برگردان به زبان ساده
خر خمخانه را دو خم شراب
تا بسر بر نهنین است و سراب
هوش مصنوعی: خر به دو ظرف خم شراب در حال نوشیدن است تا اینکه سرش در هالهای از وهم و سراب فرو برود.
میخورد دم دم و نیاساید
خر نه هشیار از آن نه مست و خراب
هوش مصنوعی: شخصی که همواره در حال نوشیدن است، هرگز خسته نمیشود؛ نه به خاطر اینکه هوشیار باشد و نه به خاطر اینکه حالت مستی و فروپاشیدگی داشته باشد.
گاه از اشهب فراخ عنان
گاه از ادهم دراز رکاب
هوش مصنوعی: گاهی بر اسبی با پوشش خاکستری و گردن بلند سوار میشوم و گاهی بر اسبی با پوشش سیاه و پاهای دراز.
بر سر از سم نعل بسته ز لعن
میخورد خفته خطا بصواب
هوش مصنوعی: در مکانی که سم اسب بر روی زین میخورد، فردی که خواب است به خاطر اشتباهاتش از عواقب آن آگاه نیست.
هست از جامه خانه فلکی
جامکی ز آفتاب و از مهتاب
هوش مصنوعی: در خانه آسمان، جامهای با زیبایی و شعاع آفتاب و روشنی ماه وجود دارد.
روز باشد بخیمه قاقم
شب درآید بخیمه سنجاب
هوش مصنوعی: در روز، قاقم به داخل خیمه میآید و در شب، سنجاب به خیمه وارد میشود.
مطبخی دارد از هوی و هوس
پر ز نفرین صرف و لعنت ناب
هوش مصنوعی: خانهای پر از آرزوها و خواستههای بیپایه و اساس دارد که در آن نفرین و لعنت بر دامن انسان جاری است.
ناگرفته در او کند بریان
خوک بچگان نابرآمده ناب
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که هنوز نوجوانان و جوانان به بلوغ و کمال نرسیدهاند و در نتیجه، نتوانستهاند به خوبی و درستی رشد کنند. در واقع، اشاره به این دارد که در شرایط نامناسب، پرورش صحیح امکانپذیر نیست.
تا مراهل کتاب را مهمان
کند آن خرترین اهل کتاب
هوش مصنوعی: کسی که در هر زمینهای از دیگران کمخبرتر و نادانتر است، میتواند مرا با سخنانش به یاد کتابها و علم بیندازد و مهمان افکارم کند.
کند از دوغ میسره باسهل
شش خوش اولیا بفتح الباب
هوش مصنوعی: او از دوغ میسر، یک شش خوش فوت میکند و دروازه را میگشاید.
ملح کبریت احمر و بره چون
خضر و چشمه خضر نایاب
هوش مصنوعی: این مضمون به ارزشمند بودن چیزها اشاره دارد. در اینجا، ملح به نمک و کبریت احمر به نوعی خاص از آن اشاره دارد که نادر و گرانبهاست. بره به معنای جوان و لطیف است، در حالیکه خضر به عنوان نماد حیات و آبیاری مطرح میشود. در نهایت اشاره به چشمهای نایاب دارد که در دسترس نیست و به نوعی کمیابی و ارزش آن اشاره میکند.
پزد اندر تنور چوبین نان
بال سیمرغ در تنوره کباب
هوش مصنوعی: نان تازهای که در تنور چوبی پخته میشود، به مانند کبابی با طعم خاص و لذیذ است. این تصویر حالتی از شگفتی و زیبایی را در ذهن تداعی میکند، مانند بال سیمرغ که نماد بلندی و عظمتی دارد.
دو کفه میکفد نواله لاف
ندهد ریزه بکلب و ذئاب
هوش مصنوعی: دو طرف درگیر میشوند، اما نباید در مورد چیزهای جزئی و بیاهمیت ادعای بزرگمنشی کرد.
میرساند ز شکر سکران
بدل از کاسه دماغ شراب
هوش مصنوعی: شکر از طعم خوش شراب به روح و دل انسان تاثیر میگذارد و مانند هالهای از سرخوشی او را در بر میگیرد.
میدهد از ایاز خانه سرد
به تغان خان بسته پرده جلاب
هوش مصنوعی: ایاز از خانهای سرد و بیروح به خان تغان میرود، جایی که پردههای زیبا و رنگارنگی آویزان است.
همه سوداش آنکه نقش کند
بجلا بی جریده القاب
هوش مصنوعی: همه چیز به اینجا برمیگردد که آنچه را که نوشته شده است، با دقت و زیبایی بیان کنیم، بدون اینکه فقط به اسمها و عناوین توجه کنیم.
اعذب الشعرا کذبه گویند
شعر او عذب بی واو کذاب
هوش مصنوعی: بهترین شعرای زمان را دروغگو مینامند، زیرا شعرش شیرین است ولی بدون افزودن هیچ دروغی.
شعر من عذب و من صدوق القول
بمدیح وزیر دولت باب
هوش مصنوعی: شعر من شیرین و دلنشین است و من با صداقت دربارهی ستایش وزیر دولت صحبت میکنم.
ملک نسل گوهر میران
میر نیک اعتقاد پاک انساب
هوش مصنوعی: پادشاهی از نسل جواهرات درگذشتگان، که به اصول نیک و پاکی نسبت به نیاکان خود باور دارد.
صدر میرانیان نظام الدین
عامر عالم خراب و بیاب
هوش مصنوعی: بالاخره توی شهر میرانیان، نظام الدین عامر، که فردی برجسته و عالم است، در حال سقوط و نابودی قرار دارد.
آنکه از کوکنار سمین اش
سیم خواه ستم شد اندر خواب
هوش مصنوعی: آنکه از گل کوکنار زیبایی و ناز آن را میخواهد، به سبب خواب و بیتوجهی به حقیقت، در معرض ظلم و ستم قرار میگیرد.
نوک باز سپید او چو شود
بچه پرورد در آشیان غراب
هوش مصنوعی: وقتی که نوک سفیدی از او به وجود بیاید، مانند زمانی است که بچهاش را در لانهاش پرورش میدهد.
ظلم سیمرغ وار درکه قاف
متواری شود ورای حجاب
هوش مصنوعی: ظلمی که مانند سیمرغ در کوه قاف پنهان شده است، از پشت حجاب دور میشود.
قاف تا قاف صیت عدل وی است
گذران بر لب اولوالالباب
هوش مصنوعی: برابر با هر قاف، نام و آوازهی عدالت او در حال جریان است و این موضوع در دل افراد دانا و خردمند جا دارد.
سائل و زایر از مواهب او
سال و ماهند با نصیب و نصاب
هوش مصنوعی: سائل و زائر از نعمتها و بخششهای او بهرهمند هستند، و این بهرهوری به سال و ماه خاصی محدود نیست و هر کس به اندازه سهم خود از آن بهره میبرد.
هیچ سائل بر او سلام نکرد
که بلی و نعم نیافت جواب
هوش مصنوعی: هیچ سوال کنندهای به او سلام نکرد، زیرا پاسخی دال بر بلی یا نه دریافت نکرد.
گوئی هست کف واهب او
قهرمان خزانه وهاب
هوش مصنوعی: به نظر میرسد که او به گونهای درخشان و باشکوه در خدمت مردم است، گویی که قدرت و ثروت او همچون یک قهرمان در دسترس همگان قرار دارد.
راوی او آفتاب رخشان است
بر سپهر فضائل و آداب
هوش مصنوعی: راوی مانند خورشید تابان است که بر آسمان ویژگیها و خصائل نیک میتابد.
گر منجم برأی او نگرد
نگرد ارتفاع اصطرلاب
هوش مصنوعی: اگر ستارهشناس نتواند به درستی او را تحلیل کند، دیگر ارتفاع صُفَصُور (ابزار نجومی) هیچ فایدهای ندارد.
ور براه قدم سپرده او
سرنهد بر فلک رسد زتراب
هوش مصنوعی: اگر کسی در راه قدم بگذارد و با جسارت و ایمان پیش برود، میتواند به قلههای بلند و موفقیتهای عظیم برسد.
از فلک بر تراب تا تابد
بشب و روز آفتاب و شهاب
هوش مصنوعی: از آسمان تا زمین، نور خورشید و شهابسنگها به زندگی روز و شب ما میتابند.
پیش باد از شهاب روی فلک
سالهای بقای او بحساب
هوش مصنوعی: به مانند ستارهای در آسمان، در برابر باد، سالهای ماندگاری او را محاسبه کن.
تاب در آفتاب جاهش باد
چون فرومانده آفتاب از تاب
هوش مصنوعی: در اینجا گفته میشود که اگر تابش آفتاب بر جایی بیفتد و آنجا را گرم کند، مانند یک فردی است که در زیر آفتاب مانده و احساس راحتی و خوشی میکند. این imagery به نوعی نشاندهنده سرزنده بودن و نشاط در برابر گرما و تابش خورشید است.
