاش و اراده قوی به دست آورده باشی.
زبسکه تیغ تولشکر شکست و شهرگشاد
به باد داد سر خویشتن زخیرهسری
هوش مصنوعی: بهقدری که شمشیر فرمانده شکسته شد و شهر را به ویرانی کشاند، او خود را در یک حالت ناپایدار قرار داد.
چنانکه بود سلیمان نشسته با داود
تو در سرای سعادت نشسته باپسری
هوش مصنوعی: به گونهای که سلیمان در کنار داود بود، تو هم در خانه خوشبختی به همراه پسری نشستهای.
رسول و بوالْبَشر اندر بهشت فخر کنند
که فخر دین رسول و بشیر هر بشری
هوش مصنوعی: در بهشت، پیامبر و بزرگترین انسانها به خود میبالند، زیرا افتخار دین متعلق به پیامبر و بشارتدهندهٔ همهٔ انسانهاست.
سپهر برحذرست از کمان گروههٔ تو
تو ازکمین سپهر بلند بیحذری
هوش مصنوعی: آسمان از تیرهای خطرناک تو میترسد، اما تو از بلندی آسمان در امنیت هستی.
ستارگان همه از آسمان فرو بارند
اگر به چشم سیاست به آسمان نگری
هوش مصنوعی: اگر با نگاه درستی به آسمان بنگریم، میتوانیم ببینیم که ستارگان به زمین میافتند و به ما نزدیک میشوند. این جمله به اهمیت دیدگاه و نگرش در درک حقیقتها اشاره دارد.
چنانکه فضل خدای جهان تورا سپرست
به تیغ تیز تو خلق خدای را سپری
هوش مصنوعی: خداوند به تو توانی داده است که مانند یک سپر عمل کنی و در برابر خطرات و دشواریها از مردم محافظت کنی.
تورا سزد زهمه خسروان خرید و فروخت
که زرّ سرخ فروشیّ و نام نیک خری
هوش مصنوعی: شایسته است برای تو از میان همه پادشاهان خرید و فروش شود؛ چرا که تو مانند طلایی میدرخشی که هم ارزش زیاد دارد و هم دارای نام نیک و معتبر هستی.
هر آن وطن که درو سایهٔ سعادت توست
بر آن وطن نتواند گذشت دیو و پری
هوش مصنوعی: هر جایی که سایهٔ خوشبختی تو بر آن باشد، نه دیو میتواند به آنجا نزدیک شود و نه پری.
همی نگار شود روی حور فرش تو را
بر آن امید که یک راه روی او سپری
هوش مصنوعی: عزیز من، زلف تو همچون نگاری است که زیبایی چهرهات را جلوهگر میکند. امیدوارم که روزی بتوانم به سوی تو بروم و از حضور تابت بهرهمند شوم.
تورا سزد زجهان باده خوردن و رامش
همان به است که رامش کنی و باده خوری
هوش مصنوعی: بهتر است که از زندگی لذت ببری و خوش باشی، زیرا شایستهات این است که با خوشی و نوشیدن شراب اوقات خود را سپری کنی.
گشاده بنده معزّی در خزانه ی شعر
نمود گوهر حکمت زخاطر گهری
هوش مصنوعی: بندهای که در برابر سختیها آزاد شده است، در گنجینهی شعر، جواهر حکمت را به نمایش میگذارد و از یادهایش مهری را نمایان میکند.
مدایح تو به لفظ دری همی گوید
که از مدیح تو پاکیزه گشت لفظ دری
هوش مصنوعی: شعر میگوید که ستایش و توصیفهای تو به زبان فارسی نشاندهندهی این است که حتی زبان فارسی نیز به خاطر زیباییهای تو زیباتر شده است.
همیشه تا که بود ارغوان و مر زنگوش
به سان عارض و زلفین ترک کاشغری
هوش مصنوعی: همیشه در کنار هم به زیبایی ارغوان و مرزنگوش، به همان شکلی که چهره و موهای یک دختر ترک کاشغری زیبا و جذاب هستند.
به فال نیک تو را باد لهو و سور و سرور
مخالفان تورا باد مرگ و مویهگری
هوش مصنوعی: به امید خوشبختی، روزگار مفرح و شادابی برای تو باشد و برای مخالفانت، مرگ و اندوه بیافریند.
ز مشتری نظرت باد وز فلک طاعت
که شهریار فلک رآی مشتری نظری
هوش مصنوعی: از نیکوترین نگاهت و از فرمان آسمان، که فرمانروای آسمان نظر و رای تو را میسازد.
