برگردان به زبان ساده
دل عاشق کی از زلف معنبر دست بردارد؟
کجا مظلوم از دامان محشر دست بردارد؟
هوش مصنوعی: دل عاشق هرگز نمی‌تواند از زلف معشوق دل بکند. کجا یک فرد بی‌گناه می‌تواند از حمایت و پناهگاهی که دارد دست بکشد؟
مجو در منتهای عاشقی صبر و شکیب از من
که کشتی در دل دریا زلنگر دست بردارد
هوش مصنوعی: در عشق واقعی، از من توقع صبر و بردباری نداشته باش، زیرا قایق سلامت در دل دریای طوفانی نمی‌تواند از لنگر جدا شود.
دلیل حسن تدبیرست بی تدبیری عاشق
به بحر بیکران از خود شناور دست بردارد
هوش مصنوعی: عشق باعث می‌شود که فردی که بی‌تدبیر است، از خود رها شود و در دریای بی‌پایان غوطه‌ور گردد.
چه حاجت با صراط المستقیم عقل عاشق را؟
قلم چون راست رو افتد زمسطر دست بردارد
هوش مصنوعی: عشق عاشق نیازی به راه راست و عقل ندارد. وقتی قلم به درستی بر روی کاغذ حرکت کند، نیازی به دست خطی نیست.
نباشد لامکان پرواز را با آسمان کاری
که هر کس گشت دریاکش زساغر دست بردارد
هوش مصنوعی: هر کسی که به تلاش و کوشش خود ادامه دهد، می‌تواند به اوج‌های بلند دست یابد و از مرزهای محدود پایین‌تر برود.
زعاشق در حریم وصل خودداری نمی آید
به فریادی سپند از قرب مجمر دست بردارد
هوش مصنوعی: عاشق در نزدیکی معشوق نمی‌تواند از فریاد زدن خودداری کند و از عشقش دست بکشد.
خداجو غافل از در یوزه دلها نمی گردد
محال است از صدف غواص گوهردست بردارد
هوش مصنوعی: کسی که در جستجوی خداوند است، هرگز از درون دلها غافل نمی‌شود و محال است که غواص بتواند از صدف، مروارید را بیرون بیاورد.
به آب زندگانی شوید از دل گرد ظلمت را
گر از آیینه چون مردان سکندر دست بردارد
هوش مصنوعی: برای دستیابی به زندگی پایدار و روشن، باید از دل تاریکی‌ها عبور کنید. اگر کسی مانند اسکندر از آینه خود دست بردارد و به خود نبیند، چه بسا به سرنوشت ناگواری دچار خواهد شد.
مکن نسبت به مور بینوا حال سلیمان را
زدنیا دست بی خاتم سبکتردست بردارد
هوش مصنوعی: به هیچ وجه نباید نسبت به مور کوچکی که در شرایط دشواری قرار دارد، قدرت و وضعیت سلیمان را از دنیا کم اهمیت تصور کرد. نباید دست از قدرت و توانایی خود برداشت.
سرانگشت پشیمانی گزیدن لذتی دارد
که طفل شیر از پستان مادر دست بردارد
هوش مصنوعی: احساس پشیمانی نوعی لذت و رضایت دارد که مشابه لذت کودکی است که از شیر مادر خود جدا می‌شود.
حریص از هستی ناقص ندارد راحتی هرگز
مگس تا هست هیهات است از سر دست بردارد
هوش مصنوعی: آدم حریص به خاطر ناقص بودن وجودش هرگز آرامش ندارد؛ مثل مگس که تا زمانی که وجود دارد، نمی‌تواند از سر دست بر ندارد.
نشست از صفحه دل گریه نقش آرزوها را
کی از خامی به جوش بحر عنبر دست بردارد؟
هوش مصنوعی: دل به آرزوها می‌نالد و اگر این شادی و غم‌ها بر صفحه دل نقش بسته‌اند، آیا می‌توان از دیوانگی و ناامیدی به دست‌آوردن خوشبختی و غنای وجود دست کشید؟
زحبس خواجه زر در زندگانی بر نمی آید
مگر در محو گشتن سکه از زر دست بردارد
هوش مصنوعی: تنها زمانی که سکه‌های طلا از بین بروند، می‌توانیم از محدودیت‌های خواجه زر در زندگی رهایی یابیم.
به روی دست نتوان داشت اخگر را، عجب نبود
اگر از نامه ام بال کبوتر دست بردارد
هوش مصنوعی: به سادگی نمی‌توان آتش را بر روی دست نگه داشت. شگفتی ندارد اگر کبوتر از نامه‌ام پرواز کند و برود.
مکن از تلخکامی شکوه با شیرین کلامیها
که چون نی با نوا گردد زشکر دست بردارد
هوش مصنوعی: از نارضایتی و تلخی‌های زندگی نباید شکایت کرد و باید با زبان شیرین و خوش‌گوار سخن گفت، زیرا مانند نی که از شهد و شیرینی دست می‌کشد و با نوا و نغمه‌های خوش زندگی می‌کند، باید به شادمانی و زیبایی‌های زندگی بیشتر بپردازیم.
فتد از گرد هر جا گردبادی هست در هامون
زمشت خاک ما روزی که صرصر دست بردارد
هوش مصنوعی: هر کجا که طوفانی وجود داشته باشد، از غبار آن جا گرد و غباری به سمت ما می‌آید. روزی خواهد رسید که این باد سوزان و سرد دست از سر ما بردارد.
نگردد جمع در آیینه جوهر با صفا صائب
صفا هر دل که می خواهد زجوهر دست بردارد
هوش مصنوعی: در این بیت شاعر به این موضوع اشاره می‌کند که جمع شدن و نمایش جوهر واقعی در آینه، دشوار است. هر کسی که خواهان صفای دل و درک عمیق‌تری از وجود خود و دیگران است، باید از ظواهر و مسائل سطی فاصله بگیرد و به عمق وجود خود و دیگران توجه کند. در حقیقت، برای رسیدن به حقیقت و صفای دل، باید از دستاوردهای مادی و سطحی کناره‌گیری کرد.
