برگردان به زبان ساده
لب هیچ و دهان هیچ و کمر هیچ و میان هیچ
چون بید ندارد ثمر آن سرو روان هیچ
هوش مصنوعی: این بیت به توصیف حالتی اشاره دارد که در آن ظاهراً چیزی وجود ندارد، اما در واقع نشانهای از زنده بودن و حس حیات در آن وجود دارد. به عبارت دیگر، هر آنچه که به نظر میرسد بیفایده یا بیثمر باشد، میتواند در عمق خود حسی از زندگی و زیبایی داشته باشد.
اندیشه جمعیت دل فکر محال است
شیرازه نگیرد به خود اوراق خزان هیچ
هوش مصنوعی: اندیشه و فکر جمعیت به صورت مجزا نمیتواند به نتیجهای دست یابد، همانطور که ورقهای خزان هرگز نمیتوانند به هم پیوسته و مرتب شوند.
در چشم جهان ریخت نمک صبح قیامت
چشم تو نشد سیر ازین خواب گران هیچ
هوش مصنوعی: در اینجا بیان میشود که حتی در روز قیامت و در برابر تمامی زیباییها و حقایق، چشم تو از دیدن و درک این واقعیتها سیراب نمیشود و همچنان در خواب غفلت باقی میماند. نمک صبح قیامت، به معنای تلخی و سختی آن روز، نشاندهنده این است که باوجود بیدار شدن و فهم درست امور، همچنان انسان در خواب و بیخبر از حقیقت باقی میماند.
چون تاک درین باغچه چندان که گرستم
نگشود مرا عقده ای از رشته جان هیچ
هوش مصنوعی: در باغچه، مانند تاکی که به آن توجهی نمیشود، من همواره در درونم احساس گرسنگی و نیاز دارم، اما هیچ چیزی از راز زندگیام به من روشن نمیشود.
هر چند که دندان تو از خوردن نان ریخت
حرص تو نشد سیر ز اندیشه نان هیچ
هوش مصنوعی: با وجود اینکه دندانهای تو به خاطر خوردن نان خراب شدهاند، اما طمع و ولع تو از فکر کردن به نان هیچگاه سیر نمیشود.
همچشم حبابم که ازین بحر گهرخیز
غیر از سخن پوچ ندارم به دهان هیچ
هوش مصنوعی: من همچون حبابی هستم که از این دریا که پر از گوهر است، جز سخنان بیارزش چیزی در دهان ندارم.
جز گریهٔ بیحاصل و جز نالهٔ افسوس
نگشود مرا از دل و چشم نگران هیچ
هوش مصنوعی: جز اشکهای بیفایده و آه حسرت هیچ چیز نتوانست دل و چشم نگران من را تسکین دهد.
با خصم زبون پنجه زدن نیست ز مردی
صائب سخن چرخ میاور به زبان هیچ
هوش مصنوعی: با دشمن ضعیف بحث و جدل نکن، زیرا مردانگی در این نیست. به زبان خود هرگز سخن بیهودهای نزن.