برگردان به زبان ساده
ای گرفته به دست حرص و امل
پیر زالی سر تو زیر بغل
هوش مصنوعی: ای کسی که به حرص و آرزوهای دور و دراز چنگ زدهای، خُب خبر دار که عمر تو مانند یک پیر زال، زیر بغل تو پنهان شده است.
دو جهان آنکه علوی و سفلیست
صورت هر دو باز گویم چیست
هوش مصنوعی: دو جهان، که به معنای جهان بالا و پایین است، به من بگویید که این دو چگونه به هم مربوط هستند و چه شکلی دارند.
این یکی پیر تنگ میدانیست
وآن دگر زال سبحه گردانیست
هوش مصنوعی: این شخص دارای تجربه و دانش عمیق است و آن شخص دیگر به نظر میرسد که بیشتر به شیوههای ظاهری و تزیینی میپردازد.
شکر تسبیح میکند جاوید
به دو تا مهرهٔ سیاه و سپید
هوش مصنوعی: شکر به دو مهره سیاه و سفید، مانند تسبیحی، جاویدان و همیشگی را به یاد میآورد. در واقع، اینجا به زیبایی و اهمیت شکرگزاری اشاره شده که همواره باید در ذهن انسان باشد.
همه بر گرد درگهش به طواف
مرد سجاده باف و کُستی باف
هوش مصنوعی: همه در اطراف درگاه او دور میزنند، و مردی که فرش میبافد و مردی که کُشتی میبافد، با احترام و عشق به خدمت پرداختهاند.
ز ابلهان رازهاش پوشیده است
لیک عاقل همه نیوشیده است
هوش مصنوعی: ابلهان از رازها بیخبرند و نمیتوانند آنها را درک کنند، اما افراد عاقل همه آنها را میشنوند و درک میکنند.
نه همی گویدت فلک ز فراز
کز خرد نردبان کن و بر تاز
هوش مصنوعی: فلک به تو نمیگوید که از بالا به زمین بنگری، بلکه تو باید با خرد و اندیشه خود حرکت کنی و به جلو بروی.
همچو آدم برای آن دم را
نردبان ساز بام عالم را
هوش مصنوعی: مثل آدم، برای آن لحظهای که میخواهی به بالای عالم بروی، نردبانی بساز.
در جهان خرد بر آی از خاک
چکنی کلبهٔ میان کاواک
هوش مصنوعی: به دنیا قدم بگذار و از دنیای محدود خود فراتر برو، تا بتوانی به مکانهای بزرگ و با ارزش دسترسی پیدا کنی.
زیر این پردهٔ کبود منو
پند این راهب جهان بشنو
هوش مصنوعی: زیر این آسمان آبی، سخن حکیم و راهنمایی جهان را بشنو.
که همی گوید از زبان مرور
که بنگذارمت به غار غرور
هوش مصنوعی: این بیت به بیان این موضوع میپردازد که فردی در حال گفتن از زبان دیگری است و در نهایت تصمیم میگیرد که او را در غاری از خودخواهی و غرور رها نکند. در واقع، فرد نمیخواهد که شخصی که در موردش صحبت میکند در دام خودپسندی گرفتار شود و از او جدا شود.
سه روانت ز نه ستیخ کنم
همه اعضات چار میخ کنم
هوش مصنوعی: من جان تو را از نه چیز جدا میکنم و همه بدن تو را به چهار میخ میزنم.
پیش از آن کِت برآید این مکّار
برو این هفت و چار و نه بگذار
هوش مصنوعی: قبل از اینکه این مکار به پاخیزد، این عددها را که هفت، چهار و نه هستند، رها کن.
که عدد چون رسید بر سر حد
روی بنمود بارگاه احد
هوش مصنوعی: زمانی که عدد به مرحلهی خاصی میرسد، جلوهگاه عظمت و بینظیری نشان داده میشود.
دل ز دنیا و مهر او بگسل
زآنکه بر جان سمست و در دل سل
هوش مصنوعی: دل خود را از دنیای فانی و محبتهای زودگذر جدا کن، زیرا این محبتها بر جانت سنگینی میکند و در دل تو بار سنگینی ایجاد میکند.
دنیی ار چه فراغت حال است
آفتش فخر و کبر و محتاتیست
هوش مصنوعی: اگرچه زندگی به نظر آرام و راحت میرسد، اما آفت آن فخر فروشی و خودبزرگبینی است.
خردت خسرو گزیده کند
باز اَزت گدای دیده کند
هوش مصنوعی: عقل تو مانند یک پادشاه انتخاب شده، اگر به درستی از آن استفاده کنی، میتواند تو را از وضعیت پست و بیارزش نجات دهد.
زار ماندست مرد زی دنیا
نکند جُست را کری دنیا
هوش مصنوعی: انسان در دنیا تنها به گشت و گذار مشغول است و از حقیقت و عمق زندگی غافل میشود؛ در حالی که این دنیا نمیتواند او را به سعادت و آرامش واقعی برساند.
گر به چشم تو هست دختر خال
هست مکروه و زشت باطن و زال
هوش مصنوعی: اگر در نگاه تو دختری با خال وجود داشته باشد، او زشت و ناپسند به نظر میرسد، حتی اگر ظاهرش زیبا باشد.
مده از بهر لاف احمق وار
رخصت دین به رخصت دینار
هوش مصنوعی: به خاطر فخر فروشی و ادعای بیمورد، اجازه ندهید که دین شما تحت تأثیر پول و ثروت قرار بگیرد.
دل بی برگ را نوا نورست
بی نیاز از خدای و دین دورست
هوش مصنوعی: دل بیبرگ، دلی است که بیاحساس و بیپناه است. نواوری و شادی، نیازی به خدا و دین ندارد و بهدور از تعصبات مذهبی زندگی میکند.
قدر سیمی که حرص ننشاند
فرج استر نکو همی داند
هوش مصنوعی: قدری که در آن حرص و طمع وجود نداشته باشد، باعث رهایی و آرامش میشود و هر انسان نیکوکار این را میداند.
آنّ فی دیننا بخوان و بدان
مرکبت را بران و تیز بران
هوش مصنوعی: در دین ما اشاره کن و آگاه باش که سواریت را بران و با سرعت بران.
صدمت شوق در سرای فراق
نکشد بار انتظار براق
هوش مصنوعی: محبت تو در دلم آنقدر قوی است که درد دوری و انتظار را تحمل نمیکنم.
خردت را بران و دست مدار
بر خرد شرع مصطفی بگمار
هوش مصنوعی: عقل خود را به کار بگیر و از قدرت تفکر خود استفاده کن، اما قوانین و اصول شرع پیامبر را فراموش نکن.
چون بیوباردت نهنگ سقر
دست بر سر کنی نیابی سر
هوش مصنوعی: زمانی که به دریا میروی و با مشکلات بزرگ مواجه میشوی، اگر به خودت مسلط نباشی، نمیتوانی از چنگال آنها رهایی یابی.
سیم را در دل ایچ راه مده
به ملک نامهٔ سیاه مده
هوش مصنوعی: سیم را به قلب خود راه نده و به سرنوشت تاریک و بد نیندیش.