بخش ۲۹ - حکایت

جوان هنرمند، دانا و خردمندی بود که در سخنوری و موعظه کردن بسیار چابک، مسلط و شجاعانه رفتار می‌کرد.

خوش‌نام، اهل معرفت و خداپرست بود؛ زیبایی موی صورت و چهره‌اش از بهترین خطوط خوش‌نویسی نیز زیباتر بود.

در فنون بلاغت و سخن‌دانی بسیار توانا و در قواعد دستور زبان (نحو) ماهر بود، اما حروف الفبا را درست تلفظ نمی‌کرد (نقص گفتاری یا لکنت زبان داشت).

من به یکی از اهل دل و عارفان از سر عیب‌جویی گفتم: فلان جوان دندان جلو ندارد (و به همین دلیل نقصی در بیانش هست).

آن مرد دانا از سخن و فکر باطل من خشمگین شد، چهره‌اش سرخ گردید و گفت: دیگر از این حرف‌های بیهوده و ناپسند نزن!

آیا تو در وجود او فقط همان نقصی را دیدی که آشکار بود، و چشم خردت را بر آن‌همه کمال و هنر فرو بستی؟

این سخن را با اطمینان کامل از من بپذیر که در روز رستاخیز (روز یقین)، انسان‌های نیک‌نگر و پاک‌چشم جز نیکی و خیر نخواهند دید.

اگر انسانی دانا، بافرهنگ و صاحب‌نظر، ناخواسته دچار لغزشی شد و پای پاک‌دامنی‌اش لغزید،

به خاطر یک خطای کوچک بر او ظلم و خرده‌گیری روا مدار؛ مگر بزرگان نگفته‌اند: «آنچه زلال و پاک است برگیر (و ناپاکی را رها کن)»؟

ای انسان خردمند، گل و خار همیشه در کنار هم هستند؛ چرا تمام توجهت به خار است؟ تو گل‌ها را بچین و دسته‌گل فراهم کن.

کسی که بدطینتی و عیب‌جویی در ذات او نهفته است، از طاووس با آن‌همه زیبایی، جز پاهای بدترکیبش چیزی نمی‌بیند.

ای انسان گستاخ، درون خود را پاک و صیقلی کن؛ زیرا آیینهٔ کدر و زنگارگرفته هرگز نمی‌تواند چهره را بازتاب دهد.

راهی پیدا کن که خودت از عذاب الهی نجات یابی، نه این‌که مدام دنبال سخن یا بهانه‌ای بگردی تا بر آن انگشت بگذاری و عیب‌جویی کنی.

ای خردمند، عیوب مردم را پیش چشم خود مگذار؛ زیرا عیب‌جویی از دیگران باعث می‌شود عیب‌های درونی خودت را نبینی.

چرا باید شخص گناهکار را مؤاخذه و مجازات کنم، در حالی که می‌دانم خود من نیز به گناه و لغزش آلوده‌ام؟

شایسته نیست با دیگران به تندی و درشتی برخورد کنی، در حالی که گناهان و خطاهای خودت را با توجیه و بهانه‌تراشی ماست‌مالی می‌کنی.

اگر کار بد به نظرت زشت است، ابتدا خودت از آن دوری کن؛ آنگاه به دیگران بگو که کار بد نکنند.

اگر من واقعاً خداشناس باشم یا فردی ریاکار و متظاهر، ظاهر من به تو مربوط است اما درون و نیت دلم با پروردگار است.

وقتی ظاهر اعمال من پاکیزه و محترمانه است، تو در پنهان من و درستی و نادرستی باطنم دخالت و قضاوت نکن.

باطن من چه نیکو باشد و چه ناپسند و زشت، پروردگار من بر اسرار درونم از تو بسیار داناتر و آگاه‌تر است.

تو سکوت پیشه کن، چه من آدم خوبی باشم و چه بد؛ زیرا بار سود و زیانِ کارهایم بر دوش خود من است نه تو.

فقط کسی را به‌خاطر رفتار بدش مجازات و بازخواست کن که در ازای کار نیکش، از تو انتظار پاداش و مزد داشته باشد.

خداوند برای یک کار نیکِ انسان خوش‌نیت، ده برابر پاداش ثبت می‌کند.

بسیار شگفت‌انگیز است که اگر در کسی حتی یک هنر و نقطه مثبت می‌بینی، باز هم حاضر نیستی از ده خطای او چشم‌پوشی کنی.

نه اینکه همان یک عیب کوچک او را دستاویز ملامت کنی و با این کار، دنیایی از فضل، دانش و کمال او را پوچ و بی‌ارزش بشماری.

درست مثل دشمن بدخواهی که از روی بدطینتی و فساد باطن، به شعر سعدی با بغض و نفرت نگاه می‌کند،

به صدها نکته لطیف، پرمحتوا و زیبای شعر گوش نمی‌دهد، اما اگر یک لغزش عروضی یا شکست وزنی ببیند، فریاد اعتراض سر می‌دهد.

دلیل این رفتارِ آن بدپسند چیزی نیست جز اینکه آتش حسادت، چشم زیباپسند و منصف او را از ریشه کور کرده است.

مگر نه اینکه همهٔ آفرینش ساختهٔ دست پروردگار است؟ به همین دلیل در جهان تنوع وجود دارد؛ هم سیاه و سپید هست و هم زیبا و نازیبا.

هر چشم و ابرویی که می‌بینی بی‌عیب و کامل نیست؛ تو مغز پسته را بخور و پوست سختش را دور بینداز (کمالات و محاسن افراد را برگیر و عیوب و کاستی‌هایشان را نادیده بگیر).