برگردان به زبان ساده
گلی که بلبل ما برگ عیش ازو دارد
هزار مرحله افزون به رنگ و بو دارد
هوش مصنوعی: گلی که بلبل ما از آن لذت می‌برد، در حقیقت دارای زیبایی و عطر فوق‌العاده‌ای است که در مراحل مختلف به آن افزوده می‌شود.
خبر کسی که ازان حسن عالم آرا یافت
به هر طرف که کند روی، رو به او دارد
هوش مصنوعی: هر کس که زیبایی و جلوه‌گری او را دید، در هر جایی که برود، انگار آن زیبایی همیشه به سمت اوست و او را متوجه خودش می‌کند.
به آبرو ز حیات ابد قناعت کن
که خضر وقت بود هرکه آبرو دارد
هوش مصنوعی: برای زندگی ابدی به آبرو و شخصیت خود راضی باش و بدان که هر کس آبرو داشته باشد، در زمان خود چون خضر (شخصیت معروف در فرهنگ) خواهد بود.
به فکر پا سر آزادگان نمی افتد
که سرو، پای به گل در کنار جو دارد
هوش مصنوعی: آزادگان هرگز به این فکر نمی‌افتند که مثل سرو، پایشان به گل‌های کنار آب گیر کرده است.
دو هفته گرمی هنگامه اش نباشد بیش
علاقه هر که چو بلبل به رنگ و بو دارد
هوش مصنوعی: اگر دو هفته از شادی و شور و هیجان آن نگذرد، کسی که مثل بلبل به عطر و زیبایی علاقه دارد، دلیلی برای عشق ورزیدن نخواهد داشت.
میان خوف و رجا حالتی است عارف را
که خنده در دهن و گریه در گلو دارد
هوش مصنوعی: در حالت بین ترس و امید، عارف به حالتی می‌رسد که همزمان لبخند بر لبانش نقش بسته و در دلش بغض و گریه وجود دارد.
ز حرف حالت بی مغز را توان دریافت
که در پیاله بود هرچه در کدو دارد
هوش مصنوعی: حرف بی‌معنی کسی را می‌توان از محتوای آن دریافت کرد که در ظرفی (پیاله) تمام آنچه که در کدو (کدو تنبل) موجود است را جا داده است. در واقع، از سخنان بی‌اهمیت فرد، می‌توان به درون‌مایه و وضعیت واقعی او پی برد.
به سرو سرکشی افتاده است کار مرا
که رفتن دل من حکم آب جو دارد
هوش مصنوعی: دل من در آشفتگی و بی‌قراری به‌سر می‌برد، انگار که انجام رفتن و دور شدن از محبوب به معنای جستجوی آب است، چیزی که حیات و زندگی را به همراه دارد. این نشان می‌دهد که احساس من نسبت به عشق و دوری از آن، بسیار عمیق و ضروری است.
ز سیر عالم بالا نمی شود غافل
چه شد که سرو به گل پای جستجو دارد
هوش مصنوعی: از دنیای بالاتر غافل نمی‌شود، پس چه شده که سرو به دنبال گل است و به جستجو پرداخته است؟
نخورده کرد سیه مست عندلیبان را
چه باده غنچه این باغ در سبو دارد؟
هوش مصنوعی: چرا پرندگان را مست و شیدا می‌کند؟ مگر نه اینکه این باغ چه نوشیدنی خوش بویی در خود دارد؟
به چاره ساز ز بیچارگی توان پیوست
ترحم است بر آن کس که چاره جو دارد
هوش مصنوعی: اگر کسی به دنبال حل مشکل خود باشد، باید به او کمک کرد و بر او ترحم کرد، زیرا این نشان‌دهنده‌ی بی‌پناهی اوست.
فغان که آب نگردیده دل چو شبنم گل
کشش توقع ازان آفتاب رو دارد
هوش مصنوعی: ای وای که دل مانند شبنم، با امید به گرمای خورشید چشم‌انتظار است، اما هنوز مانند آب از شدت غم نگردیده است.
امید لطف ز خورشید طلعتی است مرا
که آب زندگی آتش ز خوی او دارد
هوش مصنوعی: از خورشید امیدی به لطف دارم، چون چهره‌اش برای من مانند آب زندگی است که ویژگی‌های آتشین دارد.
اگرچه سر به هوا اوفتاده آن خم زلف
خبر ز پیچش عشاق موبمو دارد
هوش مصنوعی: هرچند که او سرش پایین است و ظاهراً بی‌توجه به اطراف، اما آن خم موهایش به خوبی از پیچیدگی عشق و احساساتی که در دل عاشقان دارد، خبر می‌دهد.
به هیچ رشته جان نیست تن پرستان را
علاقه ای که دل من به زلف او دارد
هوش مصنوعی: تن پرستان هیچ علاقه‌ای به هیچ رشته و پیوندی ندارند، اما دل من به زلف او شدیدا وابسته است و عشق می‌ورزد.
بجز سپند کز آتش نمی کند پروا
که ره به محفل آن ترک تندخو دارد؟
هوش مصنوعی: جز از آتش و سوزش چیزی نمی‌ترسد که راهی به محفل آن دختر زیبا و تندخو دارد؟
به هیچ چیز تسلی نمی شود صائب
که حرص عادت طفل بهانه جو دارد
هوش مصنوعی: صائب هیچ چیز نمی‌تواند او را آرام کند، زیرا مانند کودکانی که همیشه به دنبال بهانه هستند، او نیز همیشه آرزوها و خواسته‌هایی در سر دارد.
