برگردان به زبان ساده
دل به آن زلف چلیپا می کشد بی اختیار
رشته مجنون به سودامی کشد بی اختیار
هوش مصنوعی: دل به زیبایی و جاذبه زلفی می‌سپارد و ناخواسته به سوی آن کشیده می‌شود، همچنان که مجنون (لیلی) به سمت محبوبش به طور طبیعی سوق داده می‌شود.
آب چون شد دل، غم دوری خیال باطل است
مهر شبنم را به بالامی کشد بی اختیار
هوش مصنوعی: زمانی که دل آب‌مانند می‌شود، فکر جدایی دیگر بی‌معناست. مانند شبنمی که به‌طور ناخواسته به بالای گل کشیده می‌شود.
اختیاری نیست درکوی مغان افتادگی
زور می دامان دلها می کشد بی اختیار
هوش مصنوعی: در کوی مغان، اختیار از دست رفته و انسان‌ها به خاطر عشق و احساساتشان به کسی یا چیزی، به طور طبیعی و بدون اراده خود را به اسارت می‌کشند. عشق آنقدر قوی است که دلها را به سمت خود میکشد و انسان‌ها نمی‌توانند در برابر آن مقاومت کنند.
برنمی دارد ز روزن مرغ زیرک چشم خود
دل به آن خورشید سیما می کشد بی اختیار
هوش مصنوعی: پرنده‌ای زیرک از پنجره نمی‌تواند نگاهش را به سوی خورشید جذابی که دارد، منحرف کند و در کمال بی‌اختیاری به آن خیره می‌شود.
خود نمایی لازم افتاده است حسن شوخ را
باده از خم سر به مینا می کشد بی اختیار
هوش مصنوعی: برای نمایش جذابیت و زیبایی، لازم است که معشوق با طنازی خود، از جامی پر از شراب بنوشد و به طور ناخودآگاه طراوت و شادابی‌اش را نشان دهد.
لیلی از تمکین عبث بر خود بساطی چیده است
شوق محمل رابه صحرا می کشد بی اختیار
هوش مصنوعی: لیلی برای خود جشنی به راه انداخته که در آن به ناز و کرشمه مشغول است و به طرز غیرقابل کنترلی، شوق و آرزوی سفر به بیابان را در دل دارد.
آه عاشق درزمان خط دو بالا می شود
دربهاران سرو بالا میکشد بی اختیار
هوش مصنوعی: عاشق در فصل بهار ناخودآگاه درخت سرو را می‌بیند که با زیبایی و ارتفاع بیشتری رشد می‌کند و طبیعی است که در دلش آه و حسرتی وجود داشته باشد.
در ته دیوار، کاه از کهرباداردخبر
عشق دلها رابه دلها می کشد بی اختیار
هوش مصنوعی: در انتهای دیوار، کاهی وجود دارد که از عطر کهربا بهره‌مند است و بی‌آنکه کسی کنترلی داشته باشد، عشق را از دلها به دل‌های دیگر منتقل می‌کند.
چشم برمنزل بود از راه صائب شوق را
دوربین را دل به عقبی می کشد بی اختیار
هوش مصنوعی: چشم‌ها به مسیر مقصد دوخته شده‌اند، اما شوق و اشتیاق مانند دوربینی، دل را ناخواسته به گذشته می‌کشاند.
