برگردان به زبان ساده
برمعین دین پیغمبر مبارک باد عید
چشم بد باد از جمال و ازکمال او بعید
هوش مصنوعی: به معین دین پیامبر، عید مبارک باد. نگاه بد از زیبایی و کمال او دور باشد.
صاحب دنیا ابونصر احمد آن کز طلعتش
هست فال و طالع آزادگان سعد و سعید
هوش مصنوعی: ابننصر احمد که صاحب دنیا و مقام است، چهرهای دارد که برای آزادگان خوشبینی و خوششانسی به ارمغان میآورد.
عالم آرای و مبارک رای دستوری که هست
امر او اثبات عدل و نهی او نفی و وعید
هوش مصنوعی: شخصی که دانشمند و خوشفکر است، به گونهای عمل میکند که با دستوراتش، عدالت را برقرار کرده و از کارهای نادرست جلوگیری کند.
پیش شاهنشه مَحَلّ و جاه او افزونترست
از محلّ و جاه مأمون پیش هارونالرشید
هوش مصنوعی: مقام و جایگاه شاهنشه از مقام و جایگاه مأمون در برابر هارون الرشید بیشتر و بالاتر است.
چون دگر اصحاب دیوان پیش او خدمت کنند
گر شوند امروز راجع صاحب و اِبن العَمید
هوش مصنوعی: وقتی دیگر دوستان دیوان برای او خدمت میکنند، ممکن است که امروز نوبت به صاحب و پسر عمید برسد.
در جهان چون پایهٔ او را بلندی و شرف
می ندانم پایهای جز بایهٔ عرش مجید
هوش مصنوعی: در این جهان، من هیچ چیزی را به اندازهی عظمت و شرف او نمیشناسم و هیچ پایهای را بالاتر از پایهی عرش پروردگار نمیدانی.
همت او در بزرگی در دوگیتی نَنْگرد
گر دو گیتی پیش چشم او بود بر من یزید
هوش مصنوعی: همت و اراده آن بزرگوار چنان است که به دو دنیا و همه چیزهایش نگاه نمیکند؛ حتی اگر تمام دنیا در برابرش قرار گیرد، بر او هیچ ارزشی ندارد.
ور ببخشد هر چه از دور فلک پیدا شود
همت عالیْشْ گوید ای فلک هل مِن مزید
هوش مصنوعی: اگر آسمان هر چیزی را که از دور نمایان شود ببخشد، همت بلند او به فلک میگوید: آیا چیزی دیگر هم هست؟
چون براند کلک فخر آرد بهکلک او قَصَب
چون بگیرد تیغ فخر آرد به تیغ او حدید
هوش مصنوعی: وقتی که قلم فخر او به کار میافتد، مانند نی میماند، و هنگامی که شمشیر فخر او به میان میآید، همانند آهن جلوهگری میکند.
آمد اندر شأنکلک و تیغ اوگویی مگر
سورهٔ نون و القلم یا آیه بأساً شدید
هوش مصنوعی: در اینجا به مفهوم بزرگی و عظمت قلم و تیغ (نماد خرد و جنگ) اشاره شده است. گویی که نازل شدنی همانند سورهای از قرآن، نشاندهنده قدرت و شدت خاصی است. این اشاره به ارزش و تأثیر این دو عنصر در زندگی و فرهنگ دارد.
عمر خلق از مَدِّکلک او همی یابد مدد
هرکه بیند مدّ کلکش عمر او گردد مدید
هوش مصنوعی: زندگی و عمر انسانها از لطف و نعمت او به طول میانجامد و هر کسی که به این رحمت و کرم توجه کند، عمرش طولانیتر خواهد شد.
خاک پایش هست نافعتر ز باران و درخت
کایزد آن را گفت در قرآن لها طلع نضید
هوش مصنوعی: خاک پای او در زندگی مفیدتر از باران و درخت است. به این معنا که آنچه که او در مسیر خود دارد و به آن تواضع میکند، از چیزهای ظاهری و مادی مثل باران و درخت، ارزش بیشتری دارد. این نکته در قرآن نیز به نوعی اشاره شده است.
بدسِگال و نیکخواه او دو مسکن یافتند
آن یکی بئر معطّل و آن دگر قصر مشید
هوش مصنوعی: بدخواه و نیکاندیش هرکدام به جایی رسیدند؛ یکی در محلی بیفایده و راکد و دیگری در کاخی زیبا و باشکوه.
از هنرمندان عصر او را کسی مانند نیست
زانکه هست او از هنرمندی به عصر اندر وحید
هوش مصنوعی: هیچکس در زمان او به اندازه او هنرمند نیست، زیرا او منحصر به فرد در هنر خود است.
وز جوانمردی هِمال او نبیند چشم دهر
تخت او زیبد مراد و آسمان باید مرید
هوش مصنوعی: از بزرگواری و جوانمردی او کسی در دنیا نمیتواند چشمپوشی کند، تخت و جایگاه او شایسته است و آسمان هم باید به او احترام بگذارد.
تاکهگردون پیر باشد بخت او باشد جوان
تاکهن باشد جهان اقبال او باشد جدید
هوش مصنوعی: تا زمانی که دنیا کهن است، بخت او جوان و سرزنده خواهد بود و در این میان، اگرچه دنیا قدیمی است، اما خوشبختی او همیشه نو و تازه خواهد بود.
شاکرند از همت او مادحان روزگار
نیست ممدوحی که دارد مادحان را مستزید
هوش مصنوعی: ممدوحان روزگار از تلاش و کوشش او سپاسگزاری میکنند، زیرا هیچکس به مقام و منزلت بالاتر نرسیده که ممدوحانی به وجود آورد که خود به ستایش او بپردازند.
گر بتابد دولت او بر دل مرد بخیل
ور برافتد سایهٔ او بر سر مرد بلید
هوش مصنوعی: اگر نعمت و خوشبختی او بر دل مردی بخیل بتابد، آن مرد دچار تغییرات مثبتی میشود. اما اگر سایه او بر سر مردی سادهدل بیفتد، ممکن است او را به خطر بیندازد.
آن بخیل اندر سخاوت حاتم و نُعمان شود
وین بلید اندر فصاحت گردد اعشی و لبید
هوش مصنوعی: بخیلها با داشتن ویژگیهایی از جمله سخاوت حاتم و نعمان، نمیتوانند به آن شکوه برسند. در عین حال، افرادی که به هنر سخنوری مشغولند، مانند اعشی و لبید، در قدرت و بلاغت کلام خود به بزرگیهای بیشتری دست پیدا میکنند.
گر بود باران مفید اندر بهارانکشت را
هست کشت ملک را کلک تو چون باران مفید
هوش مصنوعی: اگر باران در بهار مفید باشد، کشاورزی نیز به خوبی انجام میشود. تو هم مانند باران برای سرزمین پادشاهیات مفید و سودمند باش.
ای موکد درکف احباب تو حبلالمتین
ای معطل در تن اعدای تو حبلالورید
هوش مصنوعی: ای کسی که در دست دوستانت قویترین و مستحکمترین پیوندها را تجربه میکنی و ای کسی که در بدن دشمنانت مانند رگهای حیاتی و حیاتی به نظر میرسی.
تا دلیل قوت است و تا نشان قدرت است
یفعل الله مایشاء یحکم الله ما یرید
هوش مصنوعی: تا زمانی که دلیل استواری وجود دارد و نشانهای از قدرت نمایان است، خداوند آنچه را بخواهد انجام میدهد و آنچه را اراده کند حاکمیت دارد.
بر زمین بادند امرت را طبایع چون خدم
بر فلک بادند حکمت را کواکب چون عبید
هوش مصنوعی: سرنوشت تو بر زمین مانند خواستههای طبیعی است که به راحتی پذیرفته میشوند، و حکمت تو بر آسمان همانند ستارههاست که به خوبی خدمت میکنند.
بر تو فرخ باد روز عید از اقبال شاه
روزگارت باد سرتاسر همه چون روز عید
هوش مصنوعی: برای تو روز عید مبارک باشد، و از خوشاقبالی شاه، روزگارت پر از شادی و شادیها باشد، مانند روز عید به صورت کلی.
خرم و شاد از تو در انشاء و استیفاء و عرض
روز و شب هم فخر ملک وهم نصیر و هم سدید
هوش مصنوعی: من از تو خرم و شاداب هستم و در هر روز و شب که میگذرد، همواره به تو افتخار میکنم. تو برای من هم حامی هستی و هم پشتیبان قوی.
