برگردان به زبان ساده
سزد گر سر فرازد ملک و شایدگر بنازد دین
که گیتی در مه آذر گرفت آیین فروردین
هوش مصنوعی: اگر سرِ ملک بر افراشته شود و شاید دین هم به خود ببالد، شایسته است؛ زیرا دنیا بر اساس آیین فروردین در آتش آذر به سر میبرد.
به ملک و دین همی نازند شاهان بلنداختر
که آمد شاه ملکافروز مهمان قوامالدین
هوش مصنوعی: شاهان پرقدرت و بلندمرتبه به ثروت و دین خود میبالند، اما اکنون شاهی که نور و روشنی در ملک میآورد، به مهمانی قوامالدین آمده است.
کجا باشد ملک چونین سزد دستور او چونان
کجا باشد پدر چون آن سزد فرزند او چون این
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که در کجا میتوان کشوری پیدا کرد که فرمانروایش به خوبی و شایستگی پدرش باشد، و چگونه میتوان فرزندی را یافت که به اندازه شایستگی پدرش باشد. به عبارت دیگر، به رابطه میان نسلها و انتظارات از آنها میپردازد.
ز سلطان و ز دستور است هم تمکین و هم دولت
زه ای سلطان با دولت زهای دستور با تمکین
هوش مصنوعی: سلطان و قانون هر دو باعث قدرت و نفوذ هستند. بنابراین، قدرت ناشی از سلطنت و قانونمداری به هم وابستهاند و یکی بدون دیگری کامل نمیشود.
چه جویم فر افریدون چه گویم عدل نوشروان
چه رانم قصهٔ بیژن چه خوانم نامهٔ گرگین
هوش مصنوعی: من در جستوجوی کارهای بزرگ و شگفتانگیز فریدون هستم و نمیدانم از عدل و انصاف نوشروان چه بگویم. نمیدانم داستان بیژن را چگونه نقل کنم و دربارهٔ نامهٔ گرگین چه بگویم.
سخنگویم ز سلطانی که با عدلش نیندیشد
گوزن از پنجهٔ ضیغم تذرو از چنگل شاهین
هوش مصنوعی: من دربارهی سلطانی صحبت میکنم که با عدل و انصافش باعث میشود تا هیچ گوزنی از چنگال شیر و هیچ شاهینی از قضاوتش ترسی نداشته باشد.
که را بود از جهانداران چنین عدل و چنین سیرت
کرا بود از شهنشاهان چنین رسم و چنین آیین
هوش مصنوعی: چنین عدل و سیرتی از میان سران و فرمانروایان در کدام کس وجود دارد؟ و از میان پادشاهان، چه کسی چنین رسم و آیینی را دارد؟
جهانداری چنین باشد که را ایزد دهد دولت
شهنشاهی چنین باشد کجا دولت کند تلقین
هوش مصنوعی: حکمرانی در جهان به این صورت است که وقتی خداوند به کسی قدرت سلطنت میدهد، آن شخص توانایی هدایت و آموزش رعایت عدالت و مسؤولیت را خواهد داشت.
ببخش ای شاه دریادل بکوش ای خسرو عالم
بهگاه بخشش و کوشش دهی داد و ستانی کین
هوش مصنوعی: ای شاه با دلی بزرگ، ببخش و تلاش کن! ای پادشاه جهان، در زمان بخشش و تلاش، حقوق و عدالت را رعایت کن و از نزاع و درگیری بپرهیز.
تو آن شاهی که از شاهان به تو قدر و شرف دارد
نگین و تیغ و تاج و تخت و کلک و ملک و اسب و زین
هوش مصنوعی: تو آن پادشاهی هستی که دیگر پادشاهان به خاطر تو ارزش و مقام دارند. جواهرات، شمشیر، تاج، تخت، قلم، سرزمین، اسب و زین همگی از تو معنی و اعتبار میگیرند.
به توران و به غزنین در تو را هستند فرمانبر
یکی دارندهٔ توران دگر فرمانده غزنین
هوش مصنوعی: در سرزمین توران و غزنین، دو فرمانروا وجود دارند؛ یکی مالک زمینهای توران است و دیگری فرمانده منطقه غزنین.
سپاهی را که بدخواهت همی گرد آورد شاها
کنی همچون بناتالنعش اگر هستند چون پروین
هوش مصنوعی: اگر سپاهی که دشمنان تو هستند را جمع آوری کنی، میتوانی آنها را مانند ستارههای پروین در میان گلها ببینی، حتی اگر به شکل گندم و سنبل درآیند.
کسی کاو برخلاف تو به خواب اندر شود یک شب
زخاک او را سزد بستر زسنگ او را سزد بالین
هوش مصنوعی: کسی که برخلاف تو در غفلت و خواب غفلت فرو رفته باشد، سزاوار است که بر بستر خاک بخوابد و سرش بر سنگ باشد.
هر آن شعری که بر نامت بگوید بندهٔ شاعر
به جناتالنعیم اندر همیخوانند حورالعین
هوش مصنوعی: هر شعری که در مورد تو گفته شود، شاعر را به بهشت میبرد و در آنجا حورهای بهشتی او را میستایند.
بهتو جاوید و پاینده است هم شادی و همشادی
به شاهی از جهان بگذر به شادی در جهان بنشین
هوش مصنوعی: به تو همیشه و برای همیشه خوشحالی و شادابی داده شده است. از دنیای پادشاهی عبور کن و در دنیا به شادابی و خوشحالی زندگی کن.
دعاگوی تو دولت باد هر جایی که بنشینی
که چون دولت دعا گوید کند روحالامین آمین
هوش مصنوعی: هر جایی که باشی، دعاهایت برای تو خوشبختی و سعادت میآورد. چون وقتی دعایت مورد توجه خداوند قرار گیرد، فرشتگان نیز بر آن آمین میگویند.
