برگردان به زبان ساده
شنیدستم که لقمان نکو نام
بمردم بیطمع دادی همی وام
هوش مصنوعی: شنیدم که لقمان، مردی نیکوکار، بدون هیچ چشمداشتی به مردم قرض میداد.
کسی صد درهم از وی وام کردی
به پیش خود خیال آن خام کردی
هوش مصنوعی: کسی از تو صد درهم وام گرفت و در ذهن خود به فکر بازپرداخت آن نبود.
که رهن و حجتهی چون نیست در کار
به لقمان باز ندهم نیم دینار
هوش مصنوعی: وقتی در کار مهمی که به دلیل آن باید راهنمایی یا شاهدی وجود داشته باشد، نیستم، حتی یک نیم دینار هم به لقمان نمیدهم.
چو این اندیشه کرد از ناتمامی
زوی گم گشت درهم های وامی
هوش مصنوعی: هنگامی که به این فکر افتاد که از ناتمام بودن کارها ناراحت است، در میان افکار و احساسات خود گم شد.
بیامد بار دیگر نزد لقمان
که بازم وام ده از روی احسان
هوش مصنوعی: دوباره به سراغ لقمان آمد تا از او درخواست کمک و وام کند به خاطر لطف و بزرگواریاش.
ز راه لطف لقمان دل آگاه
دگر ره دادش آندر هم بدلخواه
هوش مصنوعی: با کمک و محبت لقمان، دلش به درک و آگاهی رسید و او را به مسیری دیگر هدایت کرد که مطابق میل او بود.
خیال اولین بار دوم کرد
دراهم را چو اول بار گم کرد
هوش مصنوعی: فکر و اندیشه، بار اول به من الهام کرد و در دلم جا گرفت، اما در نوبت دوم، آن احساس را مانند دفعه اول گم کردم و نتوانستم آن را باز یابم.
ز کار آگه شد و با صد ندامت
بخود گفت از خیال بد ملامت
هوش مصنوعی: او از کار خود مطلع شد و با صد افسوس به خودش گفت که باید از افکار بدش پشیمان شود.
بیامد در بر لقمان سوم بار
ستد صددرهم و شد عازم کار
هوش مصنوعی: سومین بار به نزد لقمان آمد و صد درهم گرفت و برای کار خود راهی شد.
بخود گفت ار برم از کار خود سود
سراسر وام لقمان را دهم زود
هوش مصنوعی: او به خود گفت: اگر از کارم سودی ببرم، به سرعت تمام وام لقمان را میدهم.
قضا را یافتی سود فراوان
سهصد درهم ببردی نزد لقمان
هوش مصنوعی: سرنوشت خوشی نصیبت شده و سودی که به دست آوردی، معادل سهصد درهم است، آن را به لقمان بردی.
یکی بگرفت لقمان و بدو گفت
مده نقد درستی را ز کف مفت
هوش مصنوعی: شخصی لقمان را گرفت و به او گفت: درست را بدون اینکه ارزش آن را بدانند ببخش و از دست نده.
مکن کج بعد از این اندیشهٔ راست
دوصددرهم که گم کردی بر ماست
هوش مصنوعی: پس از این، نباید به افکار نادرست پرداخته شود؛ زیرا ما دوصد درهمی که گم کردی را در نظر داریم.
صغیر این درس عبرت هرکه خواند
عجب گر بهر نادادن ستاند
هوش مصنوعی: هر که از این درس عبرت گرفته باشد، باید تعجب کند که چگونه برخی افراد، به جای اینکه از آن چیزی بگیرند، چیزی را از دست میدهند.