برگردان به زبان ساده
بر قاعدهٔ ملت پیغمبر یزدان
کیکرد جهان راست به شمشیر و به فرمان
هوش مصنوعی: بر اساس اصول و قوانین دین پیامبر، آیا خداوند جهان را با شمشیر و فرمان اداره کرد؟
نور ابدی از هنر خویشکهگسترد
برگوهر جغری بک و بر خانهٔ خاقان
هوش مصنوعی: نور جاودانی از هنر خود، که بر سنگ قیمتی میتابد و بر خانهٔ پادشاه میدرخشد.
از دولت پیروز که شد تا به قیامت
شاه همه ایران و پناه همه توران
هوش مصنوعی: از خوشی و شادکامی که تا قیامت ادامه دارد، او شاه تمامی ایران و پناهگاه همه تورانیها خواهد بود.
در مشرق و در مغرب بیمهر نبوت
صد معجزه بنمود چوموسی وسلیمان
هوش مصنوعی: در شرق و غرب، پیامبری که مورد محبت قرار نگرفته، صدها معجزه مانند موسی و سلیمان را نشان داد.
صد لشکر منصور به یک ماه که آورد
از دجله به جیحون و زموصل به خراسان
هوش مصنوعی: منصور با لشکر انبوهی در یک ماه، از دجله تا جیحون و از موصل تا خراسان سفر کرد و این فاصله را طی کرد.
جز شاه بلند اختر ابوالفتح ملکشاه
سلطان جهانگیر و شهنشاه جهانبان
هوش مصنوعی: جز پادشاه بزرگ و برجسته ابوالفتح ملکشاه، که سلطان و فرمانروا بر کل جهان است.
شاهی که فرازد علم نُصرت و تأیید
در مدت یک ماه بدوگوشهٔ کیهان
هوش مصنوعی: پادشاهی که در مدت یک ماه، قدرت و حمایت خود را در دو گوشهٔ جهان به همه نشان داد.
شاهیکه شدستند همه لشکرِ خصمش
چون لشکر شیطان به دل آشفتهٔ خذلان
هوش مصنوعی: پادشاهی که سپاهش به خاطر دشمنش به هم ریخته و آشفته است، مثل سپاه شیطان به دلها میتازند و ناامیدی و سرگردانی را در دلها میافکنند.
هر دم زدنی لشکر اقبال کند عرض
تا جمله برد بر تبع لشگر شیطان
هوش مصنوعی: هر لحظه فرصتی به وجود میآید که باید از آن بهرهبرداری کرد، اما در عوض برخی افراد به وسوسههای منفی و ناپسند گرایش پیدا میکنند و از مسیر درست منحرف میشوند.
گرد سپه شاه چه در شرق و چه در غرب
بر چرخ همی تیرهکند دیدهٔکیوان
هوش مصنوعی: سپهسالار شاه در هر دو سمت شرق و غرب، نور ستارهٔ کیوان را بر آسمان تاریک میکند.
از خیمه و خرگاه توگوییکه سپهری است
پر کوکب رخشنده همه کوه و بیابان
هوش مصنوعی: از خیمه و چادر تو به نظر میرسد که آسمانی پرستاره و درخشان است که تمام کوهها و دشتها را در بر گرفته است.
وز نعمت بسیار توگویی که بهشتی است
آراسته و ساخته لشکرگه سلطان
هوش مصنوعی: از نعمتهای فراوان تو به نظر میرسد که دنیایی زیبا و خوشساخت همانند باغ بهشتی است، همچون جایی که سپاه یک پادشاه گرد هم آمدهاند.
شاها ز نهیب تو همه چارهٔ دشمن
مانند سپندان شد و عزم تو چو سندان
هوش مصنوعی: ای شاه، به خاطر قدرت و نفوذ تو، تمامی تدابیر دشمنان مانند نیهای خشک و بیفایده شده و ارادهات محکم و استوار مانند سندان (آهنگری) است.
چیره نشود دشمن تو بر تو به چاره
سفته نشود بیهده سندان به سپندان
هوش مصنوعی: دشمن نمیتواند بر تو غلبه کند، مگر اینکه تلاش کنی و برای مقابله با او آماده باشی. بیفایده است اگر فقط به مسائل مهم بیتوجه باشی و در عمل اقدام نکنید.
بودی تو به موصلکه همی لشکر خصمت
گفتند که بردیم خراسان به کف آسان
هوش مصنوعی: تو در موصل حضور داشتی و دشمنانت به تو گفتند که با سهولت، خراسان را فتح کردهایم.
حالی نه بهاندازه وکاری نه بهترتیب
بر دست گرفت آن که کمربست به عصیان
هوش مصنوعی: کس که در برابر نافرمانی و خطاها ایستاده و آماده است، نه از چیزی به اندازه کافی بهرهمند است و نه کارش سامانمند و منظم است.
بیهوده برون برد سر از چنبر طاعت
بر خیره جدا کرد دل از عهد و ز پیمان
هوش مصنوعی: بیهوده خواسته است که از دام بندگی خارج شود و دلش را از عهد و پیمان جدا کرده است.
چون رایت پیروز تو آمد به در ری
آن حال دگرگون شد و آن کار دگرسان
هوش مصنوعی: زمانی که پرچم پیروزی تو به دروازهی ری رسید، اوضاع به کلی تغییر کرد و وضعیت به نحو دیگری در آمد.
از هیبت شمشیر تو برگشت و همیگفت
از کرده پشیمانم و بر رفته پشیمان
هوش مصنوعی: از ترس و قدرت شمشیر تو، او عقبنشینی کرده و در دلش احساس پشیمانی از کارهایی که انجام داده و همچنین از تصمیمهایی که گرفته، دارد.
حقاکه به فرمان تو بر باد دهد سر
هرکاو نه به فرمان تو بر دست نهد جان
هوش مصنوعی: حقیقت این است که فقط به دستور تو، هر کسی ممکن است جانش را از دست بدهد و نه اینکه به خواست تو جان خود را به دست بیاورد.
گر دشمن تو هست چو هامان و چو فرعون
هستی تو به پیروزی چون موسیِ عِمران
هوش مصنوعی: اگر دشمنان تو مانند هامان و فرعون هستند، تو نیز باید همچون موسی، پسر عمران، به پیروزی برسی.
رای سپهآرای تو همچون ید بیضاست
شمشیر گهربار تو مانندهٔ ثُعبان
هوش مصنوعی: رای و اندیشهٔ تو مانند دستی معجزهآساست و شمشیر ارزشمند تو شبیه به مخلوقی عجیب و قدرتمند است.
ثعبان و ید بیضا ای شاه تو داری
چه بیم و چه باک است ز فرعون و ز هامان
هوش مصنوعی: ای شاه، تو چه نگران و ترسانی از فرعون و هامان در حالی که حقایق بزرگی چون مار و دست بیضایی در دستان توست؟
چوگان ظفر داری و میدان شجاعت
عالم همهگویی است تو را در خم چوگان
هوش مصنوعی: اگر در میدان نبرد شجاعت و پیروزی داری، همهچیز به تو مربوط میشود و تو پادشاهی هستی که روی سکوهای پیروزی ایستادهای.
گویند که جاوید همی روی زمین را
بخشیدن نور است ز خورشید درفشان
هوش مصنوعی: میگویند جاویدان، نور زمین را به سبب تابش خورشید بخشیده است.
تا باشد خورشید درفشان ز بر چرخ
بادی زبر تخت درخشان و درافشان
هوش مصنوعی: تا زمانی که خورشید در آسمان درخشان است و باد بر تخت زیبا و درخشان میوزد، این حالت ادامه دارد.
مینوش کن ای شاه که از گردش خورشید
نوروز بزرگ آمد و بگذشت زمستان
هوش مصنوعی: ای پادشاه، باده بنوش، زیرا که به یادآوری میآورد تغییر فصلها و آمدن نوروز بزرگ، که زمستان به پایان رسیده است.
بر مدح و ثنای تو زبانها بگشادند
بلبل به سمنزار و چکاوک به گلستان
هوش مصنوعی: بلبلان در باغها درباره تو سخنها گفتند و چکاوکها در گلستان از تو ستایش کردند.
لعل است فرو ریخته بر دامن کهسار
درّ است درآویخته از گردن بستان
هوش مصنوعی: این بیت به زیبایی و جذابیت طبیعت اشاره دارد. در آن، سنگهایی شبیه به لعل بر دامن کوهها و دُرهایی که از گردن باغها آویختهاند، توصیف شده است. این تصویرسازی نشاندهندهی زیبایی و ارزشمندی خالقیت طبیعت است.
از سبزه و از لاله چه بر دشت و چه بر کوه
مینا و عقیق است پراکنده فراوان
هوش مصنوعی: در دشت و کوه، زیباییهای طبیعی همچون سبزه و لاله و سنگهای قیمتی مانند مینا و عقیق به طرز فراوانی وجود دارد.
از باد همی سوده شود عنبر و کافور
وز ابر همی توده شود لولو و مرجان
هوش مصنوعی: از وزش باد، بوی خوش و عطرهایی مانند عنبر و کافور به وجود میآید و از بارش باران، جواهراتی مانند مروارید و مرجان شکل میگیرد.
در فعل مگر بندهٔ جود تو شدست این
در صنع مگر چاکر طبع تو شدست آن
هوش مصنوعی: جز این نیست که در عمل فقط بندۀ بخشش تو هستم و در آفرینش هم جز خدمتگزار طبیعت تو نیستم.
تا باغ چو دینار شود در مه آذر
تا راغ چو زنگار شود در مه نیسان
هوش مصنوعی: تا زمانی که باغ مانند سکه دینار جلوه کند در ماه آذر، و تا وقتی که دشت مانند زنگار در ماه نیسان شود.
زیر علم و زیر نگین تو همی باد
عالم همه آراسته چون روضهٔ رضوان
هوش مصنوعی: زیر پرچم و در سایهی تو، همهی جهانیان به زیبایی و آرایش درآمدهاند، مانند باغی از بهشت.
بر دست تو اصل طرب و مایهٔ نصرت
جام تو و شمشیر تو در مجلس و میدان
هوش مصنوعی: در دست تو شادی و خوشی واقعی نهفته است؛ جام تو نماد پیروزی است و شمشیر تو نمایانگر قدرت در هر جمع و میدانی است.
تو جفت سخاپروری و جفت تو دولت
تو یار بلنداختری و یار تو یزدان
هوش مصنوعی: تو همانند دو موجود شگفتانگیز و پرتوان هستی و همراهی تو، سعادت و خوشبختی است. یار تو در این مسیر، خداوندی است که به تو یاری میرساند.
