شمارهٔ ۹ - خر خمخانه

آیا این الاغِ میخانه هنوز «جودان» (علامت جوانی در دندانش) را دارد؟ و بر فرض هم که جودانی برایش مانده باشد، اصلاً جو کجاست که او بتواند آن را بجود؟ (کنایه از پیری، فرسودگی و از کار افتادگیِ شخصِ هجو شده).

دندان‌های او بر اثر برخورد با سنگِ هجو و تمسخرِ من چنان خرد و شکسته شده است که ریشهٔ آن دندان‌ها بدون کمک گرفتن از دام‌پزشک (بیطار) بیرون نمی‌آید.

سرِ او از شدت ترسناکی و زشتی به شکلی درآمده است که دیگر به هیچ دردی نمی‌خورد و تنها شایستهٔ آن است که «پالیزبانان» آن را (مانند کلهٔ خر) در جالیز خود برپا کنند.

در هر محفل و مجلسی که او شروع به شعر خواندن می‌کند، آن جا (به دلیل حضور و سخنان او) چیزی جز یک طویله و آخورِ جانواران نیست.

فرقی نمی‌کند که او کسی را سرزنش کند یا مدح بگوید؛ به هر رو، شعر و کلام او مانند همان نشخوارِ تکراری و چند سالهٔ چارپایان است (کنایه از اینکه سخنانش تکراری، بی‌ارزش و حَیَوانی است).

من هیچ دلبستگی و رابطه‌ای با سرودن اشعارِ ستایش‌آمیز (مدح) و دشنام‌آمیز (هجو) ندارم؛ زیرا این‌گونه اشعار، چیزی جز هرزه‌درایی و بیهوده‌گویی نیست که از ریشخند دیگران و درآوردن صداهای ناهنجار (مانند عرعر خر) سرچشمه می‌گیرد.

زمانی که او جوان و مانند یک کُرّه‌خر (و طفلی نادان) بود، اربابش (میر) از او کام می‌گرفت و بهره‌کشی می‌کرد؛ اما هنگامی که اربابش مُرد و او نیز خری پیر و فرتوت (پیرک) شد، دیگر کسی به او اعتنایی نمی‌کند و هیچ خواهانی ندارد (کلمات حذف‌شده ناظر به کامجویی در دوران جوانی شخص نکوهش شده است).

(در این دوران پیری و بی‌کسی) من او را خریدم، برایش خانه‌ای فراهم کردم و آخوری برایش ساختم تا در آن آب و علف بخورد؛ و حتی نگهبانی (دربان) بر او گماشتم تا مبادا از جای خود خارج شده و به دروازهٔ بیرون بیاید.