برگردان به زبان ساده
خیمه زد باز ابر نیسان در چمن
بر سر شمشاد و سرو و یاسمن
هوش مصنوعی: ابرهای بهاری دوباره در چمن در حال باریدن هستند و بر روی درختان شمشاد، سرو و گلهای یاسمن سایه انداختهاند.
لاله ی حمرا زند در صحن باغ
نرگس شهلا در اطراف چمن
هوش مصنوعی: در باغی پر از گل، لالهای سرخ میرویید و نرگسی با گلی زیبا در کنار چمن دیده میشد.
خنده بر رخسار ترکان ختا
طعنه بر چشم غزالان ختن
هوش مصنوعی: خنده بر چهرهی ترکهای ختا مانند نیشی به چشمهای غزالان ختن است.
ابر بر دامان صحرا اشکبار
غنچه در صحن گلستان خنده زن
هوش مصنوعی: ابر بر دامن صحرا اشک میریزد و غنچه در میان گلستان به شادی میخندد.
این چو لعل روح بخش ماه مصر
آن چو چشم ساکن بیت الحزن
هوش مصنوعی: این بیت به وصف دو چیز زیبا و جالب میپردازد. یکی به لعل (یا سنگ قیمتی) که در ماههای مصر توجه، جذابیت و روح بخشی دارد و دیگری به چشمی اشاره میکند که در مکانی پر از غم و اندوه آرام و ساکن است. این تصویرسازی، نشاندهندهی تضاد بین زیبایی و آرامش و حزن و سکون است.
گر بیفتد چشم شعرا و سهیل
بررخ نسرین و روی نسترن
هوش مصنوعی: اگر چشم شاعران به چهره نسرین و نسترن بیفتد، همچون ستاره سهیل خواهد درخشید.
رو بپوشاند ز خجلت آن ز شام
رخ نهان سازد ز شرم این از یمن
هوش مصنوعی: این بیت به توصیف حالتی از خجالت و شرم میپردازد، جایی که فردی به خاطر احساس شرم، چهرهاش را میپوشاند و از دید دیگران پنهان میشود. چنین حالتی میتواند مرتبط با زیبایی خاص و یا وضعیتی خاص باشد که باعث این احساسات در فرد میشود.
بر فراز شاخ و طرف جویبار
غنچه را مأوا و نرگس را وطن
هوش مصنوعی: بر روی شاخهها و کنار رودخانه، گلها و گیاهان به محبوبیت و زیبایی خود زندگی میکنند و جایی برای رشد و پرورش دارند. غنچهها در این فضا پناه میگیرند و نرگسها نیز حس تعلق و وطن را تجربه میکنند.
کرده جا در لعل شفافش شفا
کرده خو با چشم فتانش فتن
هوش مصنوعی: در جایگاه لعل شفافش آرامش و درمانی ایجاد کرده و با نگاه جذابش، دلها را فریب میدهد.
بر فراز سنبل و نسرین و گل
سایه گستر گشته چتر نارون
هوش مصنوعی: در بالای گلهای سنبل و نسرین، سایهای گسترده شده که شبیه به چتر درخت نارون است.
تا که را مشاطه ی ابر بهار
بر سرور و بسته صد عقد پرن
هوش مصنوعی: تا زمانی که زیبایی و لطافت ابر بهار، بر سر یکدیگر را زیباتر کند و صدها رشته عشق و محبت را به هم ببافد.
طرف گلشن گشت جای شیخ و شاب
صحن بستان شد مقام مرد و زن
هوش مصنوعی: محل گلستان به مرکزی برای جوانان و صاحبان فکر و اندیشه تبدیل شده و در این فضا، مردان و زنان در کنار هم به فعالیت و زندگی مشغول هستند.
هر کسی مفتون یاری مهر چهر
هر کسی عاشق به مهری سیمتن
هوش مصنوعی: هر کس به زیبایی یار خود مجذوب است و هر کسی به محبت و لطف محبوبش دل باخته است.
تا برآید از شکوفه نار و سیب
نار پستان بیند و سیب ذقن
هوش مصنوعی: زمانی که گلها شکوفه میکنند، انسان میتواند زیبایی و شیرینی را در میوههایی همچون سیب و نارنج احساس کند.
در چنین فصلی ز جور روزگار
من گرفتار بلایا و محن
هوش مصنوعی: در این فصل، به دلیل مشکلات و سختیهایی که زندگی برایم به وجود آورده، دچار مصیبتها و دشواریها هستم.
کرده ز اندوه و ملال بیشمار
گردش گردون به چشم و گوش من
هوش مصنوعی: از تکرار اندوه و ناراحتیهای بسیار، زندگی و آلام زمانه به چشمان و گوشهای من آشکار شده است.
طلعت گل زشت همچون نوک خار
صوت بلبل شوم چون بانگ زغن
هوش مصنوعی: چهرهی زیبا همچون گل نیست و شبیه به خار است، اما من مانند بلبل صدا میزنم، نه چون زغن.
من به کار خود همی درمانده ام
هر کسی مشغول کار خویشتن
هوش مصنوعی: من در کار خود سرگشته و ناامید هستم و هر کس دیگری به کار خود مشغول است.
تا بچندم سر به زانوی ملال؟
تا کیم مهر خموشی بر دهن؟
هوش مصنوعی: تا کی باید به فکر غم و اندوه باشم؟ تا چه زمانی باید سکوت کنم و چیزی نگویم؟
گر نداری شادم ای گردون پیر
ور نسازی کارم ای چرخ کهن
هوش مصنوعی: اگر ای آسمان کهن، شادی من را نداشته باشی و زندگیام را به خوبی سامان ندهی، پس چه فایدهای برای من خواهی داشت؟
عرضه خواهم داشت حال خویش را
نزد دارای زمین، فخر زمن
هوش مصنوعی: من حال و روز خود را در برابر کسی که مالک این زمین و زمان است، مطرح خواهم کرد.
بنده ی رزاق بی منت که هست
بر سرش ظل خدای ذوالمنن
هوش مصنوعی: بندهای که متکی به روزیدهندهای است که نیازی به جبران ندارد و بر سر او سایهای از خداوند بزرگ و بخشنده قرار دارد.
آنکه خواهد زینهار از جود او
گوهر ازیم، زر ز کان، دراز عدن
هوش مصنوعی: کسی که از بخشش او به خواستههای بزرگ دست یابد، باید مثل طلا از معدنی عمیق و با ارزش بیرون بیاید.
در زمان عدلش از پستان گرگ
بره بی اندیشه می نوشد لبن
هوش مصنوعی: در زمان حکومت عادلانه او، حتی برهای که به پستان گرگ شیر مینوشد، بدون نگرانی و تردید این کار را انجام میدهد.
خاره را لعل بدخشان می کند
مهر لطفش چون شود پرتو فکن
هوش مصنوعی: هر یک از خارها در اثر مهربانی او به جواهرات ارزشمندی تبدیل میشوند؛ بنابراین وقتی نور و محبت او به آنها میتابد، زیبایی و ارزش خاصی پیدا میکنند.
ای دعای تو طراز هر زبان
ای ثنایت زینت هر انجمن
هوش مصنوعی: ای دعا و درخواست تو، بهترین نمای هر زبانی است و ستایش تو، زینت بخش هرGathering و جمعی است.
آفتاب و آسمان در محفلت
شمع زرینی است در سیمین لگن
هوش مصنوعی: خورشید و آسمان در جمع تو مانند شمعی از طلا در ظرف نقرهای هستند.
بنده ات برجیس و بهرامت غلام
آفتابت تیغ و گردونت مجن
هوش مصنوعی: من بنده تو هستم و بهرام نیز خدمتگزار توست. خورشید تو مانند شمشیری است که بر گردونه هستی میدرخشد.
تا قبای سروری شد بر تو راست
بر تن خصمت قبا آمد کفن
هوش مصنوعی: این شعر به این معناست که وقتی کسی به مقام و جایگاه بالایی میرسد، دشمنانش برای او لباسهای عزای خود را آماده کردهاند. به عبارت دیگر، وقتی فردی در موقعیت قدرت و سروری قرار میگیرد، ممکن است دیگران از او حسادت کنند یا به او آسیب برسانند.
از ضمیرت صبح دوم منقبس
با کمالت عقل اول مقترن
هوش مصنوعی: از وجود تو، نور و روشنایی به من میرسد و تو با کمال و داناییات، به عقل و آگاهی من میافزایی.
بخت فیروزت جوان و عقل پیر
خصلتت مستحسن اخلاقت حسن
هوش مصنوعی: سرنوشتت خوش و موفق است، جوانی و شادابیات را نگهدار. ذهن و عقل تو به مانند افراد خردمند است و ویژگیهای اخلاقیات نیز پسندیده و زیباست.
هر غریبی در دیارت شد مقیم
تا به خیلت یافت راه زیستن
هوش مصنوعی: هر غریبی که به دیار تو میآید و در آن جا ساکن میشود، وقتی که به دل خوشی و آرامش دست پیدا کند، راه زندگی و چگونگی زیستن را نیز پیدا خواهد کرد.
هرگزش نام وطن نامد به یاد
گرچه خود باشد صفاهانش وطن
هوش مصنوعی: هرگز به یادم نمیآید که نام وطن را به خاطر بیاورم، هرچند که خودم هم زادگاهام صفاهان باشد.
لب فرو بندوره ایجاز گیر
ز آنکه نیکو نیست تطویل سخن
هوش مصنوعی: سکوت کن و مختصر صحبت کن، زیرا طولانی کردن سخن مناسب نیست.
تا بر آید ساغر زرین مهر
هر صباح از قعر این سیمینه دن
هوش مصنوعی: هر صبح، وقتی که خورشید از ته این دنیای خاکی بالا میآید، مانند جامی طلایی روشن میشود.
دوستانت را می عشرت به کام
دشمنان را زهر قاتل بر دهن
هوش مصنوعی: دوستانت را با خوشی و لذت خودت شاد کن و دشمنانت را با زهر و کینهات آزار بده.