برگردان به زبان ساده
خسروا ای که ز ابر احسانت
گشته سیراب کشت آز و نیاز
هوش مصنوعی: ای خدای بزرگ، تو که با الطاف و بخششهایت زمین را سیراب کردهای و نیازهای مردم را برآورده میکنی.
آفتاب از رخ تو جسته فروغ
آسمان بر در تو برده نماز
هوش مصنوعی: خورشید از چهرهی تو تابیده و نور آسمان به درگاه تو آمده و عبادت کرده است.
آب از جوی رفته را «ارجوا»
که تو در جویش اندر آری باز
هوش مصنوعی: آب که از جوی خارج شده را امیدوار باش که تو بتوانی دوباره آن را به جوی برگردانی.
کاب دادی ببوستان امید
و آتش افروختی بخرمن آز
هوش مصنوعی: تو امید را همچون گلی به من هدیه دادی و با این کار، آتش اشتیاق را در درونم روشن کردی.
آب و نان تو از زمین برداشت
ناز میراب و منت خباز
هوش مصنوعی: آب و نان تو از زمین تأمین میشود و این بر عهدهی زحمتکشانی است که زمین را آبیاری کرده و نان میپزند.
بشنو ای شهریار قصه من
به حقیقت نه از طریق مجاز
هوش مصنوعی: ای پادشاه، داستان من را بشنو و بدان که این سخنان واقعی هستند و نه فقط به صورت کنایه و تعبیر.
که سه مه پیش ازین چو خامه شوق
یافت از درگه تو خط جواز
هوش مصنوعی: سه ماه پیش، زمانی که شوق و اشتیاق در دل به وجود آمد، به مانند قلمی که در دست دارد، از درگاه تو اجازه و مجوزی دریافت کرد.
گه چو ماهی در آب کرد شنا
گه چو سیمرغ در هوا پرواز
هوش مصنوعی: گاهی مانند ماهی در آب به شنا کردن مشغولم، و گاهی مانند سیمرغ در آسمان پرواز میکنم.
تا بنیروی معرفت گردید
در مدیحت بچامه ای دمساز
هوش مصنوعی: تا وقتی که در شناخت تو و معرفت در مدح و ستایشت، به یک درک عمیق و همدلانه نرسیم، نمیتوانیم به درستی تو را بشناسیم.
جامه همچو خامه کرمت
استوار و فراخ و پهن و دراز
هوش مصنوعی: پوشش تو مانند دواتی است که محکم، وسیع و طولانی است.
چامه نی بلکه اختر تابان
چامه نی بلکه دلبر طناز
هوش مصنوعی: این بیت اشاره به این دارد که سخن یا شعر گویا و زیبا مانند نغمهای از نی نیست، بلکه مانند ستارهای درخشان است. همچنین، نسبت به دلبر زیبا و محبوبی که با طنازی و جذابیتش نظرها را به خود جلب میکند، توصیف میشود. بهطور کل میتوان گفت که اشعار و احساسات عمیق و دلنشین هستند و نشاندهنده زیبایی و جذابیت خاصی در زندگیاند.
آفت گلرخان روم و فرنگ
غیرت لعبتان چین و طراز
هوش مصنوعی: چهرههای زیبا از روم و فرانسه، نشانهای از غیرت و مظاهر هنر و زیبایی چینیها را به یاد میآورند.
بکری از مدحت تواش کابین
نو عروسی ز فضل کرده جهاز
هوش مصنوعی: عروسی که به تازگی برپا شده، با فضلت و خوبیت تو، به حدی زیبا و با شکوه است که مانند جهازی نفیس برای یک دختر باکره است.
میر والا تبار سعدالملک
که بود بر در تو محرم راز
هوش مصنوعی: مرد بزرگواری به نام سعدالملک که نسب و نسبتی والا دارد، در نزد تو به عنوان کسی که رازها را میداند حضور دارد.
از من آن چامه را گرفت ز مهر
که رساند به حضرت تو فراز
هوش مصنوعی: محبت و عشقی که نسبت به تو دارم، باعث شد تا شعر و نغمههایی که از دل برمیآید را به تو هدیه کنم و به واسطه آن، احساسات و اندیشههای خود را به تو منتقل کنم.
مدتی با امید گشتم جفت
روزگاری به انتظار انباز
هوش مصنوعی: مدتی به امید پیدا کردن انسانی همدل و همراه در زندگی گذراندم و به دنبال همدمی انتظار کشیدم.
خار در دیده خاره در پهلو
همچو حاجی دوان به راه حجاز
هوش مصنوعی: خار در چشم و خاری در پهلو، مانند حاجیای که در راه حجاز در حال دویدن است.
تا شبی از زبان سعدالملک
خواند گردون به گوشم این آواز
هوش مصنوعی: شبی صدای دلچسبی از سعدالملک به گوشم رسید که مرا تحت تأثیر قرار داد.
که برایت رسیده جایزه ای
ز آن خداوندگار بنده نواز
هوش مصنوعی: برای تو هدیهای از جانب خداوندی مهربان و با نوازش به دست آمده است.
شاد گشتم بدین نوید از آن
که در آن شب نه برگ بود و نه ساز
هوش مصنوعی: خوشحال شدم از این خبر که در آن شب نه برگ و نه سازی وجود داشت.
گفتم اینک سراچه درویش
گشت خواهد چو دکه بزاز
هوش مصنوعی: گفتم اکنون خانه درویش به مانند مغازه فروشنده لباس خواهد شد.
غافل از کید آسمان کبود
ایمن از سحر چرخ شعبده باز
هوش مصنوعی: فردی که از دسیسههای آسمان بیخبر است و خیال میکند از ترفندهای زندگی در امان است، در واقع در دام فریبهای سرنوشت قرار دارد.
پس دیری که نیش غم در دل
بود همچون جراره اهواز
هوش مصنوعی: از زمانی که غم در دل وجود داشته، مانند زخم عمیق و دردناک است.
بازم آمد پیام سعدالملک
که شش انداز گشته هفت انداز
هوش مصنوعی: پیام دوباره سعدالملک رسید که شش تیرانداز به هفت تیرانداز تبدیل شدهاند.
زانکه گنجور شه کراوغلی
در جواب ترانه شهناز
هوش مصنوعی: این شعر به نوعی اشاره به ارزش و اهمیت یک گنجینه یا دارایی دارد که در اختیار کسی قرار گرفته است. فردی که این گنجینه را در دست دارد، به نوعی مالک یک چیز بسیار با ارزش و خاص است. از طرفی، میتواند نشاندهنده این باشد که پاسخ به یک سوال یا درخواست، نیاز به درک و درایت خاصی دارد، به طوری که تنها یک فرد خاص میتواند به آن پاسخ دهد. این نکته نیز مطرح شده که برخی چیزها تنها برای افراد خاصی قابل درک و ارزشمند است.
آن زری را که داده شه بصلت
آتش آز دید و یافت گداز
هوش مصنوعی: آن زری که شاه به او عطا کرده بود، شعلههای آتش را تجربه کرد و دید که چگونه ذوب میشود.
خازنش خرد کرد و خورد چو داشت
ز اشتها کوره و ز دندان گاز
هوش مصنوعی: او در اوج گرسنگی و اشتها، خوردن را آغاز کرد و هر چه در دسترسش بود را با ولع و سرعت خورد.
جود شه چون تذرو زرین بال
داشت بر اوج آسمان پرواز
هوش مصنوعی: بخشش و سخاوت شاه مانند پرندهای زرین است که در اوج آسمان پرواز میکند.
ناگه اندر هوا شکارش کرد
دست گنجور شاه چون شهباز
هوش مصنوعی: ناگهان در آسمان، شاه غزال را همچون شهباز شکار کرد.
من و سلوای آل اسرائیل
شد مبدل همی به سیر و پیاز
هوش مصنوعی: من و سلوای قوم بنیاسرائیل را به سیر و پیاز تبدیل کردند.
بلکه سیر و پیاز هم در باغ
می نروید ازین امید انباز
هوش مصنوعی: در باغ نه سیر و نه پیاز به امید دوست سبز نمیشوند.
گفتم این کس چگونه پیش ملک
گشت خواهد امین کنز ورکاز
هوش مصنوعی: گفتم این شخص چگونه نزد پادشاه رفت و قابل اطمینان شد برای نگهداری گنج بینظیر.
گفت از خیل خواجه تا شان پرس
حال او را که من نیم غماز
هوش مصنوعی: او گفت: از میان جمع خواجهها بپرسید که حال او چگونه است، زیرا من خبرچین نیستم.
عمرها کنده پوستین پلیس
سالها خورده جیره ی سرباز
هوش مصنوعی: زندگی ها به سختی و در فقر سپری شده، در حالی که سال ها منتظر دریافتِ حقوق و مزایا هستیم.
بد گهر همچو والی کوفه
بی هنر همچو قاضی قفقاز
هوش مصنوعی: بدخویان همانند والی کوفه و بیاستعدادان مانند قاضی قفقاز هستند.
زرد گوش و لئیم و دون پرور
بخس پوش و خسیس و سفله نواز
هوش مصنوعی: شخصی بیمولف و پست، غیرتی زرد و ریاکار دارد، که غم و اندوه خود را به دیگران منتقل میکند و از دیگران بهرهکشی میکند. او سیمای خساست و حقارت را به نمایش میگذارد و به دیگران به طریقی ناپسند و زشت توجه میکند.
حیلت اندوز و رشوه خوار و حسود
خانمان سوز و خاندان پرداز
هوش مصنوعی: معنای این بیت به این صورت است: کسی که به دنبال نیرنگ و فریب است، از راههای ناپسند استفاده میکند و حسود است، که میتواند خانوادهها را نابود کند و ارتباطات خانوادگی را خراب نماید.
مخبر کدخدا معاون دزد
دستک جیب گیر و کاغذ ساز
هوش مصنوعی: خبرچین رئیس ده، همراه دزد، به جیب مردم دست میبرد و کاغذ جعل میکند.
چون خر لاشه سکسکی سازد
پیشه خویش در نشیب و فراز
هوش مصنوعی: کسی که مانند خر در زیرو زبر زندگی میکند و تنها به کارهای بیهوده مشغول است، به جای پیشرفت و هدفگذاری، در وضعیتی ساکن و ناپایدار باقی میماند.
پوز بر خاک ره کشاند سخت
نیش بر آسمان گشاید باز
هوش مصنوعی: زمانی که کسی با تواضع به زمین میافتد و به خاک میرسد، در عوض میتواند به بلندیها و آسمانها دست یابد و به موفقیتهای بزرگ برسد.
اینک از بس به پیکرش زده اند
سیخ و سگ تازیانه و مهماز
هوش مصنوعی: اینک به خاطر ضربههایی که به بدنش زدهاند، حالش خراب شده و به شدت آسیبدیده است.
گفتم آوخ دریغ و درد و فسوس
ز آن همه رنج و زحمت و تک و تاز
هوش مصنوعی: گفتم ای کاش افسوس و ناراحتی و حسرت بر آن همه سختی و تلاش و تلاطم داشتیم.
الله تو این ستم مپسند
ای خداوند دولت و اعزاز
هوش مصنوعی: خداوند، تو هیچگاه ستم را بر نتاب و نپسند. ای پروردگار که تو قدرت و بزرگی را عطا میکنی.
کاخور رخش را تهی سازد
استری پهن سم و گوش دراز
هوش مصنوعی: یک اسب قوی و بزرگ با پاهای نیرومند و گوشهای بلند میتواند رخش را به راحتی از پای درآورد.
سگ چوپان شکار شیر کند
شیر غران رود به صید گراز
هوش مصنوعی: سگ چوپان به شکار شیر میرود و شیر عصبانی به سوی شکار گراز میدود.
هر که را بر درت نیاز بود
نکند از فلک تحمل ناز
هوش مصنوعی: هر کسی که به در خانهات نیاز دارد، از روی ناز و کبر آسمان نیز تحمل نخواهد کرد.
یا بفرما به خادمت صله ام
بی تعلل همی رساند باز
هوش مصنوعی: یا به خادمت بگو که هدیهام را بدون تأخیر به من برساند.
نشود غوطه ور چو مرغابی
اندرین ژرف یم برای دو غاز
هوش مصنوعی: انسان نباید مانند مرغابی در این دریا و عمق غرق شود، فقط برای کسب مبلغ کمی.
یا رهی را اجازه ده که کند
در سلوت بروی خویش فراز
هوش مصنوعی: اجازه بده که کسی راهی را بپیماید و بر روی خود برافراشته شود.
این عطا را ندیده انگارد
برکند بیخ طمع و ریشه آز
هوش مصنوعی: این نعمت را نادیده نگیرد و از ریشه و طمع دور شود.
یا کمین بنده را بدستوری
ساز در کار خود مطاع و مجاز
هوش مصنوعی: ای کسی که به من دستوری بدهی، مرا در کارهایم مورد توجه و اجازه قرار بده.
خازن شاه را فرو خوانم
بیتی از نظم شاعر شیراز
هوش مصنوعی: به محض اینکه شاه را بخواهم، بیتی از شعر شاعر نامی شیراز را به یاد میآورم. این شاعر با کلامش عشق و احساس را به زیباترین شکل بیان کرده است.
متقلب درون جامه ناز
چه خبر دارد از شبان دراز
هوش مصنوعی: کسی که در لباس ناز و فریبنده زندگی میکند، از زحمات و سختیهای دیگران بیخبر است.