برگردان به زبان ساده
بامدادی که تفاوت نکند لیل و نهار
خوش بود دامن صحرا و تماشای بهار
هوش مصنوعی: صبحی که شب و روز به هم نمیخورند و تفاوتی بین آنها نیست، برای گشت و گذار در دامن طبیعت و تماشای زیباییهای بهار دلپذیر و خوشایند است.
صوفی از صومعه گو خیمه بزن بر گلزار
که نه وقت است که در خانه بخفتی بیکار
هوش مصنوعی: ای صوفی، از گوشهی خانقاه بیرون بیا و در باغ گل چادر برپا کن، چرا که الآن زمان خواب و بیکاری تو نیست.
بلبلان وقت گل آمد که بنالند از شوق
نه کم از بلبل مستی تو، بنال ای هشیار
هوش مصنوعی: در زمان شکفتن گلها، بلبلان وقت آن رسیده که از شوق و عشق خود ناله کنند، اما تو که هشیار هستی، این شوق و مستی را از یاد نبر و ناله کن.
آفرینش همه تنبیه خداوند دلست
دل ندارد که ندارد به خداوند اقرار
هوش مصنوعی: تمامی آفرینش حاصل تأدیب و آموزش خداوند است، اما اگر دل وجود نداشته باشد، نمیتواند به وجود خداوند اعتراف کند.
این همه نقش عجب بر در و دیوار وجود
هر که فکرت نکند نقش بود بر دیوار
هوش مصنوعی: این همه طرحهای شگفتانگیز که بر دیوار و درهای وجود ما وجود دارد، اگر کسی فکر نکند، فقط یک نقش ساده به نظر میآید.
کوه و دریا و درختان همه در تسبیحاند
نه همه مستمعی فهم کنند این اسرار
هوش مصنوعی: کوهها و دریاها و درختان همه در حال یاد خدا هستند، اما نه همه میتوانند این رازها را درک کنند.
خبرت هست که مرغان سحر میگویند
آخر ای خفته سر از خواب جهالت بردار؟
هوش مصنوعی: میدانستی که پرندگان صبح با صدای دلنشین خود به انسانها میگویند: ای خوابآلود، از خواب نادانی بیدار شو؟
هر که امروز نبیند اثر قدرت او
غالب آنست که فرداش نبیند دیدار
هوش مصنوعی: هر کسی که امروز نتواند نشانههای قدرت او را ببیند، به احتمال زیاد فردا نیز فرصتی برای دیدار و شناخت او نخواهد داشت.
تا کی آخر چو بنفشه سر غفلت در پیش؟
حیف باشد که تو در خوابی و نرگس بیدار
هوش مصنوعی: چقدر میخواهی در غفلت بمانی؟ افسوس که تو در خواب هستی و نرگس بیدار است.
که تواند که دهد میوهٔ اَلوان از چوب؟
یا که داند که برآرد گل صد برگ از خار؟
هوش مصنوعی: کیست که بتواند از چوب انواع میوهها را بگیرد؟ یا چه کسی میداند که چگونه میتوان از خار، گلی صدبرگ به وجود آورد؟
وقت آنست که داماد گل از حجلهٔ غیب
به در آید که درختان همه کردند نثار
هوش مصنوعی: زمان آن فرا رسیده که داماد گل از جایی پنهان بیرون بیاید، چون درختان همه به نشانهی خوشحالی جلوهگری میکنند.
آدمیزاده اگر در طرب آید نه عجب
سرو در باغ به رقص آمده و بید و چنار
هوش مصنوعی: اگر انسان در شادی و خوشی فرو رود، جای تعجب نیست که درختان نیز به رقص درآیند و شاداب شوند.
باش تا غنچهٔ سیراب دهن باز کند
بامدادان چو سر نافهٔ آهوی تَتار
هوش مصنوعی: منتظر باش تا غنچهٔ تازه آبخورده از خواب بیدار شود و شکوفا گردد، مانند صبح که سر نافهٔ یک آهوی تیزپا نمایان میشود.
مژدگانی که گل از غنچه برون میآید
صد هزار اَقْچه بریزند درختان بهار
هوش مصنوعی: خبر خوشی که گل از غنچه بیرون میآید، باعث میشود صدها شکوفه از درختان در بهار بریزد.
باد گیسوی درختان چمن شانه کند
بوی نسرین و قَرَنْفُل بدمد در اَقطار
هوش مصنوعی: باد در میان درختان چمن حرکت میکند و گیسوان آنها را به بازی درمیآورد، بویی از گلهای نسرین و میخک در فضا پخش میشود.
ژاله بر لاله فرود آمده نزدیک سحر
راست چون عارض گلبوی عرق کردهٔ یار
هوش مصنوعی: قطرههای شبنمی بر روی گل لاله نشسته و در نزدیکهای صبح، به زیبایی و طراوت رخسار معشوقی میماند که عرق کرده است.
باد بوی سمن آورد و گل و نرگس و بید
در دکان به چه رونق بگشاید عطار؟
هوش مصنوعی: باد، عطری از سمن را به همراه آورده و با گل و نرگس و بید، چه شور و شوقی در مغازهی عطاری برپا خواهد شد؟
خیری و خطمی و نیلوفر و بستانافروز
نقشهایی که درو خیره بماند ابصار
هوش مصنوعی: در اینجا به زیباییهای طبیعت اشاره شده است که چشمها را شگفتزده میکند. گلهای نیلوفر و باغهای پرزرق و برق، تصاویری هستند که چشمها نمیتوانند از تماشای آنها خسته شوند.
ارغوان ریخته بر دکّهٔ خَضراءِ چمن
همچنانست که بر تختهٔ دیبا دینار
هوش مصنوعی: در این تصویر، گلهای ارغوانی که در دشت سبز چمن پخش شدهاند، شبیه به سکههای طلایی هستند که بر روی پارچهی گرانقیمت دیبا قرار گرفتهاند. این تشبیه نشاندهندهی زیبایی و جذابیت طبیعی گلهاست که با رنگ و صورت خود، چمن را آراسته و دلانگیز کردهاند.
این هنوز اول آذار جهانافروزست
باش تا خیمه زند دولت نیسان و اَیار
هوش مصنوعی: این تنها آغاز سختیها و مشکلاتی است که دنیای زیبا به ما میدهد. صبر کن تا زمانی که قدرت و دولت نیسان به راه بیفتد و فعالیتش را آغاز کند.
شاخها دختر دوشیزهٔ باغاند هنوز
باش تا حامله گردند به اَلوانِ ثِمار
هوش مصنوعی: شاخهها مانند دختران جوان باغ هستند که هنوز در حال رشد و پرورشاند؛ صبر کن تا به میوههای رنگارنگ تبدیل شوند.
عقل حیران شود از خوشهٔ زرّین عِنَب
فهم عاجز شود از حُقّهٔ یاقوت انار
هوش مصنوعی: عقل انسان از زیبایی خوشهی انگور زرد به شگفتی میافتد و توان درک ارزش و زیبایی دانههای انار یاقوتی را ندارد.
بندهای رطب از نخل فرو آویزند
نخلبندان قضا و قدر شیرین کار
هوش مصنوعی: رطبها از درخت نخل آویزان هستند و کسانی که به سرنوشت و تقدیر اهمیت میدهند، در کارهای شیرین و خوب خود موفق خواهند بود.
تا نه تاریک بود سایهٔ انبوه درخت
زیر هر برگ چراغی بنهند از گلنار
هوش مصنوعی: تا زمانی که سایهٔDense Trees تاریک و سنگین است، زیر هر برگ، چراغی از گلنار بگذارید.
سیب را هر طرفی داده طبیعت رنگی
هم بر آن گونه که گلگونه کند روی نگار
هوش مصنوعی: سیب به هر شکل و رنگی که باشد، طبیعت آن را به گونهای زیبا و جذاب خلق کرده است، درست مثل زیبایی چهره یک معشوقه.
شکل اَمرود تو گویی که ز شیرینی و لطف
کوزهای چند نبات است معلق بر بار
هوش مصنوعی: شکل میوهات مثل این است که کوزهای پر از نباتهای شیرین و خوشمزه در آسمان معلق است.
هیچ در به نتوان گفت چو گفتی که به است
به از این فضل و کمالش نتوان کرد اظهار
هوش مصنوعی: هیچ کس نمیتواند از این فضیلت و کمال او سخن بگوید، چون وقتی که گفتهای، دیگر نیازی به بیان ندارد.
حَشْوِ انجیر چو حلواگر استاد که او
حَبِّ خشخاش کند در عسلِ شهد به کار
هوش مصنوعی: درخت انجیر مانند حلواگری ماهر است که دانههای خشخاش را در عسل خوب ترکیب میکند. این تصویر نشاندهندهی هنر و مهارت در ایجاد ترکیبات خوشمزه و لذتبخش است.
آب در پای ترنج و به و بادام روان
همچو در زیر درختان بهشتی أَنهار
هوش مصنوعی: آب در کنار درختان میوهای مانند ترنج، به و بادام به آرامی جریان دارد، مانند جویبارهایی که در زیر درختان بهشتی جاری هستند.
گو نظر باز کن و خلقت نارنج ببین
ای که باور نکنی فِي الشَّجَرِ الْأَخْضَرِ نار
هوش مصنوعی: به چشم خودت نگاه کن و زیبایی نارنج را ببین، ای کسی که ممکن است به این حقیقت باور نداشته باشی که در درختان سبز، نار نارنجی وجود دارد.
پاک و بیعیب، خدایی که به تقدیر عزیز
ماه و خورشید مُسَخَّر کند و لیل و نهار
هوش مصنوعی: خداوندی که پاک و بینقص است، میتواند سرنوشت و تقدیر را به گونهای رقم بزند که ماه و خورشید در اختیار او باشند و شب و روز تحت فرمان او قرار گیرند.
پادشاهی نه به دستور کند یا گنجور
نقشبندی نه به شَنْگَرف کند یا زَنگار
هوش مصنوعی: سلطنت و قدرت واقعی به راحتی به دست نمیآید و نمیتوان با نیرنگ یا ترفندهای ناچیز به آن دست یافت. افراد با ثروت و جواهرات نیز نمیتوانند با ظاهر فریبنده، مقام و منزلت واقعی را بدست آورند.
چشمه از سنگ برون آید و باران از میغ
انگبین از مگسِ نَحْل و دُر از دریا بار
هوش مصنوعی: چشمه از دل سنگ بیرون میجوشد و باران از ابرها میبارد، عسل از مگس زنبور تولید میشود و مروارید از دریا به دست میآید.
نیک بسیار بگفتیم درین باب سخن
و اندکی بیش نگفتیم هنوز از بسیار
هوش مصنوعی: ما در این زمینه گفتگوهای زیادی کردهایم و سخنان زیادی را رد و بدل کردهایم، اما هنوز هم از آنچه که باید بگوییم، حرف زیادی باقی مانده است.
تا قیامت سخن اندر کرم و رحمت او
همه گویند و یکی گفته نیاید ز هزار
هوش مصنوعی: تا قیامت، همه درباره کرم و رحمت او سخن میگویند و هیچ کس نمیتواند به اندازه هزاران نفر، تنها یک سخن دربارهاش بگوید.
آن که باشد که نبندد کمر طاعت او؟
جای آنست که کافر بگشاید زُنّار
هوش مصنوعی: کسی که به عبادت و اطاعت خداوند اهتمام ندارد، در واقع جایی برای کافر وجود خواهد داشت که زنجیر بارت را باز کند.
نعمتت بار خدایا ز عدد بیرون است
شکر اِنعام تو هرگز نکند شکرگزار
هوش مصنوعی: بار خداوندگار، نعمتهایت از شمار و تعداد خارج است و شکرگزاری به خاطر نعمتهای تو هرگز نمیتواند به درستی انجام شود.
این همه پرده که بر کَردهٔ ما میپوشی
گر به تقصیر بگیری نگذاری دَیّار
هوش مصنوعی: هرچقدر هم که سعی کنی بابت اشتباهات ما پردهپوشی کنی، اگر بخواهی ما را سرزنش کنی، دیگر جایی برای زندگی باقی نمیگذاری.
ناامید از در لطف تو کجا شاید رفت؟
تاب قهر تو نیاریم خدایا زنهار
هوش مصنوعی: نگاهی به رحمت و بخشش تو نداریم، پس کجا باید برویم؟ ما طاقت تحمل خشم و قهرت را نداریم، پس ای خدا، کمک کن.
فعلهایی که ز ما دیدی و نپسندیدی
به خداوندی خود پرده بپوش ای سَتّار
هوش مصنوعی: اعمالی که از ما دیدی و به نظرت خوشایند نبود، به خاطر خدا آنها را پنهان کن ای ستّار.
سعدیا راست روان گوی سَعادت بردند
راستی کن که به منزل نرود کجرفتار
هوش مصنوعی: سعدی، میگوید کسی که به راه راست و درست قدم بردارد، به سعادت و خوشبختی میرسد. بنابراین باید مراقب باشیم که در مسیر زندگی منحرف نشویم و با رفتارهای نادرست دور نشویم.
حَبَّذا عمر گرانمایه که در لغو برفت
یارب از هر چه خطا رفت هزار استغفار
هوش مصنوعی: ای کاش عمر گرانبهایی که در کارهای بیهوده سپری شد، عذرخواهی و جبران خطاهایم بر عهدهام باشد، زیرا هر اشتباهی را با هزار توبه میتوان جبران کرد.
درد پنهان به تو گویم که خداوند منی
یا نگویم، که تو خود مُطَّلِعی بر اَسرار
هوش مصنوعی: من دردی که در جوف دلم دارم را به تو میگویم یا نمیگویم، چرا که تو خود به تمامی رازها و اسرار آگاه هستی.
