برگردان به زبان ساده
ز اصل پاک و نژاد بلند و طبع نکو
بدی نزاید چونانکه نیکی از بدخو
هوش مصنوعی: از خانوادهی پاک و اصیل و با ویژگیهای نیکو، چیزهای بد به وجود نمیآید، همانطور که از اخلاق بد، نیکی حاصل نمیشود.
هزار مرتبه گر قند را بجوشانی
لطیف گردد و افزون شود حلاوت او
هوش مصنوعی: اگر قند را هزار بار هم بجوشانی، نرمتر میشود و شیرینیاش بیشتر میشود.
ولی درخت مغیلان ترنجبین ندهد
گرش چشانی از کوثر آب در مینو
هوش مصنوعی: ولی درخت مغیلان ترنجبین نمیدهد، اگرچه چشیدهای از کوثر آب در بهشت.
کراگهر نبود خاصیت نمی بخشد
گر آستینش آکنده سازی از لؤلو
هوش مصنوعی: اگر کسی به ذات خود ویژگیای نداشته باشد، حتی اگر از جواهرات و نعمتها هم پر باشد، هیچ خاصیتی به او نمیبخشد.
نه ماهتاب کند رنگ هندوئی رومی
نه آفتاب کند شکل رومیئی هندو
هوش مصنوعی: نه نور ماه باعث تغییر رنگ هندوها میشود و نه نور خورشید، شکل رومیها را به شکل هندوها در میآورد.
اگر عجوزی چون شاهدان مشکین خط
بر وی غازه نهد یا که وسمه، بر ابرو
هوش مصنوعی: اگر زن سالخوردهای میخواهد مانند زنان جوان و زیبا که ابروهایشان را با خط مشکی و زیبا میکشند، ابروهایش را با خط یا رنگ تیره تزیین کند، این کار او هم شاید جالب باشد.
همی بگوید روی کژ و قد کوژش
کزین دو شاهد عادل طریق صدق مجو
هوش مصنوعی: این شعر بیانگر این است که همیشه به ظاهر و شکل ناهنجار و غیرعادلانه دیگران توجه نکنید. اگر دو شاهد عادل وجود دارند، باید از آنان در راه حقیقت و صداقت استفاده کرد و به آنها توجه داشت، نه به ظواهر و شکلهای نامناسب.
وگر عروسی رعنا برای مصلحتی
پلاس پوشد و اندر زند نقاب به رو
هوش مصنوعی: اگر عروسی زیبا به خاطر مصلحتی لباس زردی بپوشد و در خانه نقابی بر صورت بزند...
بود دو شاهد دانای راستگو او را
نخست راستی قد، دویم خم گیسو
هوش مصنوعی: او دو شاهد دارد که به حقیقت او را میسنجند؛ یکی راستی قد اوست و دیگری خم موهایش.
پس از شکستن دندان و رنجه کردن کام
شود هویدا کان نقل بود و این پینو
هوش مصنوعی: بعد از اینکه دندان شکسته میشود و زحمت و درد کشیده میشود، روشن میشود که این نقل و این پینو (درد) در واقع چه چیزی بوده است.
تن لطیف چه در خزچه در عبا چه گلیم
شراب ناب چه در بط چه در قدح چه سبو
هوش مصنوعی: بدن لطیف انسان، چه در لباسهای نرم و زیبا و چه در زیر عبا یا بر روی گلیم، از شراب خالص لذت میبرد، چه در بطری باشد، چه در لیوان یا سبو.
من این مقدمه زان چیدمی که این سخنان
نمایم اثبات اندر گه جدل به عدو
هوش مصنوعی: من این پیشزمینه را آماده کردم تا بتوانم این سخنان را در طول بحث و جدل با دشمنانم اثبات کنم.
که شاهزاده فرخ منش امامقلی
بسوی رستاق از شهر اگر نماید رو
هوش مصنوعی: اگر شاهزاده خوشنهاد امامقلی از شهر به سوی رستاق روی کند،
عجب مدار که شاهین در آشیانه خویش
همی نگردد صیاد کبک یا تیهو
هوش مصنوعی: تعجب نکن که شاهین حتی در لانهاش هم به صیاد کبک یا تیهو نگاه نمیکند.
از آن بساحل دریا مکان گزیده که هیچ
نهنگ تر نکند کام خویش اندر جو
هوش مصنوعی: هیچ کس در محلی که دور از دریا و بدون خطر نهنگها است، نمیتواند به راحتی لذت ببرد و از زندگیاش بهرهمند شود.
بلند مرتبه شهزاده که همت وی
ز ارتفاع بگردون همی زند پهلو
هوش مصنوعی: شهزادهای بلندمرتبه که تلاش و ارادهاش به اندازهای است که به آسمان میزند و خود را به اوج میرساند.
نشانده مهرش از آفتاب تکمه زر
از آن سپس که گریبان چرخ کرده رفو
هوش مصنوعی: خورشید را به عنوان نماد عشق و زیبایی در نظر گرفته و از آن به عنوان دکمهای زرین یاد میکند که بر روی گریبان آسمان دوخته شده است. این تصویر به تزیین و زینت بخشیدن به جهان اشاره دارد که با وجود مشکلات و چالشها، زیبایی و عشق همچنان در آن حضور دارند.
خدایگانا گویند کاندر این دریا
جزیره است ترا همچو روضه مینو
هوش مصنوعی: میگویند در این دریا جزیرهای وجود دارد که شبیه باغ بهشت است، و تو را به یاد آن میاندازد.
دران جزیره یکی کوه و اندران کهسار
با من و عیش چرد شیر بیشه با آهو
هوش مصنوعی: در آن جزیره، کوهی وجود دارد و در بین آن کوهها، من و لذت از زندگی چون شیر جنگل در کنار آهو هستیم.
شنیده ام من و باور ندارم این گفتار
مگر کنایه شمارم حدیث این هر دو
هوش مصنوعی: من چیزی شنیدهام که به آن یقین ندارم، مگر اینکه این را به عنوان یک کنایه یا اشاره از جانب تو در نظر بگیرم.
همی بگویم کهی ز عفو و حلم تراست
محیط گشته بر آن کوه رشحه کف تو
هوش مصنوعی: همیشه میگویم که عفو و بردباری تو، مانند سایهای بر کوهی گسترده شده است و آن را پر از نرمش و لطافت کرده است.
تمام جانوران در پناه مرحمتت
همی شوند پرستش گرو ستایش گو
هوش مصنوعی: همه جانوران تحت حمایت لطف و رحم تو قرار دارند و در این حالت، به ستایش و پرستش تو مشغولند.
شنیده ام که هلاکو مراغه را بگزید
در آن بساخت سرای و عمارت و مشکو
هوش مصنوعی: شنیدهام که هلاکو، مراغه را انتخاب کرد و در آنجا بنایی و ساختمانهایی را بنا کرد.
کنون مراغه اسبان و استران توشد
مراغه ای که بدی تختگاه هولاکو
هوش مصنوعی: اکنون مراغه پر از اسبها و استرهاست، مراغهای که زمانی محل حکومت هولاکو بود.
امیدوارم کاندر زمانه شاد زیئی
ابا صلابت چنگیز و حشمت منکو
هوش مصنوعی: امیدوارم که در این دوران تو با شادی زندگی کنی، همانطور که چنگیز با قدرت و منکو با عظمت خود شناخته شدهاند.
سر خیامت اندر فراز چرخ فرا
بن سنانت اندر فرود خاک فرو
هوش مصنوعی: در اوج وجود تو، آسمان بر روی سرت قرار دارد و تو در حالی که در خاک هستی، بر زمین فرود آمدهای.
خدای عز و جل دولتت کند جاوید
بحق اشهد ان لا اله الا هو
هوش مصنوعی: خدای بزرگ و باعظمت، موفقیت و قدرتت را همیشگی کند. شهادت میدهم که جز او هیچ معبودی نیست.