برگردان به زبان ساده
و از ایشان بود ابوعلی الفُضَیْل بن عِیاض و خراسانی بود از ناحیت مرو و گویند که مولدش بسمرقند بود و بباورد بزرگ شد و وفات وی بمکه بود اندر محرّم سنه سبع و ثمانین و مائه.
هوش مصنوعی: ابوعلی الفُضَیْل بن عِیاض، انسانی از خراسان و اهل مرو بود. گفته می‌شود که او در سمرقند متولد شده و در آنجا بزرگ شده است. وی در مکه در ماه محرم در سال ۱۷۸ هجری قمری فوت کرد.
فضل بن موسی گوید که فضیل عیّاری بود براه زدن میان باورد و سرخس، و سبب توبه وی آن بود که بر کنیزکی عاشق بود و زیر دیوارها همی شدی بنزدیکی آن کنیزک، شنید که کسی همی خواند. اَلَمْ یَأْنِ لِلَّذِینَ آمَنُوا اَنْ تَخشَعَ قُلوبُهُمْ لِذِکْرِاللّهِ. او گفت یارب گاه آمد و از آنجا بازگشت آن شب باویرانی شد و گروهی را دید آنجا از کاروانیان بعضی گفتند برویم و دیگران گفتند تا بامداد کی فضیل اندر راهست و فضیل توبه کرد و ایشانرا ایمن کرد و آمد بحرم.
هوش مصنوعی: فضل بن موسی نقل می‌کند که فضیل عیّاری در راهی میان باورد و سرخس بود و دلیل توبه‌اش این بود که عاشق یک کنیزک شده بود و برای دیدن او در زیر دیوارها می‌رفت. او یک شب صدای شخصی را شنید که می‌خواند: «آیا وقت آن نرسیده که دل‌های مؤمنان در برابر یاد خدا خاشع شود؟» فضیل با خود گفت: «ای پروردگار، چه زمانی باید بیدار شوم؟» و آن شب از آنجا بازگشت. وقتی به ویرانی رسید، گروهی از کاروانیان را دید که درباره ادامه سفر صحبت می‌کردند. بعضی می‌خواستند بروند و برخی دیگر منتظر صبح بودند تا فضیل را ببینند. در نهایت، فضیل توبه کرد و آنها را ایمن کرد و به حرم رفت.
فضیل گفتی کی خدای عزّوجلّ چون بندۀ را دوست دارد اندوهش بسیار دهد و چون دشمنش دارد دنیا بر وی فراخ کند.
هوش مصنوعی: فضیل گفته است که خداوند، زمانی که بنده‌ای را دوست داشته باشد، برای او مشکلات و اندوه‌های زیادی ایجاد می‌کند، اما وقتی که دشمن کسی باشد، دنیا را برای او آسان و گسترده می‌کند.
ابن المبارک گوید چون فضیل بمرد اندوه برخاست.
هوش مصنوعی: ابن المبارک گفت که وقتی فضیل درگذشت، حزن و اندوه بر ما مستولی شد.
و فضیل گوید اگر همه دنیا بر من عرضه کنند بدان شرط که با من شمار نکنند نزدیک من چون مرداری بود که یکی از شما به وی بگذرد و جامه از وی نگاه دارد.
هوش مصنوعی: فضیل می‌گوید اگر تمام دنیا را به من بدهند و شرط کنند که مرا جزو خودشان حساب نکنند، برای من مانند جسدی می‌ماند که یکی از شما از کنارش عبور کند و لباسش را از آن دور نگه دارد.
فضیل گوید اگر سوگند خورم که من مرائی ام دوستر دارم باز آنک سوگند خورم که نه مرائی ام.
هوش مصنوعی: فضیل می‌گوید اگر قسم بخورم که من مرائی هستم، در واقع دوستی دارم، اما اگر قسم بخورم که من مرائی نیستم، باز هم صادق هستم.
و فضیل گوید دست بازداشتن عمل از بهر مردمان ریا بود و عمل از بهر مردمان شرک بود.
هوش مصنوعی: فضیل می‌گوید که دست برداشتن از عمل به خاطر مردم، نشانی از ریاکاری است و انجام عمل به خاطر دیگران نیز نوعی شرک به حساب می‌آید.
ابوعلی رازی گوید سی سال صحبت کردم با فضیل و هرگز ندیدم که بخندید و ندیدم که تبسّم کرد مگر آن روز کی پسرش علی بمرد. و از وی پرسیدم که این چه حال بود گفت خدای دوست داشت که این پسر بمیرد من نیز دوست داشتم آن، بموافقت فرمان وی.
هوش مصنوعی: ابوعلی رازی می‌گوید: سی سال با فضیل در ارتباط بودم و هرگز ندیدم که بخندد یا تبسّم کند، مگر در روزی که پسرش علی فوت کرد. از او پرسیدم که چه اتفاقی افتاده است، و او گفت: "خدا خواسته بود که این پسر بمیرد و من نیز خواستم که این اتفاق بیفتد، چرا که موافق فرمان خداوند بود."
فضیل گفت که چون در خدای عزّوجلّ عاصی شوم اثر آن در خلق چهارپای خود و خادم خود بینم.
هوش مصنوعی: فضیل بیان کرد که زمانی که در برابر خداوند عزّوجلّ نافرمانی می‌کند، تأثیر آن را در حیوان چهارپای خود و خدمتکارش مشاهده می‌کند.
