برگردان به زبان ساده
همین نه فاخته در سر هوای او دارد
به هر که بنگری این طوق در گلو دارد
هوش مصنوعی: فاخته تنها به عشق او فکر می‌کند و در هر کسی که نگاه کنی، این نشان و نشانه عشق را دارد.
کسی که سر به دو عالم فرو نمی آرد
یقین شناس که در سر هوای او دارد
هوش مصنوعی: کسی که به دنیا و آخرت توجهی ندارد، حتماً فردی آگاه و بصیر است؛ زیرا در دل او آرزوها و تمایلاتی وجود دارد.
ز هیچ ذره ناچیز سرسری مگذر
که زیر پرده هزار آفتاب رو دارد
هوش مصنوعی: از هر ذره و چیز کوچک به سادگی نگذرید، زیرا در پس آن، همواره حقیقتی بزرگ و درخشان نهفته است.
درین محیط به هر قطره ای که می نگرم
نصیب خاصی از فیض عام او دارد
هوش مصنوعی: در این فضا، هر قطره‌ای که به آن نگاه می‌کنم، سهم خاصی از برکت عمومی او را داراست.
هزار بار مرا سوخت عشق و داد به باد
همان دلم رگ خامی ز آرزو دارد
هوش مصنوعی: عشق بارها قلب مرا سوزانده و آن را به باد داده است. با این حال، دل من همچنان آرزوهای خامی دارد.
بشوی دست و دل خویش از علایق پاک
که در نماز بود هرکه این وضو دارد
هوش مصنوعی: دست‌ها و دل خود را از وابستگی‌ها و عشق‌های دنیوی پاک کن، زیرا کسی که این طهارت را دارد، در نماز با خدا ارتباط واقعی برقرار می‌کند.
گلی که رنگ من از بوی او شکسته شده است
هزار مرحله افزون به رنگ و بو دارد
هوش مصنوعی: گلی که بوی آن باعث شده من از خودم بی‌خود شوم، هزاران مرحله بیشتر از رنگ و بوی خودش دارد.
به عهد لعل لب آبدار او رگ سنگ
چو تاک گریه مستانه در گلو دارد
هوش مصنوعی: لب‌های زیبا و آبدار او مرا به یاد عهدی می‌اندازد که داشتم. در این حالت، مثل سنگی که تحت فشار است و در دلش غم و اندوه دارد، من هم با دردی غمگین و مستانه در دل خود احساس می‌کنم.
ز تاج پادشهان پایتخت می سازد
کسی که همچو گهر پاس آبرو دارد
هوش مصنوعی: کسی که مانند گوهر ارزش و اعتبار دارد، می‌تواند از تاج پادشاهان، مرکزی برای حکمرانی و عظمت بسازد.
به جرم بیخودی ای مستحب مرا مشکن
که از خم است اگر باده ای سبو دارد
هوش مصنوعی: ای خوش ذوق و بی‌خود، به خاطر حالتی که داری، مرا آزرده نکن، زیرا اگر در این میخوارگی باده‌ای وجود دارد، آن از وجود سبو است.
ز چشم ما که کند اشک پاک، در جایی
که آب روی گهر قدر آب جو دارد
هوش مصنوعی: از چشمان ما که اشک‌های پاک می‌ریزد، در جایی که آب به اندازه‌ای ارزشمند است که مانند آب چشمه می‌تواند بهره‌مند شود.
جواب آن غزل است این که عارفی گفته است
ندانم آن گل خودرو چه رنگ و بو دارد
هوش مصنوعی: عارفی به زیبایی و دلنشینی یک گل وحشی اشاره کرده و می‌گوید که نمی‌داند این گل به چه رنگ و بویی است. این جمله نشان‌دهنده‌ی شگفتی و کنجکاوی او نسبت به زیبایی‌های طبیعت و ناشناخته‌ها است.
