برگردان به زبان ساده
به مجنون گفت روزی عیبجویی
که پیدا کن به از لیلی نکویی
هوش مصنوعی: روزی عیبجویی به مجنون گفت که اگر میخواهی عیب کسی را پیدا کنی، بهتر است به دنبال عیبهای لیلی نرو، زیرا او از همه زیباتر و نیکوست.
که لیلی گرچه در چشم تو حوریست
به هر جزوی ز حسن او قصوریست
هوش مصنوعی: اگرچه لیلی در نظر تو بسیار زیبا و جذاب است، اما در هر بخشی از زیباییاش نقصی وجود دارد.
ز حرف عیبجو مجنون برآشفت
در آن آشفتگی خندان شد و گفت
هوش مصنوعی: مجنون از انتقاد و عیبجویی دیگران ناراحت شد، اما در میان آن ناراحتی به خود آمد و با لبخند چیزی گفت.
اگر در دیدهٔ مجنون نشینی
به غیر از خوبی لیلی نبینی
اگر مجنون عاشق تو بشود فقط خوبی ها و زیبایی های لیلی را می بینی و بدی هایش را نمی بینی
تو کی دانی که لیلی چون نکویی است
کزو چشمت همین بر زلف و رویی است
هوش مصنوعی: تو نمیدانی که لیلی چه زیباییهایی دارد؛ زیبایی که تو تنها زلف و روی او را میبینی.
تو قد بینی و مجنون جلوهٔ ناز
تو چشم و او نگاه ناوکانداز
هوش مصنوعی: تو قد و قامت زیبایی داری و مجنون (لیلی) با ناز تو خود را به نمایش میگذارد، و او با نگاهش تیرِ محبت را به قلبها میزند.
تو مو بینی و مجنون پیچش مو
تو ابرو، او اشارتهای ابرو
هوش مصنوعی: تو موی خود را مانند مجنون به زیبایی میپیچی و ابروهایت از چنان جذابیتی برخوردارند که هر کسی را به خود جلب میکنند.
دل مجنون ز شکّرخنده خونست
تو لب میبینی و دندان که چونست
هوش مصنوعی: دل مجنون به خاطر خندههای شیرین و دلفریب، پر از اندوه و خون است. تو فقط لبهای زیبا را میبینی، ولی دندانها و نشانههای تلخی را نمیفهمی.
کسی کاو را تو لیلی کردهای نام
نه آن لیلیست کز من برده آرام
هوش مصنوعی: کسی را که تو عاشق او هستی، نامش لیلی نیست؛ چرا که آن لیلی که من عاشقش بودم، آرامش من را گرفته بود.
اگر میبود لیلی بد نمیبود
ترا رد کردن او حد نمیبود
هوش مصنوعی: اگر لیلی وجود میداشت، هرگز بد نبود که تو او را رد کنی و این کار هیچ محدودیتی نداشت.
مزاج عشق بس مشکل پسند است
قبول عشق برجایی بلند است
هوش مصنوعی: عشق دارای روحیهای خاص و دشوار است و تنها به عشقهایی در مکانهای بلند و مهم پذیرش میدهد.
شکار عشق نبود هر هوسناک
نبندد عشق هر صیدی به فتراک
هوش مصنوعی: عشق واقعی برای هر کسی که به آن تمایل دارد، قابل دستیابی نیست. هر فردی که فقط به دنبال لذت و هوس باشد، نمیتواند به عشق حقیقی دست پیدا کند. عشق مانند شکار نیست که هر کس بتواند به آسانی آن را به دام بیندازد.
عقاب آنجا که در پرواز باشد
کجا از صَعوه صید انداز باشد
هوش مصنوعی: عقاب هر جا که در حال پرواز باشد، چگونه ممکن است به صید گنجشک مشغول شود؟
گوزنی بس قویبنیاد باید
که بر وی شیر سیلی آزماید
هوش مصنوعی: برای اینکه با شیر قوی و خطرناکی مواجه شوی، باید گوزنی بسیار نیرومند و توانمند باشی.
مکن باور که هرگز تر کند کام
ز آب جو نهنگ لُجّهآشام
هوش مصنوعی: نمیتوان باور کرد که نهنگ در عمق دریا بتواند از آب شیرین لذت ببرد یا کامش را از آن سیر کند.
دلی باید که چون عشق آورد زور
شکیبد با وجود یک جهان شور
هوش مصنوعی: دل باید داشته باشی که بتواند از شدت عشق و هیجان، با وجود تمام آشفتگیهای جهان، تاب بیاورد و تحمل کند.
اگر داری دلی در سینهٔ تنگ
مجال غم در او فرسنگ فرسنگ
هوش مصنوعی: اگر در دلتان جایی برای غم وجود دارد، پس همیشه غم به دور از شما خواهد بود.
صلای عشق درده ورنه زنهار
سر کوی فراغ از دست مگذار
هوش مصنوعی: ندای عشق را بشنو و اگر نه، مواظب باش که از درخت خشنودی و آرامش دور نشوی.
در آن طوفان که عشق آتشانگیز
کند باد جنون را آتشآمیز
هوش مصنوعی: در آن طوفانی که عشق شعلهور میشود، احساس دیوانگی نیز شعلهور میگردد.
اساسی گر نداری کوهبنیاد
غم خود خور که کاهی در ره باد
هوش مصنوعی: اگر بنیانی نداشته باشی، غم و اندوه تو مانند کوهی خواهد بود. پس بهتر است که با مشکلاتت روبرو شوی و آنها را تحمل کنی، چون در واقع، آنها به اندازه یک دانه خاک در مقابل باد هستند.
یکی بحر است عشق بیکرانه
در او آتش زبانه در زبانه
هوش مصنوعی: عشق همچون دریا است و بیانتهاست، و در دل آن شعلههایی از آتش وجود دارد که به طور مداوم در جریان است.
اگر مرغابیای اینجا مزن پر
در این آتش سمندر شو سمندر
هوش مصنوعی: اگر مرغابیای اینجا وجود دارد، در این آتش به پرواز در نیاورید؛ بلکه باید مانند سمندر باشید که در آتش زندگی میکند و از آن بار میکشد.
یکی خیل است عشق عافیتسوز
هجومش در ترقی روز در روز
هوش مصنوعی: عشق مانند یک سیل ویرانگر است که هر روز به شدت بیشتری به سوی ما جاری میشود و آرامش ما را به خطر میاندازد.
فراغ بال اگر داری غنیمت
ازین لشکر هزیمت کن هزیمت
هوش مصنوعی: اگر آزادی و آرامش خاطر داری، از این لشکر شکستخورده بهرهبرداری کن و از آن استفاده کن.
ز ما تا عشق بس راه درازیست
به هر گامی نشیبی و فرازیست
هوش مصنوعی: بین ما و عشق فاصله زیادی وجود دارد و در هر قدمی که برمیداریم، هم افت و خیزهایی وجود دارد.
نشیبش چیست؟ خاک راه گشتن
فراز او کدام؟ از خود گذشتن
هوش مصنوعی: نسبت به روزمرگیها و جنبههای زندگیاش، به مشکلات و دشواریهایی که در مسیر پیش رو دارد، اشاره میکند. او به عمق تجربیاتش فکر میکند و به این نکته میرسد که برای رسیدن به اوج و هدفهای بزرگ، باید از خود گذشت و سختیها را تحمل کرد. تکیه بر زمین و واقعیتها نیز در نوک قله قرار دارد که نشاندهنده توازنی است که در زندگی باید برقرار کرد.
نشانِ آنکه عشقش کارفرماست
ثبات سعی در قطع تمناست
هوش مصنوعی: عشق او باعث شده که انسان تلاشش را ادامه دهد و بهدنبال خواستهها و آرزوهایش نباشد. این نشاندهندهٔ قدرت عشق و تأثیرش بر زندگی فرد است.
دلیل آنکه عشقش در نهاد است
وفای عهد بر تَرک مراد است
هوش مصنوعی: عشق او در وجودش عمیق است و وفای به عهدش بر ترک خواستهها و آرزوهایش پیشی میگیرد.
چه باشد رکن عشق و عشقبازی ؟
ز لوث آرزو گشتن نمازی
هوش مصنوعی: عشق و بازی در عشق چه معنایی دارد؟ آیا این به خاطر آرزوهای نادرست و ناپاک است که به نوعی عبادت تبدیل شده است؟
غرضها را همه یک سو نهادن
عنان خود به دست دوست دادن
هوش مصنوعی: تمام هدفها و دلمشغولیها را کنار گذاشتن و اختیار زندگی را به دست دوست سپردن.
اگر گوید در آتش رو، روی خوش
گلستان دانی آتشگاه و آتش
هوش مصنوعی: اگر به تو بگویند که به آتش بروی، باید بدانی که آتشگاه و آتش، همان جایی است که به تو زیبایی و خوشی میدهد.
وگر گوید که در دریا فکن رخت
روی با رخت و منّتدار از بخت
هوش مصنوعی: اگر کسی به تو بگوید که در دریا لباست را بینداز و با لباس خود به آنجا برو، پس منتظر بختت باش و صبر کن.
به گردن پاس داری طوق تسلیم
نیابی فرق از امید تا بیم
هوش مصنوعی: در اینجا گفته شده که کسی که به تحت فشار قرار گرفتن و تسلیم شدن ادامه میدهد، نمیتواند تفاوتی بین امید و ترس احساس کند. به عبارتی، وقتی تسلیم میشوید، دیگر نمیتوانید به خوبی بین آنچه ممکن است خوب باشد و آنچه ممکن است بد باشد، تمایز قائل شوید.
نه هجرت غم دهد نی وصل شادی
یکی دانی مراد و نامرادی
هوش مصنوعی: نه دوری غمانگیز است و نه نزدیکی خوشحالکننده؛ در واقع، تو باید بفهمی که چه چیزی هدف واقعی و چه چیزی نادرست است.
اگر صد سال پامالت کند درد
نیامیزد به طرف دامنت گرد
هوش مصنوعی: اگر صد سال هم بی تعدی و بیدرد زندگی کنی، باز هم نگران نمیشوی و به سراغ مشکلات نمیروی.
به هر فکر و به هر حال و به هر کار
چه در فخر و چه در ننگ و چه در عار
هوش مصنوعی: در هر اندیشه و در هر وضعیت و در هر عملی، چه در افتخار و چه در شرم و چه در عیبجویی، انسان باید مراقب باشد.
به هر صورت که نبود ناگزیرت
بجز معشوق نبود در ضمیرت
هوش مصنوعی: به هر حال که هستی، چارهای جز آن نیست که در دل تو فقط عشق و معشوق وجود دارد.