برگردان به زبان ساده
وَ إِذْ أَخَذْنٰا مِیثٰاقَ بَنِی إِسْرٰائِیلَ لاٰ تَعْبُدُونَ إِلاَّ اَللّٰهَ وَ بِالْوٰالِدَیْنِ إِحْسٰاناً وَ ذِی اَلْقُرْبیٰ وَ اَلْیَتٰامیٰ وَ اَلْمَسٰاکِینِ وَ قُولُوا لِلنّٰاسِ حُسْناً وَ أَقِیمُوا اَلصَّلاٰةَ وَ آتُوا اَلزَّکٰاةَ ثُمَّ تَوَلَّیْتُمْ إِلاّٰ قَلِیلاً مِنْکُمْ وَ أَنْتُمْ مُعْرِضُونَ (۸۳)
هوش مصنوعی: و هنگامی که ما از فرزندان اسرائیل میثاق گرفتیم، گفتیم که جز خداوند را نپرستید و به والدین نیکی کنید و به خویشاوندان و یتیمان و مستمندان احسان کنید و با مردم به خوبی سخن بگویید و نماز را برپا کنید و زکات را بدهید. سپس شما پشت کردید، مگر تعداد کمی از شما و شما به قراری که داشتید، بیتوجهی کردید.
و چون گرفتیم پیمان از بنی اسرائیل که نپرستند مگر خدا را و بپدر و مادر نیکی کردن و صاحب قرابت و یتیمان و مسکینان و بگویید برای مردم نیکی را و بپا بدارید نماز را و بدهید زکات را، پس برگشتید مگر اندکی از شما و شما رو گردانندگانید (۸۳)
هوش مصنوعی: و زمانی که از بنیاسرائیل پیمان گرفتیم که جز خدا را نپرستند و به پدر و مادر نیکی کنند و نسبت به خویشاوندان، یتیمان و مسکینان محبت داشته باشند، و به مردم نیکی را بگویند و نماز را به پا دارند و زکات را بدهند، اما شما جز عدهای اندک به این موارد پشت کردید و از راه حق دور شدید.
وینکه بگرفتیم ما میثاق خود
ز آل اسرائیل از اشفاق خود
هوش مصنوعی: ما پیمان خود را از فرزندان اسرائیل گرفتیم و این پیمان از شجاعت و بزرگواری ما نشأت میگیرد.
تا که نپرستند جز ما هیچ کس
که به هر طاعت سزاواریم و بس
هوش مصنوعی: تا زمانی که هیچکس جز ما را نپرستند، چرا که فقط ما سزاوار عبادت و پرستش هستیم.
یعنی از توحید افعال و صفات
روی آرد قلب بر توحید ذات
هوش مصنوعی: این جمله به معنای این است که وقتی به یکتایی خداوند در افعال و صفات توجه میکنیم، باید قلبمان را بر یکتایی او در ذاتش متمرکز کنیم. به عبارت دیگر، شناخت و درک ویژگیها و کارهای خداوند ما را به فهم عمیقتری از یکتایی او در وجودش هدایت میکند.
هم کنند احسان دگر بر والدین
روح، اَب دان، نفس، اُم ، ای نور عین
هوش مصنوعی: افرادی که به والدین خود احسان میکنند، در حقیقت روح و نفس، و مادری هستند که نور چشم آنها به شمار میروند.
چیست احسان ؟ هر دو را پروردن است
حق هر یک را بجا آوردن است
هوش مصنوعی: احسان به معنای نیکی و خوبی کردن به دیگران است، که شامل مراقبت و توجه به نیازهای هر فرد میشود. هرکس باید به درستی و به شایستگی به دیگری رسیدگی کند و حقوق او را رعایت نماید.
روح را سازی اگر دمساز دوست
حق بجا آورده ای وین حقّ اوست
هوش مصنوعی: اگر روح خود را با دوستی که همدلی و همفکری میکند، هماهنگ کردهای، در واقع به حق او عمل کردهای و این حقی است که او بر گردن تو دارد.
نفس را ور باز داری از هوی
حقّ او این است تا آری بجا
هوش مصنوعی: اگر بر نفس خود کنترل داشته باشی و به خواستههای آن اجازه ندهی، این درستترین راهی است که میتوانی پیش بگییری.
ور به غفلت داری او را یا به لهو
کرده ای در حقّ ما در ظلم و سهو
هوش مصنوعی: اگر به طور غفلت او را فراموش کردهای یا به سرگرمی مشغول بودهای، در حق ما در ظلم و سهو مرتکب شدهای.
هم به «ذِی القُرْبی» کنند احسان و جود
کیست «ذِی الْقُربی» جوارح ای ودود
هوش مصنوعی: هر کس به خویشاوندان خود نیکی و بخشش میکند، ای محبوب، تو کسی هستی که باید به او توجه شود.
این جوارح را مکن بر لعب صرف
هست این احسان بر آنها بی ز حرف
هوش مصنوعی: این اعضا و جوارح را فقط برای بازی و تفریح نگذار، چرا که این نیکی و لطف به آنها تنها با کلمات و حرفها نیست.
بین ز چشم ، آیات حق را سر به سر
اندر آثارش مکرر کن نظر
هوش مصنوعی: از چشم خود به نشانههای حق دقت کن و در تمام آثارش، این نشانهها را همواره با مشاهدهات تکرار کن.
گوش را بربند از اقوال خام
کن ز «قُل هو اُذن » خیرش سمع وام
هوش مصنوعی: گوش خود را از حرفهای بیهوده ببند و به نیکیها گوش کن.
دست بگشا، دست گیر افتاده را
حق بگیرد دست نعمت داده را
هوش مصنوعی: دستت را دراز کن و به کسی که نیاز دارد کمک کن تا حقش را از آنچه که به او دادهاند بگیرد.
پا منه بیرون ز حد خویشتن
تا ز پایت نفکند دست فتن
هوش مصنوعی: از محدودهی خود فراتر نرو، زیرا ممکن است از پای تو دسیسهای برآید.
بر زبان آر آنچه گفتن را سزاست
وآنچه گوید عقل ، این نی بر خطاست
هوش مصنوعی: هر چیزی را که میتوان گفت، باید بگویی و آنچه عقل میگوید، اینجا درست نیست.
بس سخن باشد که حقّ و گفتنی است
لیک آن درخور به فهم عامه نیست
هوش مصنوعی: سخنان زیادی وجود دارد که درست و قابل توجه است، اما آنچه که گفته میشود، برای درک عامه مردم مناسب نیست.
با عوام آن گو که بر وی لایقند
یعنی از بیم و امید و وعظ و پند
هوش مصنوعی: به مردم عادی بگو که به خاطر ترس و امید و موعظهها و نصیحتها، شایستهاند.
نی ز تحقیق معانی کاختصاص
سمع و درکش دارد از بهر خواص
هوش مصنوعی: این جمله به این معناست که هیچ کس نمیتواند به عمق معانی و مفهومهایی که به طور خاص برای برخی افراد قابل درک هستند، دسترسی پیدا کند. در واقع، درک این معانی نیاز به توجه و توانایی خاصی دارد که تنها برخی افراد از آن برخوردارند.
بس کلام حق که بی رونق شود
چون به بیجا گویی آن ناحق شود
هوش مصنوعی: اگر سخن حق در جای مناسب خود گفته نشود، بیهیچ رونقی خواهد بود و در نتیجه، به گفتار نادرست تبدیل میشود.
پیش عاشق گو حکایت از حبیب
وز جمال گل به پیش عندلیب
هوش مصنوعی: به عاشق بگو از معشوق بگوید و از زیبایی گل، نزد بلبل.
گل به فرق بلبل دلبرده ریز
پیش زاغان استخوان مرده ریز
هوش مصنوعی: گل بر سر بلبل عاشق بریزد، ولی در برابر زاغها، استخوانی بسوزد.
اوفتادیم از ره مطلب به دور
پس مکن در حق «ذِی الْقُربی» قصور
هوش مصنوعی: ما از مسیر اصلی خود منحرف شدهایم، پس در مورد کسانی که نزدیک هستند کوتاهی نکن.
رحم و رِقت هم کنند ایتام را
هم به مسکین ره دهند اطعام را
هوش مصنوعی: به یتیمها با مهربانی و عطوفت رفتار میشود و به مسکینان نیز کمک و غذا داده میشود.
لطف بر مسکین و رقّت بر یتیم
قلب را صافی کند از رجس و ریم
هوش مصنوعی: مهربانی به نیازمندان و دلسوزی به یتیمان باعث میشود که دلمان از آلودگیها و زشتیها پاک شود.
گر در آزار دلی هرگز نِه ای
دان که بس روشندل و نیکو پی ای
هوش مصنوعی: اگر از آزار دل کسی بگذری، بدان که تو شخصیتی روشنضمیر و نیکوکار هستی.
زآنکه دل آیینۀ آن طلعت است
گر شکست ، اندر شکستش آفت است
هوش مصنوعی: دل مانند آینهای است که تصویر چهرهای زیبا را در خود دارد. اگر این دل بشکند، آسیب به آن تصویر و زیبایی آن چهره خواهد زد.
خاصه گر باشد فقیری یا یتیم
دل مرا از بیم آن گردد دو نیم
هوش مصنوعی: به ویژه وقتی که کسی بیپناه یا یتیم باشد، دل من از نگرانی درباره او دچار تردید و اضطراب میشود.
نیک گویید از برای مردمان
بد کسی کو را نکو نبود زبان
هوش مصنوعی: باید با انسانهای بد به خوبی و نیک صحبت کرد، زیرا کسی که خود نیکو سخن نمیگوید، حق ندارد در مورد دیگران قضاوت کند.
هم بپا دارید آداب صلات
هم گذارید از ادب حقّ زکات
هوش مصنوعی: در عبادات خود باید به آداب و رسوم آن احترام بگذارید و همچنین باید حق زکات را به جای آورید.
آن صلاتت در حضورش مردن است
وآن زکاتت مال و جان افشردن است
هوش مصنوعی: نمازت در حضور او یعنی از خود گذشتن و تسلیم شدن است و صدقه دادن، یعنی خالصانه و با جان و دل به دیگران کمک کردن.
مأخذ این هر دو عشق است و نیاز
که نداند خاک را ز افلاک باز
هوش مصنوعی: این شعر به این معناست که عشق و نیاز، منبع و ریشهای هستند برای هر دو طرف. فرد نمیداند که انسان از کجا آمده و به کجا میرود، یعنی او نمیتواند تفاوت میان دنیای مادی (خاک) و دنیای معنوی (افلاک) را درک کند.
عشق گوید غیر او را مرده گیر
هر چه داری در رهش ریز و بمیر
هوش مصنوعی: عشق میگوید که اگر کسی غیر از او را دوست داشته باشی، از دل مردهای برخورداری. هر چه داری را در مسیر او نثار کن و جز برای او زندگی نکن.
گرچه از خود تو نداری هیچ چیز
آنچه او دادت به عشق او بریز
هوش مصنوعی: اگرچه تو هیچ چیز از خودت نداری، اما آنچه او به تو بخشیده است را با عشق و دل و جان خرج کن.
من نگویم تا ز عشقش چون شوی
وارهی از مفلسی، قارون شوی
هوش مصنوعی: من نمیگویم که اگر به عشق او دچار شوی، از فقر و تنگدستی رهایی مییابی و همچون قارون ثروتمند خواهی شد.
گنج قارون گفتم ارچه ناقص است
وصف ناقص نی چو وصف خالص است
هوش مصنوعی: گفتم که گنج قارون هرچند کامل نیست، اما توصیف ناقص آن به هیچ وجه نمیتواند با توصیف خالص و کامل مقایسه شود.
صورتِ آن بذل جان و نفی ذات
شد به ظاهر این زکات و این صلات
هوش مصنوعی: ظاهر این زکات و نماز نشاندهنده فدا کردن جان و نفی خود فرد است.
رو شما پس جمله گرداندید باز
جز قلیلی فارغ از مکر و مجاز
هوش مصنوعی: شما با نگاهی به اطراف خود، تنها عده کمی را پیدا میکنید که از فریبکاری و ظاهرسازی دور باشند.
بازگشتید از ره اندر آزمون
جز کمی مِنکُم و اَنتم معرَضُون
هوش مصنوعی: شما از راه آزمون به سوی عقب برگشتید و جز عدهی کمی از شما باقی ماندهاند که در معرض خطر قرار دارند.
