برگردان به زبان ساده
فغان کن ماتم شمس المعالی
شکست آمد بر این طاق هلالی
هوش مصنوعی: آه و ناله کن؛ زیرا شمس المعالی شکست خورده و بر این طاق هلالی حادثهای تلخ رخ داده است.
ز سوگش جامه ایام گردید
سیاه و تیره چون رخت لیالی
هوش مصنوعی: به خاطر غمش، زمانه مانند لباس شبهای تیره و سیاه، غمگین و دلگیر شد.
جهان پر شد زغم تا از وجودش
سرای عنصری گردید خالی
هوش مصنوعی: دنیا پر از اندوه شده و به حدی رسیده که خانهی آدمی از وجود او خالی شده است.
حکیمی کز هنر برتر نهاده است
زنه گردون و هفت اختر نهالی
هوش مصنوعی: حکیمی که به واسطه هنر خود از همه چیز برتر است، حتی از آسمان و هفت ستاره.
دبیری کز پی خدمت گرفته
الف در پیش کلکش شکل دالی
هوش مصنوعی: دبیری که برای خدمت گرفتن، حرف "الف" را در نظر دارد و در مقابل کارش، شکل "دال" را در نظر میگیرد.
عیار نظمش از بحر قوافی
در آب افکنده معیار جمالی
هوش مصنوعی: نمیتوان قدر و ارزشی را که زیبایی در میان قافیهها و نظم شعری دارد، با چیزی دیگر مقایسه کرد.
سخن سنجی که زاد از خامه اش مشک
چنان کز لجه طبعش لئالی
هوش مصنوعی: سخن گفتن انسانی که قلمش مانند مشک خوشبو است، به گونهای که از عمق وجودش جواهرات ناب و زیبا نمایان میشود.
طبیبی کز هراسش آخشیجان
فرو بسته در بی اعتدالی
هوش مصنوعی: طبیبی که به خاطر ترسش داروهایش را در شرایط نامناسب نگهداشته است.
فلاطون را بحکمت بوده ثانی
ارسطو را بصنعت گشته تالی
هوش مصنوعی: فلاطون به دلیل حکمت و دانش عمیقش شناخته شده است و ارسطو به خاطر مهارتهای علمی و هنریاش مورد توجه قرار گرفته است.
نشستی همچو مه در چرخ تحقیق
حکیمان چون کواکب در حوالی
هوش مصنوعی: نشستهای مانند ماه در آسمان دانش، و حکمتدانان به دور تو مانند ستارهها در اطراف ستارههای درخشان میگردند.
چو خواندی مشتری را درس حکمت
عطارد ثبت می کردش امالی
هوش مصنوعی: زمانی که مشتری کتاب حکمت را میخواند، عطارد آن را با دقت یادداشت میکرد.
طریق کعبه گفتی بر مجره
نشان قبله بر قطب شمالی
هوش مصنوعی: راه کعبه را به تو نشان دادند و جهت قبله را در قطب شمال مشخص کردند.
باشراف از شرافت میرو والا
باعیان از عنایت صدر و والی
هوش مصنوعی: با شخصیت و باکرامت باش، زیرا که از بزرگان و مقامداران کمک و توجه میگیری.
سمی سامی شاه ولایت
امیرالمومنین مولی الموالی
هوش مصنوعی: سمی سامی پادشاه سرزمین امیرالمومنین، استاد وارثان است.
علاء الملة اعلی الله قدره
مهین سیدعلی آن ذات عالی
هوش مصنوعی: علی، سرور و پیشوای عدالت و حقیقت، شخصیت بزرگ و باارزشی است که مقام و شان او در پیشگاه خداوند بسیار بلند و پرعظمت است.
ز نظم احمد اندر ماتم وی
کنم تضمین دری شهوار و غالی
هوش مصنوعی: در اشعار احمد به حالت اندوه و ماتم او اشاره دارم و میخواهم در این زمینه شعری زیبا و پرشور بسازم.
«صلاة الله خالقنا حنوط
علی الوجه المکفن بالجمالی »
هوش مصنوعی: دعای خداوند خالق ما، هدیهای است بر چهرهای که با زیبایی پوشانده شده است.
«فان له ببطن الارض شخصا
جدیدا ذکرناه و هوبالی »
هوش مصنوعی: او در دل زمین شخص جدیدی دارد که به آن اشاره کردیم و او بالاست.
چو روح پاکش از خاک اندر افلاک
همی فرمود سیر انتقالی
هوش مصنوعی: وقتی که روح نیکو و پاک او از زمین به عرش و آسمانها پرواز کرد و در سفر انتقال خود به اوامر الهی پرداخته و گفتارهایی به اوج رسانید.
بتاریخش امیری گفت ناگه
بمینو شد روان شمس المعالی
هوش مصنوعی: روزی حاکمی در سرنوشت خود دچار دگرگونی شد و ناگهان روحش به عالم معانی و نورانیّت پیوست.