برگردان به زبان ساده
تورکون دیلی تک سئوگیلی ایسته کلی دیل اولماز
اؤزگه دیله قاتسان بو اصیل دیل اصیل اولماز
زبانی دوست داشتنی و تک مانند زبان ترکی وجود ندارد. اگر این زبان اصیل را با زبانهای دیگر آمیخته کنی، دیگر اصیل نخواهد بود.
اؤز شعرینی فارسا – عربه قاتماسا شاعیر
شعری اوخویانلار ، ائشیدنلر کسیل اولماز
اگر شاعر شعر خود را با عربی و فارسی آمیخته نکند، خواننده و شنونده شعر کسل نمیشوند.
فارس شاعری چوخ سؤزلرینی بیزدن آپارمیش
« صابیر » کیمی بیر سفره لی شاعیر پخیل اولماز
شاعران فارس بسیاری از سخنان را از ما گرفته اند، شاعر سخاوتمندی مثل صابر (میرزا علیاکبر صابر) بخیل نمیشود.
تورکون مثلی ، فولکلوری دونیادا تک دیر
خان یورقانی ، کند ایچره مثل دیر ، میتیل اولماز
مَثَل و فولکلور ترک در دنیا بینظیر است. میان روستاییان مثلی وجود دارد که: لحاف خان، از پارچه کهنه و بی ارزش درست نمیشود.
آذر قوشونو ، قیصر رومی اسیر ائتمیش
کسری سؤزودور بیر بئله تاریخ ناغیل اولماز
قشون آذربایجان، قیصر روم را اسیر کردند. این حرف کسری است، این همه تاریخ، قصه نیست.
پیشمیش کیمی شعرین ده گرک داد دوزو اولسون
کند اهلی بیلرلر کی دوشابسیز خشیل اولماز
شعر هم مانند خوراک، مزه و نمک میخواهد. اهالی روستا میدانند که خشیل (غذای محلی) بدون دوشاب نمیشود.
سؤزلرده جواهیر کیمی دیر ، اصلی بدلدن
تشخیص وئره ن اولسا بو قدر زیر – زیبیل اولماز
سخن هم مانند جواهر است. اگر در مورد سخن هم مانند جواهر، افرادی باشند که اصل و بدلش را از هم تشخیص دهند، ناخالصی نخواهد داشت.
شاعیر اولابیلمزسن ، آنان دوغماسا شاعیر
میس سن ، آبالام ، هر ساری کؤینک قییزیل اولماز
اگر از مادر، شاعر به دنیا نیامده باشی، نمیتوانی شاعر بشوی. بلکه مس هستی، هر چیزی که رنگ زرد داشته باشد طلا نیست.
چوخ قیسسا بوی اولسان اولیسان جین کیمی شئیطان
چوخ دا اوزون اولما ، کی اوزوندا عاغیل اولماز
اگر خیلی کوتاه باشی مانند جن، شیطان صفت میشوی. خیلی هم بلند نشو که آدم بلند قد عقل ندارد. (ضرب المثل عامه ترکی)
مندن ده نه ظالیم چیخار ، اوغلوم ، نه قیصاص چی
بیر دفعه بونی قان کی ایپکدن قیزیل اولماز
[به همین ترتیب] از من هم نه ظالم در میآید، پسرم، نه قصاصچی. یک بار برای همیشه این را بفهم که از ابریشم، طلا به دست نمیآید.
آزاد قوی اوغول عشقی طبیعتده بولونسون
داغ – داشدا دوغولموش ده لی جیران حمیل اولماز
پسرم، عشق را آزاد بگذار تا در طبیعت خودنمایی کند. غزالی که در کوهستان دویده و بزرگ شده، اهلی نمیشود.
انسان او دی توتسون بو ذلیل خلقین الیندن
اللهی سئوَهر سَه ، بئله انسان ذلیل اولماز
انسان کسی است که دست انسانهای بینوا را بگیرد. انسان خدادوست، ذلیل نمیشود.
چوخ دا کی سرابین سوتی وار یاغ – بالی واردیر
باش عرشه ده چاتدیرسا ، سراب اردبیل اولماز
هر قدر هم که سراب شیر و روغن و عسل داشته باشد، اگر سر به فلک بکشد هم مانند اردبیل نمیشود.
ملت غمی اولسا ، بو جوجوقلار چؤپه دؤنمهز
اربابلاریمیزدان دا قارینلار طبیل اولماز
اگر [اربابان] غم مردم را داشته باشند، این بچهها مانند چوب خشک نمیشوند و اربابان ما هم شکمشان مانند طبل نمیشود.
دوز واختا دولار تاختا – طاباق ادویه ایله
اونداکی ننه م سانجیلانار زنجفیل اولماز
ظرف به موقع پر خواهد شد. (ضرب المثل) همچنین طبق با ادویه. ولی زمانی که مادرم دردش میگیرد زنجفیل نیست.
بو «شهریار»ین طبعی کیمی چیممه لی چشمه
کوثر اولا بیلسه دئمیرم ، سلسبیل اولماز
نمیگویم چشمه کوثر، ولی چشمه سلسبیل نمیتواند مانند چشمه طبع این شهریار وسیع باشد.