برگردان به زبان ساده
خسرو شرق سوی غرب همی کرده سفر
باختر گشته ز نو مطلع مهر خاور
هوش مصنوعی: خسرو شرق به سمت غرب سفر کرده و اکنون دوباره به سمت خاور بازگشته است، مانند طلوع دوباره خورشید.
ابر و باد ار نَبُوَد توسن فرخپی شه
از چه پیماید کوه و کند از بحر گذر
هوش مصنوعی: اگر ابر و باد نباشند، اسب شاداب یک شاه چگونه بر کوه میتازد و از دریا عبور میکند؟
ورنه شمس و قمر است این ملک چرخسریر
از چه رو گرد زمین گردد چون شمس و قمر
هوش مصنوعی: در این دنیای بزرگ، آیا این دو خورشید و ماه نیستند که بر سر سلطنت مینشینند؟ پس چرا ابرها و زمین به دور آنها میچرخند، مانند گردش خورشید و ماه؟
ورنه اسکندر شرق است شهنشاه جهان
گرد آفاق چرا گردد چون اسکندر
هوش مصنوعی: اگرچه اسکندر، شاهنشاه بزرگ شرق است، اما چرا باید مانند او در جهان سفر کند و به گشت و گذار بپردازد؟
شاه ما را ملکان نیک پذیرند از آن
که فراگیرند از حکمتش آداب و سیَر
هوش مصنوعی: پادشاه ما به خوبی از سوی فرمانروایان مورد پذیرش و احترام قرار میگیرد، زیرا آنها آداب و رفتارهای فرهمندانهاش را از دانش او فراگرفتهاند.
شاه ما عاقلهٔ دور زمان است و زمان
تربیت یابد از آن شاه معالیگستر
هوش مصنوعی: پادشاه ما شخصی با هوش و خرد است که زمان را به خوبی میشناسد و تحت تأثیر او، زمان نیز رشد و شکوفایی پیدا میکند.
چون ملک عزم سفر کرد کلیدِ درِ مُلک
داد در دست ملکزادهٔ فرخندهگهر
هوش مصنوعی: وقتی فرمانروایان تصمیم به سفر میگیرند، درهای سرزمین را به افرادی شایسته و خوشخُلق میسپارند.
پادشهزادهٔ پیروز جوانبخت سعید
شه محمدعلی آن درخور دیهیم و کمر
هوش مصنوعی: پادشاه جوان و پیروزی که خوشبخت و سعادتمند است، محمدعلی نام دارد و او شایسته تاج و مقام سلطنت است.
شاه اندر کف وی داده مقالید امور
که کند کار جهان راست به نیروی هنر
هوش مصنوعی: سلطنت به دست او سپرده شده است تا کارهای جهان را به درستی و با توانایی خود سامان دهد.
خوب کرد الحق زیرا که کسی چون فرزند
نیست در گیتی غمخوار و هواخواه پدر
هوش مصنوعی: در واقع، فرزند بهترین و باوفاترین کسی است که میتواند در سختیها و مشکلات زندگی از پدر خود حمایت و مراقبت کند، زیرا هیچکس دیگری مانند او نمیتواند برای پدرش دلسوزی و محبت نشان دهد.
ویژه این پور گرامی که میان پسران
آنچنان است که اندر همهٔ اعضا سر
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که این پسر گرامی و ارجمند، در میان سایر پسران آنقدر برجسته و ممتاز است که مانند سر در میان اعضای بدن قرار دارد. به عبارت دیگر، او در مقایسه با دیگران به گونهای است که ویژگیهایش او را از سایرین متمایز میکند.
گرچه اولاد شهنشه همه اعضای ویند
هیچ عضوی را با سر نتوان شد همسر
هوش مصنوعی: اگرچه فرزندان شاه همه از یک پیکر هستند، اما هیچ عضوی از آن پیکر نمیتواند با سر به همسری درآید.
این ملکزاده بنامیزد مانند سر است
که بود مرکز هوش و خرد و سمع و بصر
هوش مصنوعی: این جوانِ بازرگانی مانند سر است که مرکز عقل، درک و شنوایی و بینایی را در خود دارد.
او دل و مغز و جگر باشد و دیگر اعضا
همه هستند به فرمان دل و مغز و جگر
هوش مصنوعی: انسان میتواند در وجودش احساسات و قوای مختلفی داشته باشد، اما دل، عقل و احساسات عمیق او هستند که فرمانرانی میکنند و سایر اعضای بدن وظیفه اجرای آن فرمانها را بر عهده دارند.
در فلک ثابت و سیار فزون است ولی
همچو خورشید فروزان نبود یک اختر
هوش مصنوعی: در آسمان ستارههای ثابت و ستارههای متحرک بسیار است، اما هیچکدام مانند خورشید روشنایی و درخشش ندارند.
هنر شه ز ولیعهد پدید است آری
هنر تیغ پدیدار بود از جوهر
هوش مصنوعی: هنر و خلاقیت ناشی از وجود ولیعهد است و حقیقت این است که استعداد و مهارت به مانند تیغی که از جنس خاصی ساخته شده، به وجود میآید.
ای که بخشیدت یزدان پی آسایش خلق
دو کف عقدهگشایی و دو لب جانپرور
هوش مصنوعی: خدایی که به تو بخشش کرده، برای آرامش مردم، دو دست را به گشودن مشکلات و دو لب را برای پرورش روح بخشیده است.
نایب شاه تویی باخبر از راه تویی
مرد آگاه تویی بر تو عیان است خبر
هوش مصنوعی: تو جانشین شاه هستی و از همه چیز آگاه هستی، تو مرد دانا و باخبر هستی و خبرها برای تو آشکار است.
نشود چشم تو مخمور ز صهبای هوس
نشود قلب تو مجروح ز شمشیر نظر
هوش مصنوعی: چشمان تو تحت تاثیر هوس قرار نگیرد و قلبت از نگاه کسی آسیب نبیند.
سخن بهتان هرگز نبرد سوی تو راه
جادوی دیوان هرگز نکند در تو اثر
هوش مصنوعی: سخنان ناسزا هیچگاه به تو نمیرسد و جادوهای دیوان هم هرگز تأثیری بر تو نخواهد داشت.
چشم بینا دل دانا لب گویا داری
راستی تو همه جانی و جهان چون پیکر
هوش مصنوعی: تو دارای چشمی بینا، دلی دانشمند و لبی گویا هستی. حقیقتاً تو تمام وجود و جهان را همانند پیکری در خود داری.
دانم اِفرِشته نهای لیک از آنم به شگفت
که سرشتِ تو بود پاکتر از جنس بشر
هوش مصنوعی: میدانم تو فرشته نیستی، اما از این بابت شگفتزدهام که فطرت و ذات تو خالصتر و پاکتر از انسانهاست.
تا بوَد کشور جم قاعدهٔ ملک عجم
تا بود دست مظفرشه مفتاح ظفر
هوش مصنوعی: تا زمانی که کشور جم برقرار بود و حکومت عجم پابرجا بود، در دستان شاه مظفر کلیدی برای پیروزی وجود داشت.
آسمان نازد بر ماه و زمین بر رخ تو
تو به دیهیم شه و شه به عطای داور
هوش مصنوعی: آسمان به زیبایی ماه میبالد و زمین به جلوهگری چهرهی تو. تو را فرمانروایی میدانند که با لطف و رحمت خداوند بر این مقام نشستهای.
