برگردان به زبان ساده
دل ز وصل دوست طرف آن چشم خون آلود بست
در صدف از اشک نیسان گوهر مقصود بست
هوش مصنوعی: دل به خاطر وصال دوست، چشمش را که پر از اشک است، بسته است. این اشک‌ها مانند مروارید در صدف، به دلیلی خاص و ارزشمند جمع شده‌اند.
از نگاه خیره چشمان گشت نوخط عارضش
از هجوم مشتری یوسف دکان را زود بست
هوش مصنوعی: از نگاهی که به چشمان زیبا و تازه‌کار او دوخته شده بود، صورت او مانند ماه به نظر می‌رسید و به همین دلیل، مشتریان به سرعت از دکان خارج شدند.
از بصیرت نیست مرهم کاری داغ جنون
کوردل آن کس که چشم اختر مسعود بست
هوش مصنوعی: این بیت می‌گوید که هوش و بینش بالا نمی‌تواند به کسی که به اشتباه خودش را مجبور به تجربه احساسات دردناک کرده، کمک کند. فردی که چشمانش را به روی حقیقت بسته و به دنبال امید و شادی است، در واقع به داغ جنون دچار می‌شود و نمی‌تواند از آن رنج رهایی یابد.
گر توانی آب زد بر آتش خشم و غضب
می توان گلدسته ها زین آتش نمرود بست
هوش مصنوعی: اگر بتوانی که بر آتش خشم و غضب آب بریزی، می‌توانی مانند گلدسته‌هایی که بر فراز آتش نمرود ساخته شده‌اند، از این آتش مهار شده، بهره ببری.
پختگان از خود برون آرند آتش چون چنار
از رگ خامی به آتش خویشتن را عود بست
هوش مصنوعی: افراد با تجربه و پخته، از درون خود آتش و شور و هیجان را بیرون می‌کشند؛ مانند چنار که از رگ‌های خام خود آتش برمی‌انگیزد و خود را به مانند عود (چوب خوشبو) می‌سوزاند.
خواب غفلت کرد عالم را به چشم ما سیاه
در به روی آفتاب این روزن مسدود بست
هوش مصنوعی: جهان به خواب غفلت فرو رفته و این امر باعث شده که ما نتوانیم حقیقت را ببینیم. دریچه‌ای که باید ما را به نور آفتاب هدایت کند، بسته شده است.
مستی غفلت نمی خواهد شراب لاله رنگ
تا به کی خواهی حنا بر پای خواب آلود بست؟
هوش مصنوعی: برای غرق شدن در لذت و شگفتی زندگی، نیازی به مسکنی نیست که از خواب غفلت بیدار کند. پس چرا همچنان به ظواهر و زینت‌های ظاهری دلخوش باشی و در خواب و خیال باقی بمانی؟
تر نخواهد گشت از اشک ندامت چهره اش
هر که صائب چشم خود زین خانه پر دود بست
هوش مصنوعی: هر کسی که از دیدن غم و اندوه خود در این دنیا روی برگردانده و چشمش را از آن می‌پوشاند، هرگز چهره‌اش از اشک ندامت و پشیمانی خیس نخواهد شد.
