غزل شمارهٔ ۴۵

ما هرگونه چشمداشت و طمع به پاداش عبادات خود را رها کرده‌ایم و بندگی را برای ثواب انجام نمی‌دهیم؛ بلکه همت بلند و والای خود را (که به سیمرغ تشبیه شده) بر ویرانهٔ دل، عالم فنا و کوی رندی نشانده‌ایم و به دنبال سود و زیان مادی یا اخروی نیستیم.

چه سرنوشت و توفان عشق ما را نابود کند و چه به ساحل نجات برساند، برای ما تفاوتی ندارد؛ چرا که ما دل به خطر زده و سپر مقاومت و تدبیر عقل را به آب انداخته‌ایم و کاملاً تسلیم تقدیر و ارادهٔ معشوق شده‌ایم.

اگر مأمور شریعت (محتسب) به دنبال بازداشتن گناهکاران از گناه است، به او بگویید به سراغ ما بیاید؛ زیرا ما پردهٔ ریا و ادعای پاکدامنی ظاهری را کنار زده‌ایم و بی‌پروا همان‌چه را که در نهان هستیم، آشکار ساخته‌ایم.

شور و غوغایی به پا کرده‌ایم که عارف را به چرخش و صوفی را به وجد و سماع انداخته‌ایم؛ زیبارویان به رقص درآمده‌اند و ما گیرایی بادهٔ عشق و ازخودبی‌خودشدگی را با انداختن افیون در آن، به اوج رسانده‌ایم.

هیچ انسانی بی‌گناه و معصوم نیست و دامن همه به خطایی آلوده است؛ با این تفاوت که دیگران گناهان خود را از چشم مردم می‌پوشانند و ریا می‌کنند، اما ما صادقانه و بی‌پرده عیب و رسوایی خود را در برابر آفتاب عیان کرده‌ایم.

ای سعدی! زاهدان و پارسایان ظاهری دچار کِبر، خودپسندی و غرور عبادت شده‌اند؛ اما ما ساز رسوایی بر گردن انداخته، انگشت‌نما شده و خود را در باتلاق ملامت و فنا گرفتار ساخته‌ایم تا از دام ریا و خودبینی آزاد شویم.

برای رویارویی و هماوردی با دیو سرکش نفس، پهلوانی چون رستم لازم است؛ اگر انسان بتواند بر این دیوِ درون پیروز شود، کاری کرده که گویی قدرتمندترین دشمن (افراسیاب) را به خاک انداخته و به بزرگ‌ترین فتح دست یافته است.