برگردان به زبان ساده
گهی شاه را پهلوان خوانده است
گهی عصر این را بدان رانده است
هوش مصنوعی: گاه کسی را شاه و پادشاه میخوانند و گاه او را نزدیک به زوال و پایینآوردن شأن معرفی میکنند.
گهی کشوری را کند شاه نام
گهی شخص نامیده قومی تمام
هوش مصنوعی: گاهی اوقات یک کشور تحت سلطه یک پادشاه قرار میگیرد و در زمانهای دیگر، یک فرد به عنوان نماینده یا نماد یک قوم شناخته میشود.
گهی نام جنگی شده پهلوان
گهی گوید از دیو و از جاودان
هوش مصنوعی: گاه پهلوان به عنوان یک جنگجو شناخته میشود و گاه درباره دیوان و موجودات افسانهای سخن میگوید.
یکی را کند شاه سالی هزار
پدر را به جای پسر شهریار
هوش مصنوعی: در اینجا گفته میشود که یک شخص به جای پسر، مورد توجه شاه قرار میگیرد و به او مقام و احترام داده میشود، به گونهای که یک سال او را به عنوان جانشین پدرش میبیند. این موضوع به تمجید و ارجحیت دادن به او در مقابل دیگران اشاره دارد.
دریغا که تاریخ در آن زمان
چو مه بود در زیر ابری نهان
هوش مصنوعی: ای کاش، در آن زمان تاریخ مانند ماهی بود که زیر ابری پنهان شده است.
هم آثار پیدا نبودی بسی
خطوط کهن را نخواندی کسی
هوش مصنوعی: اگر آثار قابل مشاهدهای وجود نداشت، هیچکس قادر به خواندن خطوط قدیمی نبود.
زآتور و از بابل و لیدیا
زآلام و از هتن و از میدیا
هوش مصنوعی: از سرزمینهای آتور، بابل و لیدیا، همچنین از آلام و هتن و میدیا.
ز یونان و از مصر و قوم فنیس
نبود آگهی نزد دستان نویس
هوش مصنوعی: از یونان و مصر و قوم فینیس، کسی در میان نویسندگان آگاه نبود.
ازین رو سروده سخن ناشناس
یکی را نموده به دیگر قیاس
هوش مصنوعی: به همین دلیل، شعر یک ناشناس را به دیگران نسبت داده و با آن مقایسه کرده است.
زمان های شاهان همه درهم است
سخن های تاریخ بس مبهم است
هوش مصنوعی: زمان سلطنت شاهان به هم ریخته و نامشخص است و روایتهای تاریخی نیز به شدت مبهم و غیرشفاف هستند.
چو صد سال شاهی کند کیقباد
کس از توس و آرش نیارد به یاد
هوش مصنوعی: وقتی که کیقباد به مدت صد سال پادشاهی کند، هیچکس از مردم توس و آرش او را به یاد نخواهد آورد.
فریبرز کو بود شاه مدی
نتابید ازو فره ایزدی
هوش مصنوعی: فریبرز، که پادشاه مادی بود، از او شکوه الهی تابش نکرد.
چو کاوس فرمان براند بسی
زاکمینیان یاد نآرد کسی
هوش مصنوعی: وقتی کاوس به عنوان فرمانروایی برمیخیزد، هیچکس به یاد آن کاوینیان نمیافتد.
چو لهراسب شاهی کند گاه دیر
به یونان سفارت نماید زریر
هوش مصنوعی: وقتی لهراسب به حکومت میپردازد، گاهی اوقات به یونان مسافرت میکند و زریر را به عنوان نماینده خود به آنجا میفرستد.
چو گشتاسب باشد یکی شهریار
زشاهی فرو ماند اسفندیار
هوش مصنوعی: اگر گشتاسب یک پادشاه باشد، اسفندیار از مقام شاهی کمتر است.
سه پنجه که شاهی کند اردشیر
دوم اردشیر را نیاید بویر
هوش مصنوعی: اگر کسی به دنبال قدرت و سلطنت باشد، شاهی مانند اردشیر دوم را نمیتواند به راحتی به دست آورد.
چو رستم زید سالیان دراز
به هر جنگ او خود بود رزم ساز
هوش مصنوعی: رستم سالهای زیادی را در میدانهای جنگ گذرانده و در هر نبرد، خود او نقش اصلی را در مبارزه داشته است.
چو گرشسب باز او نشیند به تخت
شود زال زر پهلوی نیکبخت
هوش مصنوعی: وقتی گرشسب دوباره به تخت بنشیند، زال، پدرش، در کنار او خوشبخت و ثروتمند میشود.
چو سیروس خواند همی زند و است
مه و سال زردشت نباشد درست
هوش مصنوعی: به نظر میرسد که روز و سال زردشت به درستی نخواهد بود. اگر سیروس نیز بخواند، این موضوع همچنان ادامه خواهد یافت.
چو ضحاک شاهیست سالی هزار
نیایند کلدانیان در شمار
هوش مصنوعی: ضحاک مانند پادشاهی است که هزار سال میگذرد و مردم کلده دیگر در شمار نمیآیند.
فریدون چو شاهی کند پنج صد
به آبادیان سلطنت کی رسد
هوش مصنوعی: وقتی فریدون به عنوان پادشاه به ساخت و ساز و آبادانی میپردازد، سلطنت او به کجا خواهد رسید و چه اندازه پیشرفت خواهد کرد؟
چو افراسیاب است خاقان ترک
همان شیده او راست پور بزرگ
هوش مصنوعی: مثل اینکه خاقان ترک همانند افراسیاب است، و او پسر بزرگی را دارد که به شدت به او وابسته است.
چو ایلاگوی شد ز تورانیان
بود رود کارن یکی پهلوان
هوش مصنوعی: زمانی که ایلاگوی از طرف تورانیان به میدان آمد، رود کارن یکی از پهلوانان شد.
چو ایراک پور فریدون بود
شلمناصر و تور وارون شود
هوش مصنوعی: وقتی ایراگ، پسر فریدون است، شلمناصر و تور به سمت خلاف او میروند.
چو آثور شد سرو شاه یمن
بود شهر نینویه نام چمن
هوش مصنوعی: زمانی که سروهای زیبای شاه یمن به بلوغ و شکوفایی رسیدند، شهر نینوا به عنوان مکانی با باغهای دلانگیز معروف بود.
چو سگسار شد نام مازندران
همان گرگساران بود اندران
هوش مصنوعی: وقتی نام مازندران به جای خود بازمیگردد، در آنجا به عنوان سرزمین گرگها شناخته میشود.
چو ملک دیاگوست دشت دغو
ز گرسیوز آرند دختی نکو
هوش مصنوعی: وقتی که ملک دیاگوست به دشت دغو نگاه میکند، دختر نیکو از گرسیوز را میبیند.
چو آرمینه هم گشت سرحد تور
گرازان در آن جا برآرند شور
هوش مصنوعی: وقتی که آرمینه به سرزمین تور گرازان رسید، در آنجا شور و شوقی برپا کردند.
گر ایرش همان جنگ آرش بود
چو سیوز که نام سیاوش بود
هوش مصنوعی: اگر ایرج همان جنگ آرش باشد، همانطور که سیوز نام سیاوش را دارد.
گروهی زره پهلوانی نبود
فرود دلاور جوانی نبود
هوش مصنوعی: نمیتوان گفت که در میان گروهی از پهلوانان، هیچ زرهی وجود نداشت و همچنین هیچ جوان دلاوری در آنجا نبود.
نه پیران ویسه است دستور شه
که او خود بود جاودانی سپه
هوش مصنوعی: نه، پیران و بزرگان به او دستور نمیدهند، چون او خود به تنهایی دارای جاودانگی و قدرت سپهسالاری است.
آلانان به جز ملک آلام نیست
که گوید به شهنامه نام دژیست
هوش مصنوعی: در حال حاضر، به جز سرزمین آلام، هیچ مکانی وجود ندارد که در شهنامه نام دژی در آن ذکر شده باشد.
گروهی ز تاتار باشد پشنگ
که بودند به امیدیان پیش جنگ
هوش مصنوعی: گروهی از تاتارها به نام پشنگ وجود دارند که در زمان جنگ به نیروی امید بخش خود اعتقاد دارند.
گهارگهانی است هون سیاه
که بودی قراخان زتوران سپاه
هوش مصنوعی: در زمانهای مختلف، صدای وحشتناک و ترسناکی به گوش میرسد که مرتبط با سپاه قراخان از سرزمین توران است.
بلاشان به جز قوم شریک نیست
چو بیژن که افسانه ی بی زنی ست
هوش مصنوعی: در میان مشکلها و مصیبتها کسی جز همقومان و نزدیکان نمیتواند یاری کند، همانطور که بیژن که در داستانش به تنهایی و بیهمسری شناخته میشود.
پشن خود بود جنگ نورانیاس
که اندر پلانه بد آن را اساس
هوش مصنوعی: در دل خود جنگی روشن و نورانی وجود دارد که در دنیا بر اساس آن شکل گرفته است.
از این گونه باشد غلط ها بسی
که آگه نبودی از این ها کسی
هوش مصنوعی: از این قبیل اشتباهات بسیار است که هیچ کس از آنها آگاه نبود.
مگر اندرین عصر فرخنده بن
که پیدا شد آن رازهای کهن
هوش مصنوعی: آیا در این زمان خوشبخت، رازهای قدیمی کهنه آشکار شده است؟
دریغ است که امروز ایرانیان
ندانند تاریخ پیشینیان
هوش مصنوعی: متأسفانه امروز بسیاری از ایرانیان از تاریخ و میراث فرهنگی نیاکان خود بیخبرند.
