برگردان به زبان ساده
شمع بر خاک شهیدان گر نباشد گو مباش
لاله در کوه بدخشان گر نباشد گو مباش
هوش مصنوعی: اگر شمعی بر زمین شهیدان نباشد، گل لاله در کوه‌های بدخشان هم ارزشی ندارد.
سبزه تیغ تو می‌باید که باشد تازه‌روی
باغ ما را شبنم جان گر نباشد گو مباش
هوش مصنوعی: برای اینکه باغ ما زیبا و سرزنده بماند، نیاز به سبزه و گل‌های تازه و جوان دارد. اگر عشق و زندگی در آن نباشد، آن سبزه و گل نیز ارزشی نخواهد داشت.
فرش ما افتادگی، اسباب ما آزادگی
خانه ما را نگهبان گر نباشد گو مباش
هوش مصنوعی: اوضاع و شرایط ما با وجود سادگی و تواضع، می‌تواند نشانه‌ای از آزادگی و رعایت اصول انسانی باشد. اما اگر فردی که باید از خانه و هویت ما مراقبت کند، مسئولیتش را به درستی انجام ندهد، نباید به آن فخر کنیم.
اشتها چون سوخت، دارد لذت مرغ کباب
خوان ما را مرغ بریان گر نباشد گو مباش
هوش مصنوعی: وقتی که اشتها از بین برود، لذت خوردن مرغ کبابی که ما داریم نیز از بین می‌رود. اگر مرغ بریان نباشد، گوشت نخورید.
شوربختی وقت حاجت می‌کند کار نمک
سفره ما را نمکدان گر نباشد گو مباش
هوش مصنوعی: زمانی که انسان دچار ناکامی و نیاز می‌شود، باید در نظر داشته باشد که اگر دوستان و یا افرادی که ممکن است به او کمک کنند وجود نداشته باشند، نمی‌تواند به راحتی از مشکلاتش عبور کند. در واقع، در مواقع سختی و نیاز، نبود همراه و یا حمایت، می‌تواند اوضاع را دشوارتر کند.
ما که چون دل گوشه‌ای داریم از گلزار قدس
دامن صحرای امکان گر نباشد گو مباش
هوش مصنوعی: ما که دل‌مان در گوشه‌ای از بهشت است، اگر دامن این دنیای ممکن برای ما وجود نداشته باشد، چه بهتر که نباشد.
بی‌سرانجامی غبار لشکر جمعیت است
روزگار ما به سامان گر نباشد گو مباش
هوش مصنوعی: زندگی ما حالتی آشفته و بی‌نتیجه دارد، مانند غبار و هرج و مرج لشکرها. اگر اوضاع به سامان نیاید، در این دود و دم، نباید درنگ کرد و بی‌عمل ماند.
مرکب آزادگان تخت روان بی‌خودی است
توسن گردون به فرمان گر نباشد گو مباش
هوش مصنوعی: آزادگان بر روی مرکب خود با آرامش و بدون خودآگاهی حرکت می‌کنند. اگر این اسب گردون (زمان و سرنوشت) تحت فرمان نباشد، تلاش نکن که در آن مسیر پیش بروی.
زینت ظاهر چه کار آید دل افسرده را؟
نقش بر دیوار زندان گر نباشد گو مباش
هوش مصنوعی: ظاهر زیبا چه فایده‌ای برای دل غمگین دارد؟ اگر تصویری بر دیوار زندان نباشد، پس به آن نیازی نیست.
این قدر دل‌بستگی صائب به زلف یار چیست؟
نسخه خواب پریشان گر نباشد گو مباش
هوش مصنوعی: چقدر وابستگی صائب به موهای یار وجود دارد؟ اگر خواب آشفته‌ای نباشد، پس این وابستگی چه فایده‌ای دارد؟
