حکایت شمارهٔ ۴۶

هوش مصنوعی: پادشاه با نگاهی تحقیرآمیز به جمع درویشان نگاه کرد.

یکی از آن درویشان به زیرکی دریافت و گفت: شاها! ما در این سرایِ‌ سپنج، سپاه از تو کمتر داریم ولی زندگیِ آسوده‌تر داریم و به هنگامِ درگذشتن با تو یکسانیم، امّا به رستخیز از تو برتریم.

اگر شاه، بهرمند است و اگر آدم مستمند، بی‌بهره است

 در آن دم که جان سپرند، از گیتی جز کَفَن با خود نمی‌برند.

چون از پادشاهی به ناچار چشم باید پوشیده به سفری ناگذشتنی بروی، پس درویشی و آسودگی از این سلطنت و گرفتاری بسی نکوتر است.

صورتِ درویشی پشمینه‌ایست پاره و سری تراشیده، ولی نهان و باطنِ آن دلی است روشن و نَفْسی [بدفرمای] که به ریاضت کشته شده است.

درویش آن نیست که در برابرِ مردم به گزافْ دکّانِ لافِ معرفتِ حق گشاید و بر مسندِ ارشاد نشیند؛ و اگر به ناپسندِ وی سخنی گویند به ستیزه برخیزد.

اگر از کوهسار سنگِ آسیایی به چرخش فرود آید، رهروِ منزل‌شناس آن نیست که از رهگذار سنگ به کناری رود. (چه به قضای حق خشنود است)

روش و آیین صوفیان یاد کردنِ حق و سپاسگزاری و به مردم یاری کردن و فرمانِ حق بردن و مرادِ دیگری بر کامِ خود برگزیدن و خرسندی و خدا را یکی گفتن و تنها او را مؤثر در وجود دانستن و کارِ خود به خدا باز گذاشتن و از اسبابِ‌ ظاهری دل بریدن و به قضا گردن نهادن و بردباری در برابرِ ناخوشی‌هاست.

هر کس بدین مَنِش‌ها که ذکر کردم خو کُنَد صوفی است، اگر چه در جامهٔ خواجگی (ریاست و ثروتمندی) باشد.

معنی «رند است وگر در عباست»: بی‌بندوبار و ناپرهیزگار است، اگرچه در گلیم یا پشمینهٔ درویشی باشد.

ای که باطن و درونت عاری از لباس زهد و تقوا است ولی ظاهرت ریاکارانه پوشیده با لباس تقوا و پرهیزگاری است.

پردهٔ‌ رنگارنگِ‌ پرنیانی نیاویز [تا خود را به خلقْ نیک بنمایی]، تو که فرش خانه‌ات حصیر است.