برگردان به زبان ساده
خدا را ندانست و طاعت نکرد
که بر بخت و روزی قناعت نکرد
هوش مصنوعی: کسی که خدا را نشناخته و به فرمانش عمل نکرده، چون از سرنوشت و روزی خود راضی نبوده، دچار مشکلات شده است.
قناعت توانگر کند مرد را
خبر کن حریص جهانگرد را
هوش مصنوعی: تنوع و تعدد خواستهها باعث نمیشود که انسان به آسایش برسد؛ بلکه تنها کسانی که قناعت میکنند، به رفاه واقعی دست مییابند. در عوض، افرادی که به دنبال جمعآوری بیشتر هستند، هیچگاه راضی نمیشوند و همواره در جستجوی بیشتر به سر میبرند.
سکونی به دست آور ای بی ثبات
که بر سنگ گردان نروید نبات
هوش مصنوعی: ثبات و آرامش را بدست آور ای بی ثبات؛ چرا که گیاه بر روی سنگ نمیروید و رشد نمیکند.
مپرور تن ار مرد رای و هشی
که او را چو میپروری میکشی
هوش مصنوعی: اگر میخواهی به بدن خود توجه کنی و آن را پرورش بدهی، باید به عقل و درایت نیز اهمیت دهی؛ زیرا اگر فقط بر روی جسم متمرکز شوی، در واقع به آن آسیب میزنی.
خردمند مردم هنر پرورند
که تن پروران از هنر لاغرند
هوش مصنوعی: افراد با خرد و دانش به پرورش هنر اهتمام دارند، در حالی که کسانی که تن به راحتی میگذرانند و تلاش نمیکنند، از هنر و خلاقیت کمبود دارند.
کسی سیرت آدمی گوش کرد
که اول سگ نفس خاموش کرد
هوش مصنوعی: کسی که به درون انسان گوش فراداده، ابتدا باید نفس حیوانی و تمایلات پایینتری را خاموش کند.
خور و خواب تنها طریق دد است
بر این بودن آیین نابخرد است
هوش مصنوعی: تنها خوردن و خوابیدن نشانهی بیخودی و نادانی است و چنین زندگی کردن ناپسند و نادرست است.
خنک نیکبختی که در گوشهای
به دست آرد از معرفت توشهای
هوش مصنوعی: خوشا به حال کسانی که در آرامشی دور از هیاهو، با دانش و آگاهی، بهرهای برای خود جمعآوری کنند.
بر آنان که شد سر حق آشکار
نکردند باطل بر او اختیار
هوش مصنوعی: افرادی که حقیقت برایشان روشن شده است، هیچگاه اجازه نمیدهند که نادرستی بر آنها تسلط پیدا کند.
ولیکن چو ظلمت نداند ز نور
چه دیدار دیوش چه رخسار حور
هوش مصنوعی: اما وقتی تاریکی نمیداند نور چیست، چه فرقی میکند که چهره دیو را ببیند یا چهره نیکوی حوری را؟
تو خود را از آن در چه انداختی
که چه را ز ره باز نشناختی
هوش مصنوعی: تو چرا خودت را به دردسر انداختی، در حالی که نمیدانستی چه چیزی را از دست دادهای؟
بر اوج فلک چون پرد جره باز
که در شهپرش بستهای سنگ آز؟
هوش مصنوعی: اگر در آسمان به مانند پرندهای بزرگ و آزاد باشید، این امکان وجود ندارد که بر خود سنگی سنگین بیفزایید و به راحتی پرواز کنید.
گرش دامن از چنگ شهوت رها
کنی، رفت تا سدرةالمنتهی
هوش مصنوعی: اگر بتوانی از چنگال تمایلات و خواستههای دنیوی رها شوی، به مقام و جایگاهی بسیار بلند و عمیق خواهی رسید.
به کم کردن از عادت خویش خورد
توان خویشتن را ملک خوی کرد
هوش مصنوعی: اگر بخواهی از عادتهای ناپسند خود کاسته و بر خود تسلط پیدا کنی، میتوانی به قدرت و شخصیت واقعی خود دست یابی.
کجا سیر وحشی رسد در ملک
نشاید پرید از ثری بر فلک
هوش مصنوعی: این بیت به توصیف این موضوع میپردازد که پرندهای وحشی نمیتواند در جایی که مختص سلطنت و قدرت است، آزادانه پرواز کند و از سطح زمین به آسمان برود. به عبارتی دیگر، اشاره به محدودیتهایی دارد که بر سر راه موجودات آزاد وجود دارد.
نخست آدمی سیرتی پیشه کن
پس آن گه ملک خویی اندیشه کن
هوش مصنوعی: اول باید به شخصیت و رفتار خود بپردازی و آن را شکل دهی، سپس به فکر ویژگیهای ملک و پادشاهی باش.
تو بر کرهٔ توسنی بر کمر
نگر تا نپیچد ز حکم تو سر
هوش مصنوعی: به جای نگرانی دربارهی مسائل مختلف، بر روی هدف خود تمرکز کن تا از مسیر خود منحرف نشوی.
که گر پالهنگ از کفت در گسیخت
تن خویشتن کشت و خون تو ریخت
هوش مصنوعی: اگر از دست تو پالتو (یا پوششی) رها شود، جان خود را قربانی کرده و خون تو را به زمین میریزد.
به اندازه خور زاد اگر مردمی
چنین پر شکم، آدمی یا خمی؟
هوش مصنوعی: اگر انسانها به اندازهی خوراکی که دارند، ولی بخاطر شکم خیلی بزرگ و پرخوری، دچار تضاد شوند، آیا میتوان آنها را به عنوان انسان واقعی شناخت یا فقط به عنوان موجوداتی مشابه خمیر؟
درون جای قوت است و ذکر و نفس
تو پنداری از بهر نان است و بس
هوش مصنوعی: درون انسان جایی است که نیرو و قدرت واقعی او قرار دارد و ذکر و یاد خدا را فقط برای تامین نیازهای مادی نمیداند، بلکه بیشتر از آن است.
کجا ذکر گنجد در انبان آز؟
به سختی نفس میکند پا دراز
هوش مصنوعی: ذکر و یاد خدا در دل انسانهای مغرور و طماع جایی ندارد. آنها به سختی میتوانند به آرامش و سکون برسند و دچار اضطراب و تشویش هستند.
ندارند تن پروران آگهی
که پر معده باشد ز حکمت تهی
هوش مصنوعی: افرادی که فقط به دنبال راحتی و لذتهای ظاهری هستند، نمیدانند که پر بودن شکم به معنای بیخبری از دانش و حکمت است.
دو چشم و شکم پر نگردد به هیچ
تهی بهتر این رودهٔ پیچ پیچ
هوش مصنوعی: دو چشم و شکم پر هیچ وقت از تهی و خالی راضی نمیشوند، بهتر است که این رودهٔ پیچیده (مشکلات و چالشها) همیشه وجود داشته باشد.
چو دوزخ که سیرش کنند از وقید
دگر بانگ دارد که هل من مزید؟
هوش مصنوعی: مانند آتش جهنم که وقتی از محدودیتها آزاد میشود، صدا میزند: آیا چیزی بیشتر هست؟
همی میردت عیسی از لاغری
تو در بند آنی که خر پروری
هوش مصنوعی: با کموزنی و لاغری تو، عیسی هم به حال مرگ میرسد، اما تو هنوز درگیر پرورش و تربیت خر هستی.
به دین، ای فرومایه، دنیا مخر
تو خر را به انجیل عیسی مخر
هوش مصنوعی: ای فرد پست و بیخود، دین را به خاطر دنیا خراب نکن. تو نباید به دنبال دنیا و خوشیهای زودگذر بروی، حتی اگر این خوشیها به کتاب مقدس وابسته باشند.
مگر مینبینی که دد را و دام
نینداخت جز حرص خوردن به دام؟
هوش مصنوعی: آیا نمیبینی که هیچ حیوانی در طبیعت به دام نیفتاده جز به خاطر حرص و طمع؟
پلنگی که گردن کشد بر وحوش
به دام افتد از بهر خوردن چو موش
هوش مصنوعی: پلنگی که با arrogance و خودپسندی به شکار میرود، در نهایت به دام میافتد و به سرنوشت بدی دچار میشود، درست مانند موشی که گرفتار میشود.
چو موش آن که نان و پنیرش خوری
به دامش در افتی و تیرش خوری
هوش مصنوعی: اگر از کسی که مواد غذاییاش را مصرف کنی، استفاده کنی، ممکن است خود را در دام او بیندازی و آسیب ببینی.
