برگردان به زبان ساده
خرما نتوان خوردن از این خار که کِشتیم
دیبا نتوان کردن از این پشم که رِشتیم
هوش مصنوعی: از این خار که خودمان کشتیم، خرما نمی‌توان خورد و از این پشم که بافتیم، دیبا نمی‌توان درست کرد.
بر حرف معاصی خط عذری نکشیدیم
پهلوی کبائر حسناتی ننوشتیم
هوش مصنوعی: ما برای اعمال زشت خود عذری نیاوردیم و در کنار گناهان بزرگ، کارهای نیکو را یادداشت نکردیم.
ما کُشتهٔ نفسیم و بس آوخ که برآید
از ما به قیامت که چرا نفس نکُشتیم
هوش مصنوعی: ما فقط در دام نفس خود گرفتار آمده‌ایم و افسوس که در روز قیامت از ما سوال خواهد شد که چرا نتوانستیم از نفس خود کوتهی کنیم.
افسوس بر این عمر گرانمایه که بگذشت
ما از سر تقصیر و خطا درنگذشتیم
متاسفم که عمر گرانبهایمان به سرعت گذشت و ما از اشتباهات دیگران نگذشتیم
دنیا که در او مرد خدا گِل نسرشته‌ست
نامرد که ماییم چرا دل بسرشتیم
در دنیایی که مردِ خدا در آن حتی خاکی را با آبی نیامیخت و گِلی نساخت(اهمیتی برای آن قائل نشد) ، چرا ما نامردیم و دلِ خود را به مِهرِ
چنین دنیایی فانی عجین میکنیم و دلبسته ی آن شده ایم؟
ایشان چو ملخ در پس زانوی ریاضت
ما مور میان بسته دوان بر در و دشتیم
هوش مصنوعی: آنها مانند ملخی هستند که در برابر زانوی تلاش ما در حال دویدن هستند و ما در این مسیر در حال جستجو و پیمودن راه هستیم.
پیری و جوانی پی هم چون شب و روزند
ما شب شد و روز آمد و بیدار نگشتیم
هوش مصنوعی: پیری و جوانی مثل شب و روز هستند که یکی پس از دیگری می‌آیند. ما در زمان جوانی به خواب رفتیم و اکنون که به پیری رسیده‌ایم، بیدار نشده‌ایم.
واماندگی اندر پس دیوار طبیعت
حیف است دریغا که درِ صُلحْ بِهشتیم
هوش مصنوعی: توقف و ماندن در محدودیت‌های دنیای طبیعت، چیزی شگفت و ناراحت‌کننده است. افسوس که در آرامش و خوشی به سر می‌بریم.
چون مرغ بر این کنگره تا کی بتوان خواند
یک روز نگه کن که بر این کنگره خشتیم
هوش مصنوعی: مانند پرنده‌ای که بر این بلندی نشسته است، تا کی می‌تواند آواز بخواند؟ یک روز به اطراف نگاه کن که ما نیز بر این بلندی نشسته‌ایم و به سرنوشت خود فکر میکنیم.
ما را عجب ار پشت و پناهی بوَد آن روز
کامروز کسی را نه پناهیم و نه پشتیم
هوش مصنوعی: ما شگفت‌زده‌ایم که در آن روزها پشتیبان و پناهی داشتیم، اما امروز نه کسی برای ما پناهی دارد و نه پشت و پناهی برای خودمان.
گر خواجه شفاعت نکند روز قیامت
شاید که ز مشاطه نرنجیم که زشتیم
هوش مصنوعی: اگر کسی که در مقام شفاعت است، در روز قیامت به ما کمک نکند، ممکن است از دست کسی که ما را آراسته کرده ناراحت نشویم، چون طبیعتا ما زیبا نیستیم.
باشد که عنایت برسد ورنه مپندار
با این عمل دوزخیان کاهل بهشتیم
هوش مصنوعی: باشد که لطف و توجهی نصیب ما شود، ولی نباید گمان کنیم که به خاطر این کارهای ناپسند و تنبل‌مان، بهشت‌نشین خواهیم شد.
سعدی! مگر از خرمن اقبال بزرگان
یک خوشه ببخشند که ما تخم نکِشتیم
هوش مصنوعی: ای سعدی! آیا ممکن است که از برکت‌ها و نعمت‌های بزرگان، فقط یک خوشه به ما بدهند در حالی که ما تلاشی برای کسب آن نکرده‌ایم؟
