برگردان به زبان ساده
منقش عالمی فردوس کردار
نه فرخار و همه پر نقش فرخار
هوش مصنوعی: جهانی زینت یافته که مانند بهشت است و هر گوشهاش پر از زیبایی و نقش و نگار است.
هواش از طلعت ماهان پر از نور
زمینش از بوسۀ شاهان پر آثار
هوش مصنوعی: چهرهاش مانند ماه درخشان است و فضا دور و برش پر از نور است. زمین و جهانش نیز از بوسهها و محبت پادشاهان پر از نشانهها و نشانهگذاریهاست.
بتانی اندر و کز خط خوبان
بگرد عارض و خورشید رخسار ،
هوش مصنوعی: در چنین جملهای به زیبایی و جذابیت چهره افرادی اشاره شده است که مانند آفتاب درخشان هستند و زیبایی آنها به قدری است که آدمی را مجذوب میکند. در واقع، بیانگر این است که زیبایی میتواند همچون یک تابش پرنور جلوهگری کند و انسانها را به خود جذب نماید.
بدان ماند که زاغانند و دارند
گل اندر چنگل و لاله بمنقار
هوش مصنوعی: بدانید که مانند زاغها هستند و در دستانشان گل و لالهای قرار دارد.
بچهر و غمزه نقاشند و جادو
ز رنگ و بوی بزازند و عطار
هوش مصنوعی: آنها با چهرهها و ناز ونازککاریهای خود به مانند نقاشان هستند و از زیبایی و جادوی رنگ و عطر مانند بزازها و عطارها بهره میبرند.
شب بر گشته شان را روز معدن
گل نو رسته شانرا غالیه یار
هوش مصنوعی: شب به روز تبدیل شده است، و روزگار آنها هم مانند گلی نو شکوفا شده است و زیبایی یار همچون خوشبویی گلاب است.
گهی اندر کشد لاله بسنبل
گهی سنبل نهد بر لاله انبار
هوش مصنوعی: گاهی گل لاله در کنار سنبل میدرخشد و گاهی هم سنبل بر روی لاله تکیه میزند.
از ایشان هر یکی همچون درختی
که سیمش اصل باشد ارغوان بار
هوش مصنوعی: هر یک از آنها مانند درختی هستند که اصل و بنیادی نیکو دارد و گلهای زیبایی همچون ارغوان میدهد.
چو چرخ روز باشد روز رامش
چو برج روز باشد وقت پیکار
هوش مصنوعی: زمانی که روز روشن و خوشحال است، مانند روزی که در آن برجهای آسمانی در آسمان است، آن وقت زمان مبارزه نیست.
ز زر و سیم بر کردار پروین
کمر شمشیرها چون چرخ دوّار
هوش مصنوعی: از طلا و نقره بر رفتار پروین، همچون چرخ گردان، شمشیرها را به کمر بستهاند.
ز معلاقی کمرها هر دوالی
ز کو کبهاش چون تیغی گهربار
هوش مصنوعی: از گیسوان بلند و محکم هر زن، همچون یک لبهی تیز و قیمتی به نظر میرسد.
گروهی را کمر شمشیر زرین
درو یاقوت رمانی پدیدار
هوش مصنوعی: زنانی با کمر بند شمشیر طلایی و ظاهر یاقوتی خود در پیشانی دیده میشوند.
بخون دیدۀ عشاق ماند
چکیده بر رخ زرّین ز تیمار
هوش مصنوعی: عشق باعث شده که چشمهای عاشقان همچون قطرههایی بر صورت زیبا و درخشان فروافتد.
دوالش دیمۀ نار است زرکش
میان نار و گوهر دانۀ نار
هوش مصنوعی: دوالش دیمۀ نار به معنای آتش و حرارتی است که در درون او وجود دارد، مانند زرینی که در بین آتش و دانه جواهر است. به طور کلی، میتوان گفت که او در بین دو چیز ارزشمند و باارزش قرار دارد، که اولی آتش و دومی جواهر است.
صف پیلانش اندر ساز زرین
چو بر کوهی شکفته زعفران زار
هوش مصنوعی: او پیشانیهای عظیم و سرسختی دارد که مانند صفی از فیلها در صف زریں و درخشان ایستادهاند، و زیبایی و جلالش مانند زعفران وحشیایی است که بر دامنه کوهها شکفته شده است.
ببرق آراسته میغند و دارند
بگرد موج دریا شعلۀ نار
هوش مصنوعی: ابرهای زیبا و روشن در آسمان جمع شدهاند و موجهای دریا شعلههای آتش را به همراه دارند.
چو مار انندشان خرطوم ار ایدون
بود زرّین پشیزه بر تن مار
هوش مصنوعی: اگر همچون مار، خرطوم برآورند، در این صورت پشیزهای زرین بر بدن مار خواهد بود.
بزخم پای ایشان کوه دشتست
بزخم یشک ایشان دشت شد یار
هوش مصنوعی: زخم پای او به اندازهای بزرگ و عمیق است که مانند کوه و دشت به نظر میرسد. به خاطر زخم عشق او، دشتهایی به وجود آمده است که در آنجا یاری دیگر پیدا شده است.
بهیجا میغ رنگان ، تیغ دندان
بصحرا کوه جسمان ، باد رفتار
هوش مصنوعی: در جایی که رنگهای زیبا و شاداب وجود دارد، دندانهای تیز و برنده همانند تیغ در کوهها و در بیابان رفتار میکنند.
چه جایست این مگر میدان سلطان
خداوند زمان شاه جهاندار
هوش مصنوعی: کجاست این مکان جز میدان بزرگ سلطان و حاکم زمان، یعنی پادشاهی که جهان را به دست دارد؟
یمین دولت و دین را نگهبان
امین ملت و بر ملک سالار
هوش مصنوعی: این شعر به اهمیت یک فرد در نگهداری از ارزشهای دین و دولت اشاره دارد. شاعر به شخصی میپردازد که به عنوان نگهبان اصول و بنیانهای کشور و ملت عمل میکند و در عین حال بر امور مملکت تسلط دارد و مسئولیتهای خود را با دیانت انجام میدهد.
زمان را مایۀ نیکی و رحمت
زمین را سایۀ اقبال و دادار
هوش مصنوعی: زمان باعث خیر و رحمت است و زمین محل برکت و توجه خداوند.
ز عشق جود مایل سوی سائل
ز حرص عفو عاشق بر گنهکار
هوش مصنوعی: از محبت و بخشش عشق، همیشه به سمت درخواستکنندگان متمایل است و بخاطر محبت، عاشق به خطاهای دیگران رحم میکند و آنها را میبخشد.
شجاعت را دل پاکش مثالست
سخاوت را کف رادش نمودار
هوش مصنوعی: شجاعت به دل پاک او شباهت دارد و سخاوت در دست سخاوتمندش نمایان است.
جهانداری بدو گشتست روشن
جوانمردی ازو گشتست بیدار
هوش مصنوعی: جهان به دلیل وجود او روشن و تابناک شده است و جوانمردی و نیکوکاری از او نشأت گرفته و بیداری و آگاهی را به انسانها هدیه داده است.
جهان پر مهر دینارست ازیرا
که نام اوست نقش مهر دینار
هوش مصنوعی: جهان پر از محبت و دوستی است، زیرا نام او در دلها نقش بسته و منبع این مهر و محبت است.
نماند اندر جهان گویا زبانی
بفضل و فخر او ناداده اقرار
هوش مصنوعی: در جهان هیچ زبانی باقی نمانده است که به خاطر نعمت و بزرگی او، شهادت ندهد.
اگر گویی که خشم شاه و آتش
دو لفظند از یکی معنی بتکرار
هوش مصنوعی: اگر بگویی که خشم شاه و آتش دو واژه هستند، اما از یک معنا بهرهمندند و این معنا را تکرار میکنند.
وگر گویی که کفّ شاه و دریا
دو ره باشد بیک منزل بهنجار
هوش مصنوعی: اگر بگویی که ظلم و ستم شاه و دنیای بزرگ مانند دو راه متفاوت هستند، باید بدانی که این دو به یک سرنوشت مشترک میرسند.
بود مر حملۀ مردان او را
بگونۀ بسته و نابسته دیوار
هوش مصنوعی: حمله مردان به او به گونهای است که دیوار، هم محکم و هم نازک است.
بود مر عزم بد خواهان او را
بیکسان گشته و ناگشته پرگار
هوش مصنوعی: عزم و نیت بدخواهان او تغییر نکرده، مانند دایرهای است که همچنان در حال چرخش است و هیچ تغییری در وضعیتش ایجاد نمیشود.
کسی کو تیغ او بیند برهنه
بچشم اندر بگردد دیده ش افگار
هوش مصنوعی: هر کس که تیغ او را برهنه ببیند، چشمانش به حیرت و سردرگمی میگردد.
همی در باغهای دشمنانش
بجای برگ روید مرگ از اشجار
هوش مصنوعی: در باغهای دشمنانش به جای برگ، مرگ از درختان میروید.
همی در شهرهای حاسدانش
بجای آب نار آید در انهار
هوش مصنوعی: در شهرهای افرادی که حسد میورزند، به جای آب در رودخانهها، آتش جاری میشود.
اگر چه گنج را مقدار رنجست
برنج او ندارد گنج مقدار
هوش مصنوعی: هرچند دستیابی به ثروت نیاز به تلاش و زحمت دارد، اما ارزش واقعی ثروت به میزان تلاش و زحمتی که برای به دست آوردن آن کشیده شده، بستگی ندارد.
وگرچه علم را معیار عقلست
ندارد علم او را عقل معیار
هوش مصنوعی: هرچند که دانش، سنجهای برای عقل است، اما در اینجا دانش او بدون در نظر گرفتن عقل، سنجش نمیشود.
بیو بارد عدو را پشت و سینه
چو بگشاید خدنگ دشمن او بار
هوش مصنوعی: هر زمان که دشمن به ما حمله کند، تیرش به پشت و سینهاش میرسد و او را مجروح میکند.
بسا لشکر کشا کامد برزمش
ز عجب آسان گرفته کار دشوار
هوش مصنوعی: بسیاری از نیروهای نظامی به سادگی به میدان جنگ آمدهاند و کارهای دشوار را راحت گرفتهاند.
سلاحش تیز و گنجش بیکرانه
سپاهش بیحد و پیلانش بسیار
هوش مصنوعی: سلاح او بسیار تند و مؤثر است و منابع و ذخائر او فراوان و نامحدود است. نیروی او بسیار زیاد است و تعداد سپاهاش نیز زیاد است.
ز عکس تیغ او افلاک پرنور
ز گرد لشکرش آفاق پر قار
هوش مصنوعی: از درخشش تیغ او آسمانها روشن است و از گرد و غبار لشکرش، دنیا پر از غبار و پریشانی میشود.
ز رزم بندگانش بر قضا جور
ز سمّ مرکبانش بر زمین نار
هوش مصنوعی: از نبرد خدمتگذارانش، به خاطر سرنوشت نادلخواه و از زهر اسبهایش، زمین به آتش کشیده شده است.
بساز کارزار آراسته تن
برسم روزگار آموخته کار
هوش مصنوعی: جنگی را با تجهیزات و آمادگی کامل فراهم کن، زیرا روزگار به تو آموخته که چگونه باید در این میدان عمل کنی.
ازیشان هر یکی ببر بلاجوی
سر شمشیرشان ابر بلا بار
هوش مصنوعی: تعدادی از آنها را انتخاب کرده و به سمت دشمن بفرستید که همچون ابر، با دشواریها و مشکلات حمله میکنند.
چو روی شاه دید ، از هیبت او
هزیمت شد گرفته دامن عار
هوش مصنوعی: زمانی که او چهره شاه را دید، از ترس و شکوه او به عقبنشینی پرداخت و عذر و حیا را در دامن خود گرفت.
میان کامش اندر باد آذر
میان چشمش اندر ابر آزار
هوش مصنوعی: خوشی و لذت او در دل آتش است و در نگاهش، غم و رنجی وجود دارد که مانند ابرها سنگینی میکند.
بجای رو شود در رزم پشتش
بجای عقلش اندر مغز مسمار
هوش مصنوعی: در میدان جنگ، به جای اینکه چهرهاش نمایان شود، پشتش پنهان میگردد و به جای اینکه به عقل و هوش تکیه کند، تفکراتش مثل میخ در ذهنش فرو میرود.
چو تشنه آبرا ، از بیم و از رنج
هلاک خویش را گشته خریدار
هوش مصنوعی: شخصی که به شدت تشنه است، از ترس و آشفتگی برای نجات جان خود تلاش میکند و به دنبال آب میگردد.
ایا شاه همه شاهان گیتی
فزود از قدر تو قانون افکار
هوش مصنوعی: ای پادشاه بزرگ همه پادشاهان، آیا بر ارزش تو افزوده شده است، قانونی که افکار را تنظیم میکند؟
جهان دانی و سرّ خلق گویی
بر اندیشه تویی واقف ، بر اسرار
هوش مصنوعی: جهان را میدانی و رازهای آفرینش را بهخوبی میشناسی، چون به عمق افکار و اسرار آن آگاه هستی.
اگر نه گفتی بودی مدیحت
نبودی فضل مردم را بگفتار
هوش مصنوعی: اگر تو چیزی نمیگویی، در واقع بهجای مدح دیگران، فقط زبان به ستایش آنها میگشایی.
تو ای شاه ار ز جنس مردمانی
بود یاقوت نیز از جنس اشجار
هوش مصنوعی: ای پادشاه، اگر تو از نوع انسانی هستی، پس یاقوت هم باید از نوع درختان باشد.
همی تا بر فلک اختر بتابد
بجنبد بر زمین سیار و طیار
هوش مصنوعی: تا زمانی که ستارهها در آسمان درخشان باشند، زمین نیز در حرکت و تحول است.
هوا از ابر نم بیند ز دریا
زمین را مایه بخشد ابر از امطار
هوش مصنوعی: هوا از ابر، رطوبتی به زمین میدهد و ابرها از باران، زندگی میبخشند.
همیشه عید بادت روز نوروز
همی تا تازه باشد عید مختار
هوش مصنوعی: همیشه آرزو میکنم که روز عید نوروز برای تو باشد تا عید مختار همیشه تازه و شاداب بماند.