برگردان به زبان ساده
هرکه در دامن ارباب نظر دست نزد
غوطه زد در دل دریا، به گهر دست نزد
هوش مصنوعی: هر کسی که به مقام و دیدگاه اربابان توجهی نکند، مانند کسی است که در دریا غوطه‌ور شده ولی از جواهرات آن بی‌خبر است و به آنها دست نمی‌زند.
هر که چون صبح گشایش ز دل شبها یافت
تا نفس داشت به دامان دگر دست نزد
هوش مصنوعی: هر کسی که از تاریکی شب به روشنی صبح دست یابد و این روشنی را در دل خود احساس کند، تا زمانی که زنده است به دامان دیگری نخواهد رفت.
سیر چشمی است به خال لب شیرین تو ختم
که به تلخی گذراند و به شکر دست نزد
هوش مصنوعی: به نظر می‌رسد که زیبایی و جذابیت چشمان تو به لب‌های شیرینت ختم می‌شود، اما مسیر نگاه به این زیبایی گاهی تلخ و گاهی شیرین می‌گذرد و در نهایت به خوشی و شکر نمی‌رسد.
پی سفیدست شب هر که صباحی دارد
ای خوش آن شب که به دامان سحر دست نزد
هوش مصنوعی: صبحی به رنگ سپیدی است و هر کسی که صبحی دارد، خوش به حال اوست. اما چه خوبست آن شبی که هیچ دست‌درازی به بامداد نداشته باشد.
هر که چون سرو نگردید درین باغ آزاد
با دو صد عقده مشکل به کمر دست نزد
هوش مصنوعی: هر کسی که نتوانست همچون سرو در این باغ آزاد و رها شود، به هیچ وجه نتوانست با دو صد مشکل به کمر خود بپردازد و دست بزند.
کی نگاهی ز تماشای جمالت برگشت؟
که بهم از مژه ها دیده تر، دست نزد
هوش مصنوعی: هرگز نشده که کسی از تماشای زیبایی تو روی برگرداند؛ چرا که حتی با اشک‌های چشمانش نیز، به تو فکر کرده و از تو دوری نکرده است.
خار تهمت، خله پیرهن یوسف شد
گل به دامان تو ای پاک گهر دست نزد
هوش مصنوعی: خار تهمت به مانند لکه‌ای است که به پیرهن یوسف چسبیده و این موضوع به زیبایی تو آسیب نمی‌زند، ای شخصیت پاک و با ارزش.
به زمین سیه هند که رفت از ایران؟
که به هر کرنش و تسلیم به سر دست نزد
هوش مصنوعی: به کجا رفته است سرزمین تاریک هند که از ایران دور شده؟ جایی که هیچ ضعفی و تسلیمی بر آن نمی‌تواند اثر بگذارد.
باش بیدار که ره در حرم کعبه نیافت
دل شب هر که بر آن حلقه در دست نزد
هوش مصنوعی: بیدار باش که تنها کسی می‌تواند به حرم کعبه برسد که در دل شب با ایمان و اخلاص به در آنجا نزدیک شود و به آن در پیوند محبت و احترام نزدیک گردد.
صائب این آن غزل سید معصوم که گفت
شانه بر موی کمر زد، به کمر دست نزد
هوش مصنوعی: این شعر به این معناست که شاعر به زیبایی و ظرافت توصیف می‌کند که معصوم، با نرمی و لطافت، موهایش را شانه کرده و در عین حال تأکید می‌کند که به کمر خود دست نزده است. این تصویر به نوعی نشانگر احتیاط و حفظ آداب و رسوم در رفتار است.
