برگردان به زبان ساده
مرا خیال تو هر شب دهد امید وصال
خوشا پیام وصال تو بر زبان خیال
هوش مصنوعی: هر شب خیال تو به من امید در کنار هم بودن را میدهد و چقدر خوب است که پیام وصالت بر زبان ذهنم جاری باشد.
میان بیم و امید اندرم که هست مرا
به روز بیم فراق و به شب امید وصال
هوش مصنوعی: در حالتی از نگرانی و امید به سر میبرم؛ زیرا در روزها به خاطر دوری و جدایی نگرانم و در شبها به خاطر رسیدن به وصال و اتحاد امیدوارم.
امید هست ولیکن وفا همی نشود
که هست باغ وصال تو بیدرخت و نهال
هوش مصنوعی: در دل امیدواری وجود دارد، اما وفا و صداقت به عمل نمیآید. باغ وصال و نزدیکی تو بیدرخت و نهال است، یعنی بیثمر و بدون نشانههای زندگی و رشد.
مرا زباغ وصالت نه بوی ماند و نه رنگ
مرا زداغ فراقت نه هوش ماند و نه هال
هوش مصنوعی: در باغ وصال تو نه بویی از عشق مانده و نه رنگی از آن زیبایی؛ و در آتش جدایی تو نه هوشی برای تفکر مانده و نه حالتی از حال دل.
وصال آب زلال است پس چراست حرام
فراق بادهٔ تلخ است پس چراست حلال
هوش مصنوعی: اتصال و دیدار مانند آب زلال و پاک است، پس چرا جدایی و فراق باید ممنوع باشد؟ در حالی که باده تلخ و دردآور، چرا باید مجاز و پذیرفته شده باشد؟
مگر به رخصت دهر گزاف کار شدست
حلال بادهٔ تلخ و حرام آب زلال
هوش مصنوعی: به نظر میرسد که به خاطر شرایط و مجوزهایی که زمان به آنها اجازه میدهد، نوشیدن شراب تلخ مجاز شده و آب زلال که معمولاً مورد احترام است، به نوعی ممنوع شده است.
تو را گرامی چون دیده داشتم همه روز
کنار من وطن خویش داشتی همه سال
هوش مصنوعی: من تو را گرامی میداشتم، چون همیشه تو را در کنار خود میدیدم و در تمام سالها وطن من بودی.
کنون کنار مرا کرد حادثات فلک
ز دیده خالی و از آب دیده مالامال
هوش مصنوعی: اکنون حوادث روزگار من را از چشمانم دور کرده و چشمانم از اشک پر شده است.
تن چو کوه من از ماه توست کاه صفت
قدِ چو ناژِ من از سروِ توست نالْ مثال
هوش مصنوعی: بدن من مانند کوهی است که از ماه تو شکل گرفته، و قامت من که همچون کاه است، از زیبایی تو نشأت میگیرد.
که دید هرگز کوهی زماه گشته چو کاه
که دید هرگز ناری زسرو گشته چونال
هوش مصنوعی: کسی که کوه را مانند کاه و آتش را مانند سرو ببیند، هرگز چنین چیزی را نخواهد دید.
بر این مقام که با من وفا و صحبت را
به حد صدق رسانید و بر مقام مقال
هوش مصنوعی: این جایگاه که با من صداقت و همراهی را به اوج خود رسانده است و بر جایگاه گفتار نیز اثر گذاشته است.
ملازمت کنمی گر نترسمی ز مَلام
مواظبت کنمی کر نترسمی ز ملال
هوش مصنوعی: اگر از سرزنشها نترسم، در پی همراهی و ملازمت تو خواهم بود و اگر از خستگیها نترسم، همواره مراقب تو خواهم بود.
چو راه یافت به خورشید صحبت تو کسوف
زوال کرد زمن تا شدم به شکل هلال
هوش مصنوعی: وقتی که من به صحبتهای تو رسیدم، مانند کسوف (گرفتگی خورشید) از وجود من کم شد و به شکل هلال درآمدم.
کنون شکایت خورشید با زوال و کسوف
کنم به مجلس خورشید بیکسوف و زوال
هوش مصنوعی: اکنون میخواهم از خورشید در زمانی که غروب میکند و تحت پوشش گرفتگی قرار دارد شکایت کنم، اما در جمعی که خورشید در آن حضور دارد و این حالتها وجود ندارد.
یگانه فخر خراسان بهاء دین هدی
که زین ملک و ملوک است و قبلهٔ اقبال
هوش مصنوعی: تنها افتخار خراسان، بهاء دین هدی است که در این سرزمین و در میان پادشاهان و بزرگان، محور توجه و خوشبختی محسوب میشود.
ولی دولت عالی ابوعلی ختنی
که هست شمس معالی بر آسمان جلال
هوش مصنوعی: ولی نعمت بزرگ ابوعلی ختنی مانند خورشیدی در آسمان عظمت میدرخشد.
جهان و خلق جهان را لقا و خدمت او
چو سعد اکبر و اصغر مبارک است به فال
هوش مصنوعی: دنیا و انسانهای آن با دیدار و خدمت به او، همانند سعد اکبر و اصغر، بسیار خوشیمن و خوشحالی به شمار میآید.
درخت طوبی گیرد به زیر سایهٔ خویش
اگر گشاده کند باز دولتش پر و بال
هوش مصنوعی: درخت طوبی اگر سایهٔ خود را گسترش دهد، میتواند به خوشبختی و کامیابی بیشتری دست یابد.
اگر مشابه مردان کفایت و هنرست
بدین دو چیز مر او را ز خلق نیست همال
هوش مصنوعی: اگر کسی به مانند مردان دارای کفایت و هنر باشد، به این دو ویژگی به تنهایی از دیگران ممتاز نمیشود و در واقع تفاوتی با آنها ندارد.
کفایت و هنرش در همه جهان سمرست
چو حسن یوسف یعقوب و رسم رستم زال
هوش مصنوعی: مهارت و توانایی او در تمام دنیا بینظیر است، مانند زیبایی یوسف پسر یعقوب و ویژگیهای رستم زال.
اگر محامد او را قضا شود وزان
وگر مکارم او را قدر شود کیال
هوش مصنوعی: اگر خوبیها و فضایل او به فراموشی سپرده شود و اگر نیز ارزشهای او شناخته نشود، چه فایدهای دارد؟
هزاران گردون آنرا نه بس بود میزان
هزار دریا این را نه بس بود مکیال
هوش مصنوعی: این بیت میگوید که هرچند تعداد زیادی از چیزها وجود دارد و اندازهها و مقادیر آنها هم بسیار زیاد است، اما باز هم به نظر میرسد که برای سنجش و ارزیابی چیزی که در نظر داریم، کافی نیستند. به عبارت دیگر، با وجود تمامی این اندازهگیریها و مقادیر، نمیتوان به طور کامل و دقیق به آنچه که باید سنجیده شود، دست یافت.
ایا ستوده تو را دولت و فزوده تو را
خدای عرش جلال و خدایگان اجلال
هوش مصنوعی: آیا تو را نعمت و موفقیتی به حدی ستوده است که خداوند، صاحب عرش بزرگ و عظمت، به تو بخشیده است؟
زآدمی تو ولیکن بر او شرف داری
که تو ز نور لطیفی و آدم از صلصال
هوش مصنوعی: تو از انسان هستی اما بر او برتری داری، زیرا تو از نوری لطیف آفریده شدهای و آدمیان از خاکی سخت و خام.
ز مشکلات هنر گر خرد سوال کند
به جز تو کس ندهد در جهان جواب سوال
هوش مصنوعی: اگر عقل از هنر بخواهد درباره مشکلاتش سوالی بپرسد، جز تو هیچکس در دنیا قادر به پاسخگویی به آن سوال نیست.
به زیر پای تو زیبد که شیر شادروان
ز کبر بر سر شیر فلک زند دنبال
هوش مصنوعی: به زیر پای تو سزاوار است که شیر نیرومند، از جمله شیر آسمان، به خاطر تکبر خود به تو احترام بگذارد و به تو توجه کند.
زهمت تو همی روزگار رشک برد
که همت تو معیل است و روزگار عیال
هوش مصنوعی: به خاطر تلاش و همت تو، روزگار به تو حسادت میورزد؛ چرا که همت تو قدرتمند و مؤثر است و روزگار در این زمینه وابسته به توست.
ز بهر آنکه به حلم تو نسبتی دارد
مکان منفعت و کان گوهرست جبال
هوش مصنوعی: به خاطر آنکه حلم و صبر تو ارتباطی با آن دارد، جایی که منفعت در آن است، مانند کوهی است که ارزش و گوهری در دل خود دارد.
اگر ز حلم تو باشد جبال را مددی
بود زمین همه اوقات ایمن از زلزال
هوش مصنوعی: اگر بزرگواری و حوصله تو باشد، کوهها نیز از تو یاری میگیرند و در این صورت، زمین در هر زمان از زلزلهها در امان خواهد بود.
کسی که باد خلاف تو دارد اندر سر
رسد به خانهٔ آن ژاژ باد استیصال
هوش مصنوعی: اگر کسی در زندگیاش با مشکلات و مخالفتها مواجه باشد، به زودی به جایی خواهد رسید که این مشکلات فقط نشانهای از سردرگمی و از بین رفتن تلاشهای او خواهند بود.
تویی خلیفهٔ بغداد را یمین و معین
که دین و داد تورا هست بر یمین و شمال
هوش مصنوعی: تو یاور و یار خلیفهٔ بغداد هستی که دین و عدالت بر تو تکیه کرده است، چه در سمت راست و چه در سمت چپ.
از آن قبل به لقای تو آرزومندست
که از لقای تو خیزد سعادت و اقبال
هوش مصنوعی: او از قبل از دیدار تو آرزومند است، زیرا از ملاقات تو، خوشبختی و شانس به وجود میآید.
