برگردان به زبان ساده
از دل سنگین لیلی کعبه جان ساختند
از غبار خاطر مجنون بیابان ساختند
هوش مصنوعی: از دل غمگین لیلی، جان و روحی همانند کعبه ایجاد کردند و از یاد و خاطره مجنون، دشت و بیابانی به وجود آوردند.
زلف کافر کیش او گردی که از دامان فشاند
خاکبازان عمارت کافرستان ساختند
هوش مصنوعی: موهای او که چون زلفی فریبنده است، به گونه‌ای همگان را به خود جذب می‌کند که افرادی که خاک به پا می‌ریزند، به ساختن ویرانی‌های کافرستان می‌پردازند.
در سر آن زلف جان عالمی بر باد رفت
آب شد دلها چو آن چاه زنخدان ساختند
هوش مصنوعی: در دل آرزوهای بسیار و عشقهای عمیق، همه چیز به خاطر جذابیت زلف کسی از بین رفته است. دلها همانند آبی که در یک چاه خشک می‌شود، در اثر این عشق و زیبایی مهر و محبت به حالت ضعف و نابودی رسیده‌اند.
دست شستند از حیات خود به آب زندگی
نقد جان جمعی که صرف تیغ جانان ساختند
هوش مصنوعی: آنهایی که به خاطر عشق به معشوق، تمام قدرت و زندگی خود را به خطر انداخته‌اند و جان خود را در راه او صرف کرده‌اند، دیگر امیدی به زندگی ندارند و گویا خود را از حیات واقعی شست و شو داده‌اند.
هر کجا دیوانه ای را دید از جا می رود
شیشه دل را مگر از سنگ طفلان ساختند؟
هوش مصنوعی: هر جا که دیوانه‌ای را ببینی، از ترس او به سرعت می‌گریزی؛ آیا دل انسان را از سنگ ساخته‌اند که این‌گونه بی‌درنگ فرار می‌کند؟
می زند موج قیامت سینه های زخم دار
زلف مشکین که را دیگر پریشان ساختند؟
هوش مصنوعی: موج قیامت به سینه‌های زخمی که زلف‌های مشکی را به هم ریخته‌اند، آسیب می‌زند. این به تصویر می‌کشد که چه کسانی دیگر را به آشفتگی و پریشانی کشیده‌اند؟
گریه زندانی افلاک از هم نگسلد
وای بر شمعی که بهر نه شبستان ساختند
هوش مصنوعی: گریه زندانی آسمان‌ها نمی‌تواند به هم بریزد و وای بر شمعی که برای روشن کردن شبستان ساخته شده است.
خضر را زخم نمایان گشت عمر جاودان
تیغ سیراب ترا روزی که عریان ساختند
هوش مصنوعی: خضر، در طول زندگی‌اش زخم‌هایی را متحمل شده که نشان از عمر ابدی او دارد. روزی که او را برهنه کردند، نشانه‌هایی از این زخم‌ها نمایان شد.
در لباس دشمنی کردند با ما دوستی
شور چشمانی که داغ ما نمکدان ساختند
هوش مصنوعی: این بیت به این معناست که در ظاهر، دشمنان با ما به دوستی رفتار کرده‌اند، اما در باطن، چشمانشان نشان‌دهنده‌ی ناراحتی و درد ما بوده است، گویا آن‌ها از رنج ما لذت می‌برند و از آن بهره‌برداری می‌کنند.
از هوسناکان حذر کن کاین گروه بی ادب
مصر را بر یوسف بی جرم زندان ساختند
هوش مصنوعی: از وسوسه‌های ناپسند دوری کن، زیرا این افراد بی‌ادب، بی‌گناهی را مثل یوسف در زندان انداختند.
می توان دامان بوی گل گرفت از دست باد
وای بر جمعی که وقت خود پریشان ساختند
هوش مصنوعی: می‌توان از باد، عطر گل را گرفت، اما افسوس بر کسانی که وقت خود را به بی‌مورد هدر دادند.
غافلند از دستگاه مور قانع زیر خاک
تنگ چشمانی که با ملک سلیمان ساختند
هوش مصنوعی: افراد نادان از زندگی سادگی و زیرزمینی مور غافلند، در حالی که کسانی که چشم‌و‌دلشان به دنیای پادشاهی سلیمان خوش باشد، ممکن است نتوانند به این زیبایی‌های کوچک توجه کنند.
وه چه صیادی که از سهم تو شیران جهان
هم زپهلوی نزار خود نیستان ساختند
هوش مصنوعی: چه صیادی که به خاطر تو، شیران قدرتمند جهان هم از سر ضعف و ناتوانی به تو وابسته شده‌اند و از تو بهره می‌برند.
بر لب دریا زشوخی خیمه چون تبخال زد
گوهرم را در صدف چندان که پنهان ساختند
هوش مصنوعی: در کنار دریا، خیمه‌ای برپا شد و بر اثر شوخی‌های سرنوشت، گوهر من در صدفی پنهان شده است. آن‌قدر در عمق دریا پنهان است که دیگر قابل مشاهده نیست.
همچو مژگان سالها دست دعا برداشتم
تا مرا بی مدعا چون چشم حیران ساختند
هوش مصنوعی: سالها از خداوند خواستم و دعا کردم که مثل چشم‌های حیرت‌زده بی‌ادعا و بدون درخواست خاصی مرا برای خودش انتخاب کند.
اهل دل چون ناامید از دامن مطلب شدند
همچو دست غنچه صائب با گریبان ساختند
هوش مصنوعی: افراد عاشق و دلسوخته وقتی از خواسته‌هایشان ناامید می‌شوند، مانند غنچه‌ای که دستش را به گریبانش می‌زند، تلاشی می‌کنند تا با اوضاع کنار بیایند.
