برگردان به زبان ساده
به طفلی درم رغبت روزه خاست
ندانستمی چپ کدام است و راست
هوش مصنوعی: به دنبال چیزی بودم و نمیدانستم کدام مسیر درست است. مانند کودکی که به سمت روزهداری تشویق شده اما هنوز فرق راست و چپ را نمیداند.
یکی عابد از پارسایان کوی
همی شستن آموختم دست و روی
هوش مصنوعی: یک عابد از درستکاران آن منطقه به من یاد داد که چگونه دست و صورت را بشویم.
که بسم الله اول به سنت بگوی
دوم نیت آور، سوم کف بشوی
هوش مصنوعی: ابتدا با نام خدا آغاز کن، سپس نیت خود را مشخص کن و در نهایت دستهایت را بشوی.
پس آن گه دهن شوی و بینی سه بار
مناخر به انگشت کوچک بخار
هوش مصنوعی: پس از آن باید دهن خود را بشویی و سه بار به نشانهی خالی شدن از غم و غصه، با انگشت کوچک اشاره کنی.
به سبابه دندان پیشین بمال
که نهی است در روزه بعد از زوال
هوش مصنوعی: با انگشت سبابهات دندانهای جلو را پاک کن، چون این کار در روزه بعد از اذان مغرب مجاز نیست.
وز آن پس سه مشت آب بر روی زن
ز رستنگه موی سر تا ذقن
هوش مصنوعی: و بعد از آن، سه مشت آب بر روی او پاشید و موهایش از رستنگاه تا چانه خیس شد.
دگر دستها تا به مرفق بشوی
ز تسبیح و ذکر آنچه دانی بگوی
هوش مصنوعی: دستهایت را تا آرنج بشوی و به یاد مقدسها و چیزهایی که میدانی، ذکر و دعا بگو.
دگر مسح سر، بعد از آن غسل پای
همین است و ختمش به نام خدای
هوش مصنوعی: بعد از اینکه سر را مسح میکنند، نوبت غسل پا میرسد و این عمل با نام خدا به پایان میرسد.
کس از من نداند در این شیوه به
نبینی که فرتوت شد پیر ده؟
هوش مصنوعی: هیچکس از حال و روز من باخبر نیست. آیا نمیبینی که پیرمرد دهکده چقدر دچار فرسودگی و کهولت شده است؟
بگفتند با دهخدای آنچه گفت
فرستاد پیغامش اندر نهفت
هوش مصنوعی: آنچه که درباره دهخدا گفتند، او نیز به آرامی و با احتیاط پاسخ داد.
که ای زشت کردار زیبا سخن
نخست آنچه گویی به مردم بکن
هوش مصنوعی: ای کسی که کردار زشت داری اما زبان تو زیباست، بهتر است به جای گفتن هر چیزی که میخواهی، آنچه را به مردم میگویی، در عمل نیز انجام دهی.
نه مسواک در روزه گفتی خطاست
بنی آدم مرده خوردن رواست؟
هوش مصنوعی: در اینجا شاعر به تضادهایی اشاره میکند که در رفتار انسانها وجود دارد. او از یک سو میگوید که برخی قوانین و محدودیتها در زندگی وجود دارد، اما از سوی دیگر، به رفتارهای ناپسند و غیر انسانی اشاره میکند که در آنها اساسا اصول اخلاقی نادیده گرفته میشوند. به این ترتیب، او این ایده را مطرح میکند که در حالی که برخی چیزها از نظر اجتماعی قابل قبول نیستند، برخی دیگر از رفتارها هر چند غیرانسانی، بهراحتی نادیده گرفته میشوند.
دهن گو ز ناگفتنیها نخست
بشوی آن که از خوردنیها بشست
هوش مصنوعی: زبان خود را از ناگفتهها پاک کن و سپس به چیزهایی که قابل خوردن هستند، بپرداز.
کسی را که نام آمد اندر میان
به نیکوترین نام و نعتش بخوان
هوش مصنوعی: اگر کسی در جمعی نامش به میان آمد، به بهترین شکل ممکن او را توصیف کن و از او یاد کن.
چو همواره گویی که مردم خرند
مبر ظن که نامت چو مردم برند
هوش مصنوعی: اگر همیشه میگویی که مردم احمق هستند، گمان نکن که نام تو نیز مانند آنها خواهد بود.
چنان گوی سیرت به کوی اندرم
که گفتن توانی به روی اندرم
هوش مصنوعی: بهقدری ویژگیهای درونی من در رفتار و ظاهر من نمایان است که حتی برای تو هم نمیتوان به خوبی توصیف کرد که چه کسی هستم.
وگر شرمت از دیدهٔ ناظر است
نه ای بیبصر، غیب دان حاضر است؟
هوش مصنوعی: اگر از نگاه دیگران احساس شرم میکنی، بدان که کسی که ناظر است، به همه چیز واقف است و هیچ چیزی از او پنهان نیست.
نیاید همی شرمت از خویشتن
کز او فارغ و شرم داری ز من؟
هوش مصنوعی: آیا از خودت خجالت نمیکشی در حالی که از من بیخبر هستی و شرمسار شدهای؟