برگردان به زبان ساده
رسول بخت به من بنده دوش داد پیام
بدان گهی که فلک زد به دل ضیا به ظلام
هوش مصنوعی: پیام آور شانس به من دیشب نمایشی را نشان داد که در آن، زمانی که آسمان به تاریکی گرایش پیدا کرد، نور و روشنی جای خود را به سایه و ظلمت داد.
سپاه روز بر افگند خرگه از صحرا
زدند لشکر شب گرد کوه و دشت خیام
هوش مصنوعی: روز مانند سپاهی بر افراشته شده است، در حالی که شب به مانند لشکری از صحرا به سمت کوهها و دشتها حمله میکند.
چه گفت؟ گفت که: ای تیره خاطر از چه چنین
همی به سر بری این عمر خویش در ناکام؟
هوش مصنوعی: فردی به دیگری میگوید: ای دلناتوان، چرا اینچنین عمر خود را در ناامیدی سپری میکنی؟
یکی به صحرا بیرون شو و عجایب بین
مگر که آید اندیشهات را فرجام
هوش مصنوعی: به بیابان برو و شگفتیها را تماشا کن، شاید که پایان اندیشههایت را بیابی.
چو این سخن بشنیدم بجَستم از شادی
برون شدم سوی صحرا چو مرغ جسته ز دام
هوش مصنوعی: زمانی که این حرف را شنیدم، از خوشحالی به بیرون پریدم و به سمت دشت رفتم، مثل پرندهای که از دام رها شده باشد.
نگاه کردم، دیدم فلک چو آینهای
که خیره کردی از عکس دیده اوهام
هوش مصنوعی: به اطرافم نگریستم و دیدم که آسمان مانند آینهای است که به تصویر افکار و خیالات من خیره شده است.
جهان به صورت دیبای قیر گشته درست
گرفته موجش بالای آسمان چو غمام
هوش مصنوعی: جهان مانند پارچهای سیاه و براق شده است و امواج آن همچون ابرها بالای آسمان را در بر گرفتهاند.
هوا چو خرگه سیماب برکشیده به چرخ
فلک چو خیمه دیبای برزده به مقام
هوش مصنوعی: هوا مانند بخارهای است که بر افرازده شده و آسمان مانند چادری که از پارچهای نرم و زیبا دوخته شده، به دور میچرخد.
یکی به صورت افعی لاجوردین تن
یکی به گونهٔ پیل زمردین اندام
هوش مصنوعی: یکی به شکل افعی با پوست لاجوردی و دیگری به شکل فیل با بدنی از سنگ زمردی است.
همه هوا علم قیرگون زده، چپ و راست
نشانده گوهر ناسفته بر سر اعلام
هوش مصنوعی: در جو و فضای موجود، همه جا پر از نشانهها و علامتهایی است که به طور دقیق و روشنگرانهی خود را به نمایش گذاشتهاند و در حال نشان دادن زیباییها و ارزشهای نهفته هستند.
خیالوار، چو ماه مقنع از سر کوه
ز روی چرخ همی تافت زهره و بهرام
هوش مصنوعی: پنداری مانند ماهی که از بالای کوه به زمین میتابد، نور بهرام و زهره از آسمان میتابد.
مجره گشته به کردار مسندی ز بلور
سپهر گشته به کردار گنبدی زر خام
هوش مصنوعی: حکایتی از زیبایی و شکوه آسمان و زمین را به تصویر میکشد. به نظر میرسد که آسمان مانند یک گنبد بلورین است و تمام رفتارها و کردارها در این عالم در حال ظهور و بروز هستند. آنچه در اینجا توصیف میشود، نمایی شگفتانگیز از کائنات و نقش انسانها در آن است.
همه سراسر گردون ز کوکب زرین
چو پشت کره اشهب ز گوهرینه ستام
هوش مصنوعی: تمام آسمان مانند کمر اسبی خاکی، درخشان و پر از ستارههای زرین است.
شب سیاه برافگند طیلسان سیاه
خطیبوار به منبر برآمد آن هنگام
هوش مصنوعی: شب تاریک و سیاه مانند یک لباس تیره، بر محیط سایه افکنده است. در این شب، کسی مانند یک خطیب بر روی منبر آمده است و شروع به سخنرانی میکند.
درخش کیوان صمصاموار در بر او
بنات نعش بسان حمایل صمصام
هوش مصنوعی: نور ستاره زحل مانند شمشیری برنده در حال تابش است و دختران نعش (چندین ستاره در صورت فلکی) مانند زینتی بر دوش آن درخشش قرار دارند.
زبان به حمد خداوند برگشاد و بگفت:
«تبارک اسمک، یاذوالجلال والاکرام»
هوش مصنوعی: زبانم به لطف خداوند باز شد و گفتم: نامت با برکت است، ای صاحب عظمت و بزرگواری.
سپاس و شکر ترا کین همه بدایع صنع
همی نباشد جز با قضای تو به قوام
هوش مصنوعی: از تو سپاسگزارم، زیرا تمام این آثار زیبای آفرینش جز به خواست و تدبیر تو پایدار نخواهد بود.
درین تفکر بودم که: این چه شایبه بود؟
وزین سپس سخن او کجا گذارد گام؟
هوش مصنوعی: در این فکر بودم که چه نوع تصوری در ذهنم شکل گرفته است؟ و بعد از آن باید بدانم که او از اینجا چگونه ادامه خواهد داد؟
که روی سوی بخارا نهاد و گفت به مهر:
ایا بخارا، برتو درود باد و سلام
هوش مصنوعی: چهرهاش را به سمت بخارا برگرداند و با محبت گفت: «سلام و درود بر تو، ای بخارا!»
به دست دولت و اقبال و اتفاق قضا
همیشه خرم و آباد بادی و پدرام
هوش مصنوعی: با مساعدت و خوششانسی و سازگاری سرنوشت، همیشه زندگی شاد و پرباری داشته باشم.
چنین شنیدم کهاندر کتابها لقبت
مدینة المحفوظست و قبة الاسلام
هوش مصنوعی: شنیدم که در کتابها نوشتهاند که لقب تو "مدینه المحفوظ" و "قبه الاسلام" است.
نسیم باد تو مشکست و آب ابر تو شیر
هوات کان مرادست و خاک معدن کام
هوش مصنوعی: نسیم باد تو مانند مشک خوشبو است و باران آسمان چون شیر است. هوای تو آرزوی من است و خاک تو منبع خوشبختی من به شمار میرود.
بخار بوی تو نافه گشاید اندر مغز
نسیم کام تو شکر فشاند اندر کام
هوش مصنوعی: بخار عطر تو در هوا پخش میشود و نسیم به یاد تو، شیرینی را در دهان میآورد.
تو همچو بیت المعموری و همه قومت
همیشه در تو چو روحانیان گرفته مقام
هوش مصنوعی: تو مانند خانه کعبهای و تمام قوم تو همیشه در تو مقام و جایگاهی همانند روحانیان دارند.
نه در تو تیرگی اعتقاد اندر دین
نه در تو تازگی اختلاف در احکام
هوش مصنوعی: در تو نه شبههای در ایمان وجود دارد و نه اختلافی در قوانین دینی.
ز بس بزرگی تو خادمان مسجدهات
به شهرهای دگر خاطبان سزند و امام
هوش مصنوعی: از آنجا که تو اینقدر بزرگ و باعظمت هستی، خادمان مسجدهای تو در شهرهای دیگر ساکن میشوند و در آنجا به یاد تو و برای تو دعا میکنند.
ایا بخارا، چندین بزرگواری تو
ترا چه مایه ثنایست و عز و جاه و مقام؟
هوش مصنوعی: بخارا، تو چه مقدار از بزرگی و شرافت داری که این همه ستایش و احترام و مقام و منزلت برایت فراهم است؟
که ایزدت به چنین شاهزاده کرد عزیز
که بهترین ملوکست و برترین کرام
هوش مصنوعی: خداوند تو را به عنوان یک شاهزاده عزیز و باارزش قرار داده است، زیرا تو بهترین فرمانروایان و باعظمتترین شخصیتها هستی.
شه مظفر پیروز بخت دولتیار
بلند همت بسیار دان نیکو نام
هوش مصنوعی: پادشاه پیروز و خوشبخت، که siempre همراهانش با اراده و دانش زیاد بودند و نام نیکو داشتند.
چراغ دولت و شمع سپاه و شمسه ملک
قوام دین و جمال جهان و فخر انام
هوش مصنوعی: چراغی که روشناییدهنده دولت است، شمعی که نوری بر سپاه میافروزد، و خورشیدی که حیاتبخش ملک و نگهدارنده قوام دین به شمار میرود، جلوهای از زیبایی جهان و افتخار انسانهاست.
به رای و رسم نگهدارِ لشکر ایمان
به داد و عدل نگهبانِ قسمت قسام
هوش مصنوعی: برای حفظ ایمان و اصول عدالت، سپاهیان آماده شدهاند تا از آنها دفاع کنند و تقسیم وظایف به عهدهی عدالت است.
نکات بزله او شد دلیل بحر علوم
حروف نکته او شد کلید گنج کلام
هوش مصنوعی: نکات شوخ و لطیف او به عنوان دلیلی برای عمق دانش حروف مطرح شده و نکتهای که او بیان کرده، به مثابه کلید ورود به گنجینه سخنها است.
به روز بزم بود آفتاب گوهربار
به روز رزم بود اژدهای جان انجام
هوش مصنوعی: در روزی که جشن و سروری بر پا بود، همچون آفتاب درخشان و پرنور، خویش را نشان میداد. اما در روزی دیگر، حالتی جنگی و نبردی داشت که شبیه به اژدهای جانسوز بود و به کارزار و پایان کار اشاره میکرد.
مخالفان ورا روز حرب او از بیم
به جای قطره خون زهره بردمد ز مسام
هوش مصنوعی: در روز نبرد، دشمنان او از ترس، به جای اینکه تنها قطرهای خون بریزند، همچون زهرهای در درون خود با ترس و وحشت به تپش میافتند.
به دست فتح فرستد به دوستان اخبار
به پای مرگ فرستد به دشمنان پیغام
هوش مصنوعی: این بیت بیانگر این است که پیروزی و موفقیت به دوستان خبر خوبی میفرستد، اما برای دشمنان خبرهای ناخوشایند یا پیامهایی در مورد مرگ ارسال میکند. به نوعی نشاندهندهی تفاوت برخورد با دوستان و دشمنان است.
همیشه تا به بهاران زمین شود خرم
ستاره بارد باد از شکوفه بادام
هوش مصنوعی: در هر بهاری، زمین شاداب و سرسبز میشود و باد خوشبو از شکوفههای درخت بادام به وزش درمیآید.
بقات باد بسی تا که سال و مه شمری
مبارکت مه و سال و مبارکت ایام
هوش مصنوعی: به بادهای فراوان بسنده کن تا زمانی که ماه و سال را حساب کنی. روزهای مبارکت را باشد که ماه و سالت درخشان و خوش باشد.
قضا موافق و اقبال جفت و دهر مطیع
زمانه چاکر و دولت رهی و بخت غلام
هوش مصنوعی: سرنوشت به نفع ماست و شانس در کنار ماست. زمان در خدمت ماست و اوضاع به ما توجه دارد. موفقیت مانند راهی است که برای ما مهیا شده و سرنوشت به نوعی خدمتگزار ماست.
