برگردان به زبان ساده
اگر لذت ترک لذت بدانی
دگر شهوت نفس، لذت نخوانی
هوش مصنوعی: اگر متوجه شوی که ترک لذت‌ها چه شادی و رضایتی به همراه دارد، دیگر به شهوات نفسانی به چشم لذت نگاه نخواهی کرد.
هزاران در از خلق بر خود ببندی
گرت باز باشد دری آسمانی
چنانچه نیازت را پروردگارت برطرف سازد دیگر هیچ نیازی به بندگانش نخواهی داشت.
سفرهای عِلْوي کند مرغ جانت
گر از چنبر آز بازش پرانی
هوش مصنوعی: اگر روح تو از قید و بندهای آز و نفس راحت شود، سفرهای معنوی و بالندگی روحانی را تجربه خواهد کرد.
ولیکن تو را صبر عنقا نباشد
که در دام شهوت به گنجشک مانی
هوش مصنوعی: اما تو قدرت صبر کردن مانند پرنده‌ای نادر را نداری، پس در دام خواسته‌ها و شهوت‌ها گرفتار خواهی شد و مانند گنجشکی در آنجا خواهی ماند.
ز صورت پرستیدنت می‌هراسم
که تا زنده‌ای ره به معنی ندانی
هوش مصنوعی: از چهره محبوبت ترس دارم، چرا که تا زمانی که زنده‌ای نمی‌توانی به حقیقت و معنا پی ببری.
گر از باغ انست گیاهی برآید
گیاهت نماید گل بوستانی
هوش مصنوعی: اگر در دل باغی گیاهی رشد کند، آن گیاه می‌تواند زیبایی باغ را به نمایش بگذارد.
دریغ آیدت هر دو عالم خریدن
اگر قدر نقدی که داری بدانی
هوش مصنوعی: اگر ارزش واقعی چیزی که در دست داری را بشناسی، هرگز از دست دادن آن را نخواهی پذیرفت؛ حتی اگر همه دنیا را در عوض آن بدهند.
به ملکی دمی زین نشاید خریدن
که از دور عمرت بشد رایگانی
هوش مصنوعی: نباید برای لحظه‌ای از زندگی‌ات چیزی را بخری که به زودی به پایان می‌رسد و در واقع بی‌ارزش است.
همین حاصلت باشد از عمر باقی
اگر همچنینش به آخر رسانی
هوش مصنوعی: اگر عمرت را به چنین حالتی به پایان برسانی، تنها همین نتیجه را حاصل خواهی کرد.
بیا تا به از زندگانی به دستت
چه افتاد تا صرف شد زندگانی
هوش مصنوعی: بیا ببینیم در زندگی چه چیزهایی به دست آوردی، چرا که عمرت به این شکل سپری شده است.
چنان می‌روی ساکن و خواب در سر
که می‌ترسم از کاروان باز مانی
هوش مصنوعی: تو به آرامی و به طرز عجیبی حرکت می‌کنی، طوری که در ذهنت خواب و آرامش حاکم است. این موضوع باعث می‌شود من نگران شوم که مبادا از گروه و کاروان باقی بمانی.
وصیت همین است جان برادر
که اوقات ضایع مکن تا توانی
هوش مصنوعی: این توصیه برادر این است که تا جایی که می‌توانی، وقت خود را هدر ندهی.
صدف وار باید زبان دَرکشیدن
که وقتی که حاجت بود دُر چکانی
هوش مصنوعی: باید مانند صدف زبان خود را حفظ کنی تا زمانی که به آن نیاز پیدا کردی، به آرامی و با احتیاط از آن استفاده کنی.
همه عمر تلخی کشیده‌ست سعدی
که نامش برآمد به شیرین زبانی
شیرینی زبان سعدی بحاطر تلخی ها و ناکامی هایی است که او در تمام طول عمر خویش متحمل شده است.
