برگردان به زبان ساده
چون بمیری ازین جواهر خمس
عقل و نفست نپاید اندر رمس
هوش مصنوعی: وقتی که از دنیا بروی، دیگر از این ویژگیهای ارزشمند عقل و نفس تو چیزی باقی نخواهد ماند و در تاریکی به فراموشی میرود.
در این نه مقوله بسته شود
دل ازین چار قید رسته شود
هوش مصنوعی: در این نه موضوع، دل آزاد میشود و از این چهار محدودیت رهایی پیدا میکند.
برهی از سه بعد و از شش حد
اوحدیوش رخ آوری به احد
هوش مصنوعی: تو از محدودیتها و مرزها آزاد هستی و با زیبایی و عظمت خاصی به سوی کمال حرکت میکنی.
این تخیل نماند و احساس
وین تکاپوی منهیان حواس
هوش مصنوعی: این خیال و تصور از بین میرود و حس و حرکتی که حواس را از کنترل خارج میکند، دیگر وجود نخواهد داشت.
دیدهٔ روح بیسبل گردد
مشکل نفس جمله حل گردد
هوش مصنوعی: چشم روح بدون موانع و حجاب، به راحتی میتواند به مسائل مختلف پی ببرد و به درک عمیقتری برسد.
هرچه خواهی میسرت باشد
وآنچه جویی برابرت باشد
هوش مصنوعی: هر چیزی که بخواهی، در دسترس توست و هر آنچه را که جستجو کنی، در کنارت قرار دارد.
در جهانی رسی سراسر جان
وندرو کاردار عقل و روان
هوش مصنوعی: در این دنیا به جایی میرسی که تمام وجودت آکنده از شور و شوق است و عقل و روح تو به فعالیت مشغولند.
لبشان بیزبان سخن پیوند
چهره بیعشوه شاهد و دلبند
هوش مصنوعی: لبهای آنها با وجود بیزبانی، سخن میگویند و چهرهشان بدون هیچ تظاهر و عشوهگری، نشاندهنده محبت و جذابیت است.
همه یکرنگ و هیچ رنگی نه
همه صلح و هراس جنگی نه
هوش مصنوعی: همه افراد ظاهراً یکسان و مشابه به نظر میرسند، اما در واقع هیچ کدام از آنها هیچ رنگ و تمایزی ندارند. همه به ظاهر آرام و صلحطلب هستند، اما در دل ممکن است نگرانی و اضطراب جنگ را احساس کنند.
جامها پر ز شهد و شیر وشراب
باغها پردرخت و میوه و آب
هوش مصنوعی: جامها پر از عسل و شیر و شراب است و باغها پر از درختان و میوه و آب زلال.
باغ مینو گشاده در درهم
شاخ مینا کشیده سر در هم
هوش مصنوعی: باغی زیبا و دلربا با درختان مینا در هم پیچیده و سرسبز گشوده شده است.
شربت آینده نزد رنجوران
میوه ریزنده بر سر دوران
هوش مصنوعی: آیندهای شیرین و دلپذیر در انتظار کسانی است که در زندگی با دشواریها روبهرو شدهاند و این آینده بر اثر تلاش و صبر آنها به ثمر خواهد نشست.
هرچه جان کشته پیش دل رسته
چشم جان دیده هرچه دل جسته
هوش مصنوعی: هر چیزی که جان به خاطر آن فدای عشق کرده و دیده از آن چه دل پیدا کرده، همه از شوق و محبت ناشی میشود.
دور نزدیک و سخت نرم شده
زشت زیبا و سرد گرم شده
هوش مصنوعی: فاصلهها نزدیکتر شدهاند و آنچه دشوار بود، اکنون آسان شده است. زشتیها به زیبایی تبدیل شده و سردی به گرمی گراییده است.
همه از مردن و هلاک ایمن
دل و جانها ز ترس و باک ایمن
هوش مصنوعی: همه افراد از مرگ و نابودی بینگرانی هستند و دل و جانشان از ترس و اضطراب در امان است.
نه ز اندوه رخ بریزد رنگ
نه ز انبوه خانه گردد تنگ
هوش مصنوعی: نه رنگ چهرهاش از غم تغییر میکند و نه خانه به خاطر جمعیت پر میشود.
فارغ از رنج ناملایم و ضد
ایمن از ازدحام دشمن وند
هوش مصنوعی: در آرامش و دور از درد و مشکلات زندگی، و همچنین دور از خطرات و تهدیدات دشمنان.
بر سر دوشها تراز بقا
در کف هوشها جواز لقا
هوش مصنوعی: بر دوش افراد حقیقتی پایدار وجود دارد و در دست عقل و شعور آنها مجوزی برای ملاقات و ارتباط برقرار کردن با دیگران وجود دارد.
بر بساط بقا چو دلبندان
وز نشاط لقا چو گل خندان
هوش مصنوعی: در میدان زندگی مانند عزیزانمان باشیم و از شادی دیدار مانند گلی که میخندد، لذت ببریم.
باغهایی به دست خود کشته
بر زمینی ز عنبر آغشته
هوش مصنوعی: درختانی که خود با دستانم پرورش دادهام، در زمینی معطر و خوشبو روییدهاند.
گه شراب بقا چشانندش
گه به باع لقا کشانندش
هوش مصنوعی: گاهی به او طعم شراب جاودانی میچشانند و گاهی او را به باغ وصال میبرند.
گه کند در جمال حور نظر
گه ز کوثر کنندش آبشخور
هوش مصنوعی: گاهی به زیبایی حوریان نگاه میکند و گاهی از کوثر برایش آب میآورند.
ملکش در نوازش آرد و ناز
میکند در جهان جان پرواز
هوش مصنوعی: شاه در آرامش و محبت است و در این دنیا، روح را به پرواز درمیآورد.
حلم او انگبین ناب شود
علم گه شیر و گه شراب شود
هوش مصنوعی: خودداری و بردباری او مانند عسل خالص است و در مواقعی علم و دانش نیز مانند شیر و گاهی مانند شراب میشود.
حله پوشد، که سترپوشی کرد
باده نوشد، که خشم نوشی کرد
هوش مصنوعی: لباسی به تن کند که ستری بر عریانی او بپوشاند و به نوشیدن شراب بپردازد، زیرا از خشم و کلافگی به دور است.
پیشش آرند میوههای بهشت
از درخت عمل که اینجا کشت
هوش مصنوعی: میوههای بهشت را از درخت اعمالی که در این دنیا کاشته شده، به پیش او میآورند.
تیر انصاف در کمان آرند
جان به شکرانه در میان آرند
هوش مصنوعی: برای نشان دادن انصاف و عدل، باید از ابزارهای مناسب استفاده کرد و در این میان، باید جان را به عنوان نشانهای از قدردانی و سپاس، در نظر داشت.
رنجبینان به راحتی برسند
رهنشینان به ساحتی برسند
هوش مصنوعی: کسانی که رنج و سختی کشیدهاند، به آرامش و راحتی میرسند و کسانی که آرامش دارند، به جایی خاص و خوشایند خواهند رسید.
چون شوی دور ازین سرای هوس
با تو همراه علم باشد بس
هوش مصنوعی: زمانی که از این دنیای آرزوها دور شوی، دانش و آگاهی همواره با تو خواهد بود.
عملت میبرد علم در پیش
علم خود را جدا مدار از خویش
هوش مصنوعی: اعمال و کارهای تو، دانش را به سوی خود میکشاند. بنابراین، دانش خود را از کارهایت جدا نکن و به آنها مرتبط کن.
گر طلب میکنی بهشت بقا
نزنی جز در بهشت لقا
هوش مصنوعی: اگر به دنبال بهشت جاودانی هستی، باید به جز در بهشت دیدار، جای دیگری نروی.
در بهشت خدا علف نبود
هرچه خواهد شدن تلف نبود
هوش مصنوعی: در بهشت الهی، علفی وجود ندارد و هر چیزی که بخواهد به وجود بیاید، نابود نخواهد شد.
وآنچه از خوردنیست نام او را
گرچه باشد، مشو غلام او را
هوش مصنوعی: هرچند نام خوراکها ممکن است جذاب و خوشایند باشد، اما نباید به آنها وابسته شد و غلام آنها بود.
بادهٔ او رحیق مختومست
ختمش از مشک او نه از مومست
هوش مصنوعی: شراب او بسیار خالص و معطر است و بستهبندی آن به خاطر عطر مشک اوست، نه به دلیل موم.
شیر علمست و باده معرفتش
شهد شیرین تعقل صفتش
هوش مصنوعی: علم به مانند شیری است قوی و نیرومند، و درک و آگاهی بر اساس معرفت، همچون شهدی شیرین است که انسان را به تفکر و عقلانیت وامیدارد.
در زمین شیر و انگبین گویی
چون روی بر فلک همین گویی
هوش مصنوعی: وقتی در زمین به شیر و عسل مینگری، گویی وقتی به آسمان نگاه میکنی، مشابه همین احساس را تجربه میکنی.
تو کزین گونه غرهباشی و غرق
ز آسمان تا زمین برتوچه فرق؟
هوش مصنوعی: تو که به این حالت مغروری و از آسمان تا زمین به خود می بالی، چرا از تفاوت خود با دیگران بیخبر هستی؟
رو به دیدار روح دل خوش کن
گندم و میوه را برآتش کن
هوش مصنوعی: به ملاقات روح برو و دل را شاد نگهدار. گندم و میوه را بر روی آتش بپز.
در بهشتی که سفرهٔ نانست
پیمنه، کان بهشت دونانست
هوش مصنوعی: در بهشتی که سفرهاش از نان پر است، به آن بهشت، عدهای فقر و ناپختگی میگویند.
گرتو از بهر باغ در کاری
در ده این باغها بسی داری
هوش مصنوعی: اگر به خاطر باغها مشغول کار هستی، در این باغها خیلی چیزها برای انجام دادن داری.
بی عمل در بهشت رفت آدم
آدمی بیعمل درآید هم
هوش مصنوعی: آدم بیعمل وارد بهشت نشد و انسان بدون عمل هم نمیتواند وارد آنجا شود.
باغ دیدار جوی و آب لقا
باغ انگور و میوه را چه بقا؟
هوش مصنوعی: در اینجا شاعر از زیبایی و شادی ناشی از دیدار محبوب سخن میگوید و به این نکته اشاره میکند که لذت و زیباییهای دنیوی مانند باغ انگور و میوه در مقایسه با خوشی ناشی از این دیدار، هیچ ارزشی ندارند. در واقع، او میگوید اگر دیدار محبوب در کار نباشد، تمام این زیباییها بیفایده و زودگذر هستند.
میزبان را چو با تو میل بود
خوردن میوه خود طفیل بود
هوش مصنوعی: وقتی میزبان با تو تمایل به دوستی و نزدیکی داشته باشد، مانند این است که میوهاش را به خاطر تو به دیگران میدهد.
جای خود در بهشت باقی کن
رخ در آن بزمگاه ساقی کن
هوش مصنوعی: در بهشت برای خود جایی محفوظ داشته باش و در آن مجلس دلانگیز خود را نشان بده.
دست جز بر در قبول مکش
داس در گندم فضول مکش
هوش مصنوعی: به کسی که منتظر قبول و پذیرش است، بگو که دست از تلاش برای ورود به جایی که بر او بسته است بردارد و در مواردی که در نظرش بیاهمیت است، وقتش را تلف نکند.
آدمت را که خواب جهل بود
امر« لاتقرابا» ش سهل نمود
هوش مصنوعی: انسانی که در خواب نادانی به سر میبرد، به راحتی میتواند از دستورات و هشدارها غفلت کند.
گر بدان نکته دست رد نزدی
در ره «اهبطو» ش حد نزدی
هوش مصنوعی: اگر به آن نکته توجه نکردی و در راه «اهبطو» قدم نذاشتی، راه را اشتباه رفتی و به مقصد نرسیدی.
چه دهی دل بدین شمامهٔ شوم؟
دست کش سوی میوه معلوم
هوش مصنوعی: چرا دل خود را به این خوشبینی بیمعنی بسپارم؟ بهتر است دستم را به سمت میوهای که مشخص است دراز کنم.
کار حوا به جز هوا نبود
ز آدم این بیخودی روا نبود
هوش مصنوعی: کار حوا فقط به هوا و فضای اطرافش مربوط بود و این که آدم بدون شناخت و درک خود، هیچ توجیهی ندارد.
آن بهشتی که اندرو علفست
لایق مدخلان ناخلفست
هوش مصنوعی: بهشتی که در آن علف و گیاهان به وفور وجود دارد، برای افرادی که لایق نیستند و ناپاک هستند، مناسب نیست.
اندر آن عالم این ستمها نیست
وین بد و نیک و بیش و کمها نیست
هوش مصنوعی: در آن دنیا خبری از ستم و ظلم نیست و نه خوبی و بدی و نه چیز بیشتری و کمتری وجود دارد.
فارغست از تزاحم و تنگی
نیست رنگی بغیر یکرنگی
هوش مصنوعی: دنیا از تداخل و شلوغی خالی است و تنها یک رنگ واقعی وجود دارد که همان یکتایی است.
عالم وحدتست عالم نور
عالم کثرت این سرای غرور
هوش مصنوعی: جهان واحدی است که سرشار از نور است، در حالی که دنیای مادی و متکثر، دنیای فریبی است.
جای شخص مجرد روحی
نبود جز بهشت سبوحی
هوش مصنوعی: هیچ جایی برای فرد مجرد جز در بهشت پاک و معنوی وجود ندارد.
برتفاوت بود مراتب خلد
دور از اندازه نیست راتب خلد
هوش مصنوعی: در اینجا بیان میشود که درجات بهشت با یکدیگر متفاوت هستند و هر کدام از آنها به اندازه خاص خود احوال و ویژگیهایی دارد که قابل مقایسه نیستند.
هشت جنت ز بهر این آمد
از حکیمان بما چنین آمد
هوش مصنوعی: هشت بهشت به خاطر ما از سوی حکیمان به وجود آمده است.
هر یکی را ز ما بهشتی هست
قصر و ایوان و آب و کشتی هست
هوش مصنوعی: هر یک از ما بهشتی دارد که شامل کاخها، تالارها، آبها و کشتیها میشود.
تو ببین نیک تا چه کاشتهای؟
چه به روز پسین گذاشتهای؟
هوش مصنوعی: به دقت نگاه کن که چه کارهایی انجام دادهای و چه چیزهایی را برای آیندهات آماده کردهای؟
نکنی رخ به خانههای بهشت
گرنه از زر بود بنا را خشت
هوش مصنوعی: اگر از زیبایی و نور چهرهات به مردم نگاه نکنی، در واقع، بنا و بنیاد آنچه که داریم، از طلا هم بیارزشتر خواهد بود.
زر فرستی برای خشت زنان
چند ازین زر؟ زهی سرشت زنان!
هوش مصنوعی: برای ساختن خشتها، چند از این طلا را میخواهی؟ چه خوش سرشتی دارند زنان!
نه به اخلاص میکنی کاری
زان درختت نمیدهد باری
هوش مصنوعی: اگر با نیت خالصانه کاری انجام ندهی، درختی که کاشتهای ثمری برایت نخواهد داشت.
تو که در بند قلیه و نانی
کی رسی در بهشت رحمانی؟
هوش مصنوعی: تو که به دنبال خوراک و زندگی دنیوی هستی، چطور میخواهی به نعمتهای بهشت آسمانی دست یابی؟
خوردن اینجا روا نمیدارند
در بهشت آش و سفره چون آرند؟
هوش مصنوعی: در اینجا اجازه خوردن و نوشیدن نمیدهند، پس در بهشت چه نوع غذا و سفرههایی برای ما آماده میشود؟
در بهشت ار خوری جو و گندم
همچو آدم کنی ره خود گم
هوش مصنوعی: اگر در بهشت هم جو و گندم بخوری، مانند آدم نباید راه خود را گم کنی.
ریستن گیردت ز خوردن زشت
به درت باید آمدن ز بهشت
هوش مصنوعی: اگر به خوشیها و زیباییها نپردازی، ممکن است به عواقب بد دچار شوی. پس برای رسیدن به خوشبختی و زندگی خوب، باید سعی کنی از رفتارهای نادرست دوری کنی و به سمت چیزهای ارزشمند بروی.
عاقلان مردن از اجل گیرند
عاشقان پیش ازین اجل میرند
هوش مصنوعی: عاقلان به موقع خود میمیرند، اما عاشقان قبل از موعد طبیعی زندگیشان از دنیا میروند.
بیگناهی بپوی مردانه
که گنهکار ترسد از خانه
هوش مصنوعی: به دنبال بیگناهی برو و شجاعانه رفتار کن، زیرا فرد گناهکار از جایی که در آن زندگی میکند میترسد.
مرگ نیکان حیات جان باشد
مرگ بر بدکنش زیان باشد
هوش مصنوعی: مرگ انسانهای نیکوکار، سبب زندگی و ادامه راه آنهاست، اما مرگ افرادی که کارهای بد انجام میدهند، به ضرر آنها و جامعه خواهد بود.
گر بترسد ز مرگ بدکاره
نتوان کرد عیب بیچاره
هوش مصنوعی: اگر کسی از مرگ بترسد، نمیتوان او را سرزنش کرد؛ چرا که او به نوعی در شرایطی سخت و اضطراری قرار دارد.
دل او میدهد گواهی راست
که اجل داد او بخواهد خواست
هوش مصنوعی: دل او به صداقت شهادت میدهد که تقدیر به او آنچه را میخواهد، عطا خواهد کرد.