برگردان به زبان ساده
ماه رمضان بنهفت آن چهره نورانی
عید رمضان آمد بافره یزدانی
هوش مصنوعی: ماه رمضان با چهرهای نورانی و درخشان نزدیک میشود و یادآور عید رمضان است که از جانب پروردگار عطا شده است.
آواز جرس برخواست از قافله طاعت
وین قافله را توحید کرده است شتربانی
هوش مصنوعی: صدای زنگ شتر از کاروان عبادی بلند شده و این کاروان را مدیریتی است که با توحید هدایت میشود.
این قافله محفوظ است از نعمت جاویدان
وین بادیه محفوظ است از غول بیابانی
هوش مصنوعی: این کاروان از نعمتهای ابدی بهرهمند است و این بیابان نیز از خطرات و موجودات وحشی در امان است.
این قافله در گیتی مهمان خدا بودند
اینک به سرای خویش آیند ز مهمانی
هوش مصنوعی: این گروه در دنیا مهمان خداوند بودند و حالا به خانه خود بازمیگردند.
مهمان خدا هرگز نه گرسنه نه تشنه است
سیراب ز بی آبی است سیر است ز بی نانی
هوش مصنوعی: مهمان خدا هیچ وقت نه گرسنه است و نه تشنه. او از عدم آب سیراب و از نبود نان سیر است.
مهمان خدا را دل شد گرسنه طاعت
لب تشنه گذر سازد از چشمه حیوانی
هوش مصنوعی: مهمان خدا که سرشار از عشق و محبت است، همواره در جستجوی انجام اعمال نیک است و در این راه، با وجود نیاز و تشنگی، میخواهد از زلالی و صفای حقیقی بهرهمند شود.
مهمان خدا باشند این قوم که در گیتی
سامان شهی دارند در بی سر و سامانی
هوش مصنوعی: این افراد که در این دنیا به فعالیت مشغولند، به دست خدا مهماناند، چرا که با همه بینظمیها و مشکلات، به نوعی نظم و سامان خاصی دست پیدا کردهاند.
چندی بک یاالله گفتند بدرد و آه
سودند بر آن درگاه رخساره و پیشانی
هوش مصنوعی: مدتی مردم با صدای بلند در مقابل خداوند، از درد و رنج خود ناله کردند و از او درخواست کمک داشتند.
یک چند دگر حق را در خویش همی دیدند
گفتند که سبحانی ما اعظم سلطانی
هوش مصنوعی: برخی از افراد حقیقت را در وجود خود مشاهده میکردند و به همین دلیل میگفتند که ما بزرگترین و والا مقامترین هستیم.
در پرده درون رفتند وز خویش برون رفتند
کم پرس که چون رفتند من دانم و تو دانی
هوش مصنوعی: آنها به عمق وجود خود رفتند و از خودشان فاصله گرفتند. نباید از من بپرسی که چگونه این اتفاق افتاد، چون من میدانم و تو هم میدانی.
کشت عمل ما را هنگام درو آمد
داس مه نو بنگر در مزرع انسانی
هوش مصنوعی: وقتی موسم برداشت محصولات رسید، چرخ زندگی ما به کار افتاد. نیک بنگر در کشت و کار انسانی که چگونه میوههای اعمال خود را در میآورد.
رو تخم عبادت پاش وز اشک بصر تر کن
کز کشت نیابی بر گر تخم نیفشانی
هوش مصنوعی: تلاش کن تا در زمین عبادت خود، با اشک چشمت آن را آبیاری کنی، زیرا اگر بذر عبادت را نکاشتی، از آن نفعی نخواهی برد.
آن را که شود در کشت شیطان بکشاورزی
و آن را که رود در باغ دجال به رزبانی
هوش مصنوعی: اگر کسی به دام شیطان بیفتد، مانند کشاورزی است که در زمین کشت میکند و اگر کسی در دامی مانند دجال گرفتار شود، به زبانی درگیر میشود که رنج و سختی به همراه دارد.
روزیکه کند دهقان انبار پر از حاصل
او را نبود محصول جز آه و پشیمانی
هوش مصنوعی: روزی که کشاورز انبارش را پر از محصول میکند، جز حسرت و پشیمانی چیزی نخواهد داشت.
سرمایه نیاوردی سود از که طمع داری
در کار نکوشیدی اجرت ز چه بستانی
هوش مصنوعی: اگر سرمایهای نداشتهای، از چه کسی انتظار سود داری؟ وقتی در کار تلاش نکردهای، چه دلیلی برای دریافت پاداش وجود دارد؟
مزد تو چه خواهد داد مستوفی علم حق
آنجا که کند در حشر کیالی و وزانی
هوش مصنوعی: اگر به دقت به کارهایی که انجام میدهی نگاه کنی، متوجه میشوی که پاداش و نتیجه اعمالت چه خواهد بود. علم حقی که در روز قیامت به آن اشاره میشود، در آنجا به سنجش و بررسی اعمال تو میپردازد.
گیرم که دهندت مزد بی کوشش و بی زحمت
خود شرم نمی داری از اجرت مجانی
هوش مصنوعی: حتی اگر به تو پاداشی بیزحمت و تلاش بدهند، آیا از گرفتن پول بدون کار کردن شرم نمیکنی؟
تن در طلب شادی است جان در پی آزادی است
این طالب آبادی است آن مایل ویرانی
هوش مصنوعی: بدن در جستجوی خوشبختی است و روح در پی رهایی و آسودگی، برخی به دنبال ساختن و آبادانی هستند و برخی دیگر به ویرانی و نابودی تمایل دارند.
آبادی اگر خواهی تو بنده این جسمی
ویرانی اگر جوئی تو زنده ای آن جانی
هوش مصنوعی: اگر به دنبال آبادانی و خوشبختی هستی، باید به این جسم محدود وابسته باشی، اما اگر در جستجوی ویرانی و نابودی هستی، در واقع باید به روح و جان خودت بپردازی که زنده است.
گر خانه بپردازی موسائی و هارونی
ور صرح برافرازی فرعونی و هامانی
هوش مصنوعی: اگر به جستوجوی قدرت و عظمت بپردازی، تو میتوانی مانند موسی و هارون باشی و اگر بخواهی بر بنیانهای بزرگ بنا کنی، میتوانی همچون فرعون و هامان قرار بگیری.
آوخ که پس از یکماه سعی و عمل و طاعت
شد مجمع تقوی را آغاز پریشانی
هوش مصنوعی: آه! چه دردناک است که پس از یک ماه تلاش و عبادت، جمعکردن تقوا به بینظمی و پریشانی تبدیل شود.
آیین مسلمانی شد با رمضان توأم
کردند سفر با هم از عالم جسمانی
هوش مصنوعی: در دوران مسلمان بودن، ماه رمضان را همراه با سفر به معنای روحانی در نظر گرفتهاند که انسان را از دنیای جسمی خارج میکند.
آیینه تقوی شد از سنگ شقاوت خرد
وز تاب و صفا افتاد آیین مسلمانی
هوش مصنوعی: آیینه تقوا به خاطر سنگینی شقاوت و خشونت، در هم شکست و از درخشش و صفای خود کاسته شد، و این وضعیت باعث افت کیفیت ایمان و اصول اسلامی گردید.
خاموش شد آن واعظ در معبد اسلامی
سر جوش زد آن صهبا اند خم نصرانی
هوش مصنوعی: وعظ و نصیحت آن مبلغ در معبد اسلامی به ناگاه متوقف شد و در عوض، حال و هوای شادابی و سرور که به نوعی نشانهی می و مجلسی است، گویای حالتی از شادی و سرمستی است که به فرهنگ و آیینی غیرمسلمان اشاره دارد.
شیخی که شب دوشین در کعبه امامت داشت
امروز کمر بسته است در دیر برهبانی
هوش مصنوعی: شخصی که شب گذشته در کعبه مسئولیت رهبری و امامت داشت، امروز در میخانه با کمر بسته مشغول به خدمترسانی است.
دی بست کف کفران در سلسله غفران
و اینک دف خذلان راست در سلسله جنبانی
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به تضاد میان کفر و ایمان اشاره دارد. او از یک سو به قفل شدن در کفر و دوری از رحمت الهی صحبت میکند و از سوی دیگر به ناکامی و عدم موفقیت در دنبالهروی از ایمان اشاره دارد. در کل، این بیان به شرایطی اشاره میکند که فرد درگیر تناقضات درونی و چالشهای روحی است.
بوسد بت صقلابی نوشد می عنابی
کای زاهد محرابی کوثر به تو ارزانی
هوش مصنوعی: دوستانه رفتار کن، با زیبایی و مهربانی دیگران را شاد کن و به آنها عشق و محبت بده. ای زاهدی که به عبادت مشغولی، دریاب که نعمتی چون کوثر به تو عطا شده است.
آنان که به وتر و شفع جستند ز یزدان نفع
کردند ز خاطر دفع اندیشه شیطانی
هوش مصنوعی: افرادی که به یاری خداوند و با همدلی و همکاری یکدیگر تلاش کردند، از رحمت الهی بهرهمند شدند و توانستند افکار ناپسند و شیطانی را از ذهن خود دور کنند.
اینک شده از غفلت در بارگه شهوت
آسوده و بی زحمت سرگرم تن آسانی
هوش مصنوعی: در حال حاضر، از غفلت در برابر خواستههای نفسانی راحت و بیدغدغه، مشغول آرامش و راحتطلبی شدهای.
از خمر جنون سرمست با نفس حرون همدست
در خاک مذلت پست در کوی هوس فانی
هوش مصنوعی: از نوشیدن شراب جنون غرق شوق و تمایل هستم، با نفس سرکش خودم همراهم. در خاک ذلت و پستی زندگی میکنم و در کوی آرزوهای ناپایدار سرگردانم.
از ذکر خدا تارک آن مشرکه با مشرک
در جهل و عمی سالک آن زانیه بازانی
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که اگر کسی از یاد خدا غافل شود، در حقیقت به همان اندازه که یک مشرک در جهل و نادانی است، غوطهور خواهد شد. همچنین، به نوعی به ارتباط و پیوند بین گناهکاران اشاره دارد که در گمراهی و دوری از حقیقت هستند.
چون خرقه سالوسان آلوده به صهبا شد
وز پرده برون افتاد راز دل پنهانی
هوش مصنوعی: وقتی که لباس زهد و پارسایی به شراب و فساد آغشته شد و رازهای نهفته دل، از پس پردهها آشکار گردید.
ما از در دین جوئیم اکسیر سعادت را
نز دانش افرنجی وز حکمت یونانی
هوش مصنوعی: ما در پی یافتن راز خوشبختی از طریق دین هستیم و نه از طریق دانش غربی یا حکمت یونانی.
فرمان بر یزدانیم مدحتگر خاقانیم
وز گفته قلم رانیم برنامه خاقانی
هوش مصنوعی: ما سرانجام به خداوند فرمان میدهیم و او را ستایش میکنیم، و از طریق کلام و نوشتههایمان، برنامه و فعالیتهای پادشاهی را به پیش میبریم.
دانی ملک ما کیست آن مالک ملک جان
کویش فلک اول رویش قمر ثانی
هوش مصنوعی: میدانی صاحب این سرزمین کیست؟ او کسی است که جانش زیر فرمان است، و آسمان اولین نشان او ماه است.
شهزاده دانا آن کز فضل و هنر بنوشت
منشور جهانگیری توقیع جهانبانی
هوش مصنوعی: یک شاهزاده با دانایی که به خاطر دانش و هنرش، فرمان مهمی برای جهانیان نوشت و نشانهای از رهبری قدرتمند را به تصویر کشید.
با دولت محمودی با شوکت مسعودی
با حشمت داودی با ملک سلیمانی
هوش مصنوعی: با نعمتهای محمود و عظمت مسعود، با جلال داوود و با سلطنت سلیمان.
در مرتبه عالی با چرخ برین تالی
در ملک کرم والی بر کاخ همم بانی
هوش مصنوعی: در بالاترین مقام و مرتبه، با آسمان و ستارهها همسطح هستی و در سرزمین کرم و بخشش، تو به عنوان رئیس و سرپرست، ساخت و سازهای بزرگ را انجام میدهی.
ای موسی طور حق ای مشعل نور حق
ای مست حضور حق در خلوت روحانی
هوش مصنوعی: ای موسی، کوه حق، ای شعلهی نور حق، ای کسی که در حالتی مست در حضور حق هستی و در عمق روحانی خود غرق در تجربههای الهیای.
در این گله چوپانی با معجزه موسی
کلکت ید بیضا کرد شمشیر تو ثعبانی
هوش مصنوعی: در این جماعت، چوپانی وجود دارد که با قدرتی مشابه معجزه موسی، نماد برتری و توانایی را به نمایش میگذارد و همچون شمشیر تو که به زیبایی درخشان و خطرناک است، قابلیتهای خاصی دارد.
گر زان که رسالت را احمد نبدی خاتم
پیغمبریت دادی حق از پی چوپانی
هوش مصنوعی: اگر پیامبری به نام احمد (محمد) نبود و او رسالت را به پایان نمیرساند، خداوند بعد از او رهبری را به عهده چوپانی میسپرد.
خواهم ز خدا آسان گردد بتو هر مشکل
کز مهر تو هر مشکل گیرد ره آسانی
هوش مصنوعی: از خدا درخواست میکنم که هر دشواری که از عشق تو به وجود میآید، به آسانی حل شود.
با رایت رخشنده با چهر درخشنده
با دو کف بخشنده جاوید بجامانی
هوش مصنوعی: با پرچم درخشان و چهرهای روشن، با دستان بخشندهات، همیشه در جهان جاودان خواهی ماند.
از تو کرم و بخشش از من عمل و کوشش
از تو هنر و دانش وز بنده ثناخوانی
هوش مصنوعی: در اینجا به این موضوع اشاره شده است که تو دارای صفاتی چون کرم و بخشش هستی و من هم تلاشم را میکنم. همچنین این بیان میکند که تو در هنر و دانش مهارت داری، و من به عنوان یک فرد عارف، تو را ستایش میکنم.
تا بخت فراهم کرد مدح تو امیری را
گردونش همی خواند استاد فراهانی
هوش مصنوعی: وقتی که سرنوشت فرصت را فراهم کرد تا تو را ستایش کند، آسمان هم همواره به تمجید و آوازهگویی دربارهات میپردازد.