برگردان به زبان ساده
آنچه بر من ز دل و دلدار است
چون دهم شرح که بس بسیار است
هوش مصنوعی: آنچه که در دل من و دل محبوبم وجود دارد، آنقدر زیاد و پیچیده است که نمیتوانم به راحتی آن را توضیح دهم.
گر، تن است، از در او محروم است
ور دل است، از بر من آوار است
هوش مصنوعی: اگر جسم باشد، از در قلب او بیبهره است و اگر دل باشد، در آغوش من میغلتد.
حالش از هر که به پرسم گوید
که خبر دارم از او، بر کار است
هوش مصنوعی: هر کسی را که از او بپرسم، میگوید که از حال او مطلع هستم و مشغول کار است.
عملی یافت دلم بر در او
چیست پر غمزه که آن سالار است
هوش مصنوعی: دل من به دنبال کسی است که پر از جذابیت و فریبندگی است و آن شخص در بالاترین مقام قرار دارد.
من اگر بیدل و یارم سهل است
چون در این حادثه دل با یار است
هوش مصنوعی: اگر من دلداده و معشوقهام آسان باشد، چون در این موقعیت قلبم با یارم است.
سر، و زر، هر دو همی خواهد دوست
خوشتر آن است که خوش بازار است
هوش مصنوعی: دوست هر دو چیز را میخواهد، هم مقام و هم مال، اما چیزی که بهتر است آن است که آنچه در بازار است و مردم آن را میپسندند، مورد توجه قرار گیرد.
تا بجائی که در این ملک امروز
هرچه او می نگشد. مردار است
هوش مصنوعی: این جمله به معنای این است که در حال حاضر، هر چیزی که در این سرزمین تولید میشود و به چشم نمیآید یا ارزش ندارد، بیفایده و مرده است. برای اینکه چیزی به ارزش و اهمیت برسد، باید مورد توجه و نگهداری قرار گیرد.
چو منی را بدلی کرد سیاه
طره دوست، چنین طرار است
هوش مصنوعی: وقتی که مویی سیاه به جای موهای من در دل عاشقی نمایان شود، نشان از این دارد که عشق اینگونه عمل میکند.
پیش از این بود صلیبی و امروز
کار کار قدح و زنار است
هوش مصنوعی: قبل از این، نشانهای از سختی و تحمل بار سنگین زندگی بود، اما امروز زمانهای است که به شراب و لذتهای دنیوی پرداختهایم و به راحتی و بیخیالی زندگی میکنیم.
صبر گفتا که حمایت کنمت
دیدم او نیز به حال زار است
هوش مصنوعی: صبر به من گفت که از او حمایت کنم، اما دیدم او هم در وضعیتی بسیار بد و ناراحت کننده است.
نه که بعد از کنف فضل خدای
حامی من شرف احرار است
هوش مصنوعی: بعد از اینکه نعمت و لطف خدا به من رسید، دیگر نیازی نیست که به مقام و منزلت آزادگان نیاز داشته باشم.
کیست تاج الامرا، سیف الدین
جان احسان، حسن جاندار است
هوش مصنوعی: تاجالدولتی که در اینجا اشاره شده، به شخصیتی با نام سیفالدین جان احسان اشاره دارد که در میان افراد مهم و برجسته شناخته میشود. حسن نیز به عنوان یک انسان زنده و با اهمیت در نظر گرفته شده است.
چون حسن، وقت سخازر پاش است
چون علی، روز دغا کرار است
هوش مصنوعی: وقتی حسن در حال سخن گفتن است، همه چیز زیبا و دلنشین به نظر میرسد، اما مانند علی، روزهایی هم وجود دارد که دسیسهها و نیرنگها نمایان میشود.
گرچه در زرم سپهدار شه است
به تن خود سپهی جرار است
هوش مصنوعی: هرچند که در زره و تجهیزات، فرمانده سلطانی است، اما در درون خود، فردی شجاع و نیرومند به شمار میرود.
هر کجا صف بکشد خصم، دراست
باز اگر حمله کند، دیوار است
هوش مصنوعی: هر جا که دشمن به صف بایستد، اگر هم دوباره حمله کند، باید آماده و مقاوم باشیم.
نه زمین است و موقر صفت است
نه، سپهر است و بلند آثار است
هوش مصنوعی: این جهان نه به شکل زمین است که ثبات و سنگینی دارد، و نه مانند آسمان است که بلند و پر از نشانههای برجسته باشد.
در دغا باز مخالف شکن است
در سخن، طوطی خوش گفتار است
هوش مصنوعی: در سخن و گفتار، کسی که راست نیست و در حقهبازی میکند، میتواند مانند طوطی زیبا و خوشزبان به نظر برسد.
شاه روح است نگویم باد است
ضوء مهر است، نگویم نار است
هوش مصنوعی: شاه نشانهای از روح است، نمیگویم مثل باد است، بلکه نور خورشید است، نمیگویم مثل آتش است.
چار ارکان، هنر معمور است
هرکجا دست و دلش معمار است
هوش مصنوعی: چهار اصل اساسی، هنر در آنجا شکوفا میشود که نیروی خلاقیت و عشق در آنجا جاری باشد.
عفو او، پرده تن عصیانست
ذهن او، پرده در اسرار است
هوش مصنوعی: بخشش خداوند، پوششی برای نافرمانیهاست و فکر او، پوششی بر رازها و مهمترین مسائل است.
بر کف و خنجر او آسان است
هرچه بر طبع فلک دشوار است
هوش مصنوعی: هر چیزی که برای سرنوشت و تقدیر آسمانی سخت و دشوار است، برای او که دارای کف و خنجر است، راحت و آسان به نظر میرسد.
گر ز او گرچه حریف ظفر است
بس گران صورت و ناهموار است
هوش مصنوعی: اگرچه او حریف پیروزی است، اما چهرهاش سنگین و ناپسند است.
تا سنانش ز عدو گلگون شد
گشت معلوم که گل با خار است
هوش مصنوعی: وقتی که نیزهاش از خون دشمن رنگین شد، مشخص شد که گل با خار همراه است.
عقل چندان می مهرش خورده
زو عجب دارم اگر هشیار است
هوش مصنوعی: عقل تا چه حد تحت تأثیر عشق او قرار گرفته است، برایم عجیب است اگر هنوز هوشیار باشد.
از قضا خیره تر و خیره سر است
دل داناش چنان بیدار است
هوش مصنوعی: به طور تصادفی، دل آگاه و دانا بیشتر از حد معمول متوجه و بیدار است و همین باعث میشود که دیدش قویتر و گاهی دچار حیرت شود.
تا زمین محتمل حلم وی است
ماهی و گاو مثقل بار است
هوش مصنوعی: زمین میتواند حامی و نگهدارنده حلم و بردباری او باشد، در حالی که ماهی و گاو در حال تحمل بار سنگینی هستند.
هر کجا نقد سخن وزن کنند
ذهن طیاره ی او معیار است
هوش مصنوعی: هر جا که صحبت بر سر ارزیابی و سنجش کلمات و اندیشهها باشد، ذهن او مانند یک پرنده آزاد و با معیارهای سنجش تمایز مییابد.
از پی قصف سر و مجمر دل
خلق شکر گرو او عطار است
هوش مصنوعی: پس از قلع و قمع سر و غم دل، مردم در جستجوی شکر و نعمت هستند و او عطار (شخصی که در فروش ادویه و عطر تخصص دارد) است.
اول از منطقه داران بولاش
فلک ثابته را اقرار است
هوش مصنوعی: ابتدا از افرادی که دارایی و ثروت دارند، این حقیقت پذیرفته شده است که افلاک و اوضاع به طور ثابت و پایدار وجود دارد.
جامه صبح بلند است سنانش
چون بر او بر اثر ازهار است
هوش مصنوعی: لباسی که در صبح پوشیده شده، مانند تیرهای بلند است و بر روی آن نشانههایی از گلها دیده میشود.
اینهمه خون که خدنکش خورده است
گر ببوئی دهنش ناهار است
هوش مصنوعی: این همه خونی که بریده شده، اگر ببوئی، بوی غذا را میدهد.
ای کلید در روزی کف تو
بر در بخل همو مسمار است
هوش مصنوعی: ای کلید، در روزی که تو بر در بخل میکوبی، آن در به خاطر تو انگار به میخ چسبیده است.
عزم و حزم تو که چرخ ظفری
صورت ثابته و سیار است
هوش مصنوعی: عزم و ارادهات مانند دایرهای است که هیچ تغییر و افولی ندارد و همیشه ثابت و قابل اعتماد است.
خور، از آن آینه روحانی است
که در او عکس تو را دیدار است
هوش مصنوعی: خورشید، همچون آینهای روحانی میباشد که در آن تصویر تو منعکس شده است.
چون محیط فلکی گنج کمال
مهر و ماهت درم و دینار است
هوش مصنوعی: فضای آسمانی مانند گنجی است که زیبایی و کمال تو، به مانند خورشید و ماه، ارزشمند و گرانبهاست.
خیل تاش دل کوشنده ی توست
شیر، از آن پر جگر و عیار است
هوش مصنوعی: بسیاری از دلهایی که به عشق تو میتپند، دلهای شجاع و جوانمردانهای هستند، از همین رو پر از احساس و قدرت هستند.
عجب است اینکه بعهد تو جهان
بند فرمان در اغیار است
هوش مصنوعی: عجیب است که در این دنیا، عهد تو و فرمان تو در دست دیگران است.
چون فلک سینه پر آتش دارد
هرکه زیر فلک غدار است
هوش مصنوعی: زمانی که آسمان پر از آتش و تلاطم است، هر کسی که در زیر این آسمان خائن و فریبنده زندگی میکند، دچار درد و رنج میشود.
حال ایام چرا منقلب است
میل گردون چو بیک هنجار است
هوش مصنوعی: چرا حال و روزها دچار تغییر و بیثباتی شدهاند، در حالی که حرکت آسمان به گونهای است که نشانی از نظم ندارد؟
آسمان ریش کهن تازه کند
زان، بصورت شبه زنکار است
هوش مصنوعی: آسمان قدیمی دوباره جوان میشود، زیرا صورتش شبیه به زنی زیباست.
فضل را روز اجل نزدیک است
ضغف حالش بنگر بیمار است
هوش مصنوعی: فضل و خوبیها در روز مرگ کمکم به پایان میرسند؛ حال آنکه ضعف حال آنها را ببینید که مانند یک بیمار هستند.
چاره اهل هنر کن که تو را
چاره ی اهل هنر ناچار است
هوش مصنوعی: برای کسانی که اهل هنر هستند، تدبیری بیندیش که تو نیز ناگزیر به تدبیر آنها نیاز خواهی داشت.
خاصه خادم که ز اندوه سفر
خاطرش منزل صد تیمار است
هوش مصنوعی: به ویژه خدمتگزاری که به خاطر غم سفر، در دلش هزار درد و رنج دارد.
فرش و خیمه چه کمی دارد لیک
غم اسب و سپرش بسیار است
هوش مصنوعی: چادر و فرش کم نیست، اما غم و اندوه بابت اسب و زین آن بسیار است.
تا زمین را اثر آرام است
تا فلک را صفت رفتار است
هوش مصنوعی: زمین به آرامش و استقرار نیاز دارد، همانطور که آسمان نشاندهنده حرکت و چگونگی رفتار است.
زیر پای تو زمین با دو قمر
که سوار فلک دوار است
هوش مصنوعی: زمین زیر پای تو با دو قمر که بر آسمان گردان سوار هستند، به زیبایی تو اشاره دارد.
مدت عمر تو چون عمر سخن
که نه صد ذرع و کزومقدار است
هوش مصنوعی: عمر تو به اندازه عمر یک سخن است، که نه طول مشخصی دارد و نه میتوان به راحتی مقدار آن را تعیین کرد.