برگردان به زبان ساده
اگر نه مدِّ بسم‌الله بودی تاجِ عنوان‌ها
نگشتی تا قیامت نوْ خطِ شیرازه دیوان‌ها
برگردان سادهٔ ن‌ن: در اسنای گذشت زمان که جوهر کتب پاک می‌شوند و ورق‌ها می‌فرسایند و دست‌خوشِ تغییر می‌شوند نام یزدان در فهرست و عنوان نوشته‌ها بانیِ استحکام و دوام آنها می‌شود. این بیت دارای اشارات عرفانی نیز هست. (نام یزدان نگهدارندهٔ این دیوان [دیوان صائب] است.)
نه تنها کعبه صحرایی‌ست دارد کعبهٔ دل هم
به گِردِ خویشتن از وسعتِ مشرب، بیابان‌ها
هوش مصنوعی: کعبه تنها در بیابان نیست، بلکه دل هم به نوعی کعبه‌ای است که در دور خود احساسات و فضایی وسیع از زندگی را تجربه می‌کند.
به فکرِ نیستیْ هرگز نمی‌اُفتند مغروران
اگرچه صورتِ مِقراضْ «لا» دارد گریبان‌ها
هوش مصنوعی: گاهی اوقات افراد مغرور به خودشان استغنا می‌کنند و به دیگران اهمیت نمی‌دهند. حتی اگر شرایطی ایجاد شود که به آنها آسیب بزند، باز هم نمی‌توانند به خود بیایند و به فکر عواقب عملشان نباشند.
سرِ شوریده‌ای آورده‌ام از وادیِ مجنون
تُهی سازید از سنگِ مَلامت جِیب و دامان‌ها
هوش مصنوعی: من فردی دیوانه و سرگردان را از سرزمین مجنون آورده‌ام، بگذارید از سنگین ملامت‌ها پاک و خالی شود.
حیاتِ جاودان خواهیْ به صحرایِ قناعت رو
که دارد یادِ هر موری، در آن وادی سلیمان‌ها
هوش مصنوعی: اگر به دنبال زندگی ابدی و پایدار هستی، به سرزمین قناعت و راضی بودن برو. آنجا یاد و نام هر موجود کوچکی مثل مور و همچنین بزرگانی چون سلیمان وجود دارد.
گلستانِ سخن را تازه‌رو دارد، لبِ خشکم
کِه جز من می‌رساند در سُفالِ خشک، ریحان‌ها؟
هوش مصنوعی: باغ سخن همیشه پر از تازگی و زیبایی است، اما من که لبانم خشک و بی‌حالت است، چه کسی می‌تواند به من برساند که در گلدان‌های خشک، گل‌های خوشبو و معطر وجود دارد؟
نمی‌بینی زِ اِستغنا به زیرِ پا نمی‌دانی
که آخر می‌شود خارِ سرِ دیوار، مژگان‌ها
تو به دلیل غرور و بی‌نیازی‌ات نمی‌بینی (یا توجه نمی‌کنی) که چه چیزهایی را نادیده می‌گیری یا به آنها بی‌اعتنایی می‌کنی (اشاره به بی‌توجهی به چیزی ارزشمند).این مژه‌ها (یا معشوق) در نهایت مانند خاری بر سر دیوار (چیزی بی‌ارزش یا تحقیرشده) می‌شوند.
کدامین نعمتِ اَلوان بُوَد در خاکْ غیر از خون؟
زِ خِجلَت برنمی‌دارد فَلَک سرپوشِ این خوان‌ها
هوش مصنوعی: کدام نعمت در این زمین جز خون وجود دارد؟ آسمان از شرمندگی روی این سفره‌ها را می‌پوشاند.
چنان از فکرِ صائب شور افتاده‌ست در عالم
که مرغان این سخن دارند با همْ در گلستان‌ها
هوش مصنوعی: در دنیای امروز، آن‌قدر از اندیشه و ایده‌های صائب تب و تاب و هیجان وجود دارد که پرندگان در گلستان‌ها درباره‌ی آن صحبت می‌کنند.
