برگردان به زبان ساده
زلف سیه تو ای بت دلبر
هرگاه بود به صورتی دیگر
هوش مصنوعی: زلف سیاه تو ای معشوق هر زمان که به شکلی دیگر باشد، همواره دلربا و جذاب است.
گه چون زر هست و گاه چون چوگان
گه چون سپر است و گاه چون چنبر
هوش مصنوعی: گاهی مانند طلا ارزشمند و درخشان است و گاهی مثل توپ چوگان به سمت هدف میرود. گاهی به عنوان سپری برای حفاظت به کار میرود و گاهی همانند حلقهای برای اتصال و پیوند.
گاه از گل و ارغوان کند بالین
گاه از مه و مشتری کند بستر
هوش مصنوعی: گاهی بر روی گل و گیاهان زیبا میخوابد و گاهی در کنار ماه و ستارههای درخشان میآرامد.
گه تابد و گه شود خَم اندر خَم
گه پیچد و گه زند سر اندر سر
هوش مصنوعی: گاهی به شدت میدرخشد و گاهی به حالتهای خمیده در میآید، گاهی پیچ میخورد و گاهی سرش را در درون خودش فرو میبرد.
گه حلقه کند به گل بر از سنبل
گه توده نهد به مه بر از عنبر
هوش مصنوعی: گاهی اوقات او گردنبند گلی بر گردن سنبل میاندازد و زمانی دیگر دانهای از مشک را بر سر ماه میگذارد.
هر کس که به او نگه کند بیند
شب در بر آفتاب بازیگر
هوش مصنوعی: هر کسی که به او نگاه کند، میبیند که شب مانند یک بازیگر در برابر آفتاب قرار دارد.
زلفین تو را همی ستایم من
از بهر تو ای شَکَر لب دلبر
هوش مصنوعی: من برای تو، ای معشوق با لبهای شیرین، از زیباییهای زلفهایت ستایش میکنم.
آن لب که به لون و رنگ او هرگز
نشنید و ندید هیچکس گوهر
هوش مصنوعی: به معنای این است که آن لب که رنگ و زیباییاش را هیچ کس ندیده و نشنیده، مانند یک گوهر باارزش و بینظیر است.
لاله است و نهفته اندرو لؤلؤ
لعل است و سرشته اندر او شَکَّر
هوش مصنوعی: داخل لاله، مرواریدهایی نهفته است که با لعل (سنگ قیمتی قرمز) آمیخته شده و شیرینی خاصی به آن بخشیده است.
هر گه نگرم عقیق را ماند
پروین به عقیق بر شده مضمر
هوش مصنوعی: هر بار که به زیبایی و درخشندگی عقیق نگاه میکنم، یاد ستارهای به نام پروین میافتم که در درون عقیق نهفته است.
هر بوسه کز او به قهر بستانم
چون آب حیات هست جان پرور
هوش مصنوعی: هر بوسهای که از او به زور بگیرم، مانند آب حیات است که جانم را جلا میدهد و زنده میکند.
خواهم که ز جان و دل کنم معنی
در وصف تو ای بت پری پیکر
هوش مصنوعی: میخواهم از دل و جانم معنای عشق و زیباییات را بیابم ای معشوقه زیبا و دلربا.
هر چند که هست وصف تو واجب
از وصف تو مدح شاه واجبتر
هوش مصنوعی: هر چند که توصیف و تعریف تو ضروری است، اما ستایش از شاه اهمیت بیشتری دارد.
شاه همه خسروان معزالدین
سلطانِ بلندبخت نیکاختر
هوش مصنوعی: سلطان معزالدین، که همگان او را بهترین و خوششانسترین پادشاهان میدانند و در میان تمامی حکام، از جایگاه ویژهای برخوردار است.
شاهی که ز دین و اعتقاد او
خشنود شدست جان پیغمبر
هوش مصنوعی: شاهی که از ایمان و باور او راضی است، جان پیامبر را هم سرافراز میکند.
اندر عرب و عجم ز نام او
بفزود جمال خطبه و منبر
هوش مصنوعی: در میان عرب و عجم، نام او سبب زیبایی خطبه و منبر شده است.
مدحش همه خلق را چو بسمالله
آغاز سخن شد و سرِ دفتر
هوش مصنوعی: مدح و ستایش او به قدری مشهور و پراکنده است که همچون ذکر بسمالله آغاز هر گفتار و نوشتاری به شمار میآید.
جسم عدوش چو آبگیر آمد
شمشیر کبود او چو نیلوفر
هوش مصنوعی: بدن او همچون حوضی پر از آب است و شمشیرش مانند نیلوفر آبی زیبا و خاص است.
ای شاه جهان تویی در این گیتی
شایستهٔ تاج و خاتم و افسر
هوش مصنوعی: ای پادشاه جهان، تو در این دنیا حقیقتاً شایستهی تاج و نعمتهای سلطنت هستی.
در مدت شصت روز با نصرت
با شصت هزار موکب و لشکر
هوش مصنوعی: در ظرف شصت روز با یاری و کمک، شصت هزار کاروان و نیروی نظامی آماده شد.
از مغرب تاختی سوی مشرق
وز باختر آمدی سوی خاور
هوش مصنوعی: تو از سمتی به سمت دیگر سفر کردی و از سمت باختری به سمت شرقی آمدی.
چون یأجوجَند لشکرِ خصمت
تیغ تو بهسان سد اسکندر
هوش مصنوعی: زمانی که دشمنانت مانند قوم یأجوج و مأجوج به تو حمله میکنند، شمشیر تو همچون سد مقاوم اسکندر عمل میکند.
تو حیدری و سپاه بدخواهت
مَخْذول شده چو لشکر خیبر
هوش مصنوعی: تو مانند حضرت علی هستی و دشمنان تو به طور کامل شکست خوردهاند، همچنان که لشکریان خیبر در برابر ایشان ناامید شدند.
ویران شود از تو قلعهٔ دشمن
چونانکه حصار خیبر از حیدر
هوش مصنوعی: دشمنان مانند دژ خیبر که در برابر حیدر نابود شد، از تو شکست خواهند خورد و ویران خواهند شد.
گرچه عدوی تو هست در قلعه
آخر بَرَد از خلاف تو کیفر
هوش مصنوعی: اگرچه دشمن تو در آخرین نقطه موجود است، اما هیچکس قادر نخواهد بود که بر خلاف تو مجازات بگیرد.
گرچه رسن ای ملک دراز آید
آخر سر او رسد سوی چنبر
هوش مصنوعی: هر چند که یک رشته دراز باشد، در نهایت انتهای آن به حلقهای میرسد.
تا خورشیدست داور گردون
جاوید تو باش بر زمین داور
هوش مصنوعی: تا زمانی که خورشید بر آسمان میدرخشد، تو نیز باید بر زمین قاضی و داور باشی.
تو شاه ملوک و خسرو عالم
پیش تو ملوک بنده و چاکر
هوش مصنوعی: تو پادشاهی و بزرگترین فرمانروا، به طوری که پشت سر تو، پادشاهان دیگر نیز در مقام بنده و خدمتکار قرار دارند.
بخت تو بلند و رای تو عالی
روز تو ز روز بهتر و خوشتر
هوش مصنوعی: روزگار خوشی در انتظار توست و در فکر و تدبیر تو نیز حکمت و بزرگی وجود دارد. امیدوارم هر روز که میگذرد، بهتر و شیرینتر از روزهای پیشین باشد.