برگردان به زبان ساده
از غلام آنکه زی عیال آمد
او ز دنبه به پوستکال آمد
پوستکال یا پوستگال، پشگل گوسفند که به پشمهای زیر دنبه چسبیده و خشک شده باشد.
نیست کدبانویی و گادن را
زن بد جز طلاق دادن را
هوش مصنوعی: زنی در خانه نیست که به خوبی کارها را مدیریت کند و اگر هم که باشد، تنها راهی که برایش باقی میماند، جدایی از همسرش است.
بندهٔ زن شدن به شهوت و مال
پس براو حکم کردن اینت محال
هوش مصنوعی: انسانی که بخاطر شهوت و مال به خدمت زن در میآید، نباید انتظار داشته باشد که چنین انسانی بتواند به درستی قضاوت کند و حکم براند.
زشت باشد که در زناشویی
بنده باشی و خواجگی جویی
هوش مصنوعی: زشت است که در زندگی مشترک، مانند یک فرد پایینرده رفتار کنی و در عین حال به دنبال سلطهگری باشی.
بندهٔ زن مشو حرام و حلال
تا نگرداندت عیال عیال
هوش مصنوعی: به دام همسران و خانوادهها گرفتار نشو، زیرا ممکن است که تو را از راه درست منحرف کنند.
جفت در حکم شوی خود باشد
لیک در حکم بنده بد باشد
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که در زندگی زناشویی، همسران باید به یکدیگر احترام بگذارند و در کنار هم به عنوان یک هویت مشترک عمل کنند. اما اگر یکی از طرفین نتواند حقوق دیگری را رعایت کند و به گونهای عمل کند که او را در مقام بنده و زیر دست قرار دهد، این وضعیت ناپسند و نادرست خواهد بود.
تو چو انگشت گشته از تشویش
زن چو ناخنکنان به ناخن ریش
هوش مصنوعی: تو مانند انگشت هستی که از نگرانی و اضطراب به این حال درآمدهای؛ مانند کسی که ناخنهای خود را میگیرد و آنها را مرتب میکند.
نفقه بر ریش خواجه خط کرده
سبلت او چو کون بط کرده
هوش مصنوعی: هزینه زندگی بر ریش صاحبمنزل افتاده و سیبیل او مانند پسری که بازی کرده، به هم ریخته است.
سیم کابین چو طوق در گردن
زرنه بر طاق و خیره غم خوردن
هوش مصنوعی: درختان سبز مانند طوقی از طلا در گردن طبیعت را زینت میدهند و زیباییهای آن باعث میشود که انسان در برابر غمها بیخبر و شگفتزده بماند.
کرد باید زن ای ستوده سیر
لیکن از خان و مان خویش به در
هوش مصنوعی: زنی که دارای شخصیت و ارزشهای والایی است، باید به خود ببالد، اما این افتخار نباید او را از خانه و خانوادهاش دور کند.
زیرک آنست کو نگاید زن
ننهد در سرای خود شیون
هوش مصنوعی: زیرک کسی است که به راحتی به دیگران نشان نمیدهد که در درونش چه میگذرد و در خانهاش سر و صدایی ایجاد نمیکند.
اشتقاقش ز چیست دانی زن
یعنی آن قحبه را به تیر بزن
هوش مصنوعی: این بیت به انتقاد از یک موضوع خاص اشاره دارد و به طور خاص به رفتار ناپسند و نامناسب اشاره میکند. شاعر با استفاده از کلمات تند، نشان میدهد که از این موضوع یا فرد ناراضی است و خواستار اقدام قاطع و شدید در برابر آن است.
پس اگر والعیاذباللّٰه باز
بچه در سقف کس کند پرواز
هوش مصنوعی: اگر خدایی نکرده دوباره بچه از سقف پرچمدار حرکت کند، به خطر میافتد.
کس ببینی گرفته از سر کین
ریش بابا ز ناز در سرگین
هوش مصنوعی: اگر کسی را ببینی که به خاطر کینهتوزی، ریش پدرش را از ناز در خاک بیندازد، نشاندهندهی شدت بدبختی و قهر است.
پس چه گویم که هرکه عاقلتر
پیش سحبان کیر باقل تر
هوش مصنوعی: من چگونه بگویم که هر کس عاقلتر است، در مقابل سحبان (سوارکاری) کمتر از خود را نشان میدهد؟