بخش ۳ - در استدلال نظر و توفیق شناخت

آیا می‌دانی که چرا گردندگان آسمان‌ها به دور زمین می‌چرخند؟

در این پرستش‌گاه، چه‌کسی را معبود کرده (و به دورش می‌گردند)، و هدفشان از این آمدن و رفتن و تلاش چیست؟

از این سفر و محمل کشیدن چه مقصودی دارند و از این منزل بریدن و مسافرت چه چیزی را می‌جویند؟

چرا نام این را «ثابت» گذاشته‌اند و نام دیگری را «منقلب» (تغییر کننده‌، دارای تغییر احوال و همچنین اشاره به بروج دوازده گانه که اولین ماه هر فصل را "ثابت" و دومین ماه هر فصل را "منقلب" مینامیدند) نام نهاده‌اند؟ چه‌کسی به این‌یک گفت‌ که «حرکت کن» و به دیگری گفت که «بیارام و ساکن باش» ؟

قبا بسته و با لباس مرتب و تازه‌رو و شاد همچون گل‌، دارند پرستاری و خدمت می‌کنند (یا پرستش و عبادت می‌کنند)

بسیار حیرت کردم وقتی که دیدم باید در چنین بت‌خانه‌ای زنار ببندم و پرستش کنم.

اما وقتی که حیرت و سرگشتگی‌، تندروی کرد و شتاب گرفت عنایت (و لطف حق) بانگ زد ای نظامی

فتنه و آشوب و ستیزندهٔ این بت‌ها مشو که این نگارها و بت‌ها خود را نمی‌پرستند.

همه مثل پرگاری که دور مرکزی می‌چرخد دارند آفریننده خود را می‌جویند.

تو نیز هم آخر از دست بلندی و رفعت چرا در بت‌خانه‌ای را نمی‌بندی؟

همچون ابراهیم با بت‌ها و نگارها عشق بباز اما بت‌خانه را از بت پاک کن.

اگر در دیدن بت‌ها و نگارها بمانی و خیره شوی‌، بت‌پرست هستی اما اگر قدم بر بت‌ها بنهی و بگذری (بدان که) نجات یافته‌ای و رَسته‌ای.

نمودار (و نشان‌دهنده و نمایشگری) که از عمق دریا تا اوج آسمان و از کوچک تا بزرگ هست همه طلسم‌هایی است که بر سر گنج‌های الهی و خدایی است.

طلسم‌ها و گشودن آنها بسیار سخت و مشقت‌بار هستند اما وقتی که گشودی به‌زیرش گنج خواهی یافت.

طبایع و امیال نفسانی را مطیع بگردان (یا ضعیف و ناتوان کن) و با این‌کار خرد و هوش را آراسته گردان.

اگر فکر میکنی که میتوانی با پژوهش به طرح و نقشه زمین و آسمان پی ببری، تو در خیال و توهم ای. حل این مسئله امکان پذیر دیست.

در سرّ و راز هستی راه نبرده‌ام فقط می‌دانم که این نقش و این گردون‌، بی‌هدف و سرسری آفریده نشده‌است.

اگر این راز دانستنی و یافتنی بود یکی از این نقش‌ها بانگ می‌زد و آن‌را افشا و آشکار می‌کرد.

هوش مصنوعی: از این گنبدهای روشن و در حال چرخش، جز چرخش آنها از دور چه چیز دیگری را می‌توان دید؟

هوش مصنوعی: این اتفاق به درستی نشان‌دهنده این است که در این دوران که همه چیز در حال تغییر است، ما نیز اختیاری در انتخاب و تصمیم‌گیری داریم.

هوش مصنوعی: بله، هر فردی که چیزی را می‌داند، به‌طور طبیعی با یک نیرویی که او را به حرکت در می‌آورد، در ارتباط است.

هوش مصنوعی: فردی که به دنبال الگوهای تکراری در زندگی است، باید بفهمد که به خاطر تجربه‌ها و درک‌های گذشته، ممکن است دچار اشتباه شود. اگر همواره در همان دایره بچرخد و به تجربیات سرسختانه و کهنه وابسته باشد، نمی‌تواند به درک عمیق‌تری از واقعیت دست یابد. بنابراین، او باید از این دور باطل کناره‌گیری کند تا به بینشی تازه و نو برسد.

هوش مصنوعی: اگرچه ممکن است در جستجوی عیب و نقص آن به نتیجه‌ای نرسی، اما برای رسیدن به فهم اولیه‌اش باید آن را به‌درستی شروع کنی.

هوش مصنوعی: وقتی که خردمند دست کسی را بچرخاند، او در همان چرخش چند لحظه‌ای می‌ماند.

هوش مصنوعی: هر کسی که دایره‌ی زندگی و تغییرات آن را بشناسد، به خوبی می‌داند که دور گردون با این سنجش و ارزیابی، قابل درک است.

هوش مصنوعی: اگر نشانه‌های خداوند در ابزار اندیشه‌ات روشن شود، نور و روشنی را درک خواهی کرد.

هوش مصنوعی: نه می‌توان از صورت نوشتن متن جدیدی را انتظار داشت، و نه می‌توان از نشانه‌های ناخن، لباس نو و تازه‌ای را درست کرد.

اگر با نمودار خدایی (در دو بیت قبل) بجویی از شَبَه که سنگی سیاه است نور می‌یابی و اگر نمودار خدایی‌، اندیشه را روشنایی نبخشد حتی از ماه تابان هم نور نمی‌یابی.

هوش مصنوعی: هر شکلی که او به نمایش گذاشت، زیبایی آن باعث شد که ستاره‌ها از آن نقش الهام بگیرند و نشانه‌ای بفرستند.

یکی به «ده دانه جو» روی آورده‌است و دیگری با یکی دو قطعه سنگ، ابزار نجومی ساخته است.

(ادامه بیت قبل) که آن ساحران میگویند این جهان تند رو از همان سنگ اصطرلاب و دانه جو پدید می‌آید و میچرخد

مگو که آدمیان از عناصر بوجود می‌آیند و سپس بگویی‌که عناصر هم از انجم و کواکب پدید گشته‌اند.

اگر خلقت را به وسیله حواله کنی، چه چیزی باعث به وجود آمدن همان وسیله میشود؟(غیر ممکن است)

هوش مصنوعی: اگر ایجاد و شکل‌گیری به وسیله ابزار خاصی باشد، آن ابزار در فرآیند ایجاد چه نقشی دارد؟

اگرچه عناصر آب و باد و خاک و آتش، از یک نظم خاصی برخوردار هستند و باهم به‌خوبی تعامل می‌کنند.

اگر دستوری از او نرسد، هیچ روحی به جسمی نمی‌آید.

انسان خود‌پرست نمی‌تواند خدا را بپرستد (هم زمان دو چیز را نمی‌شود پرستید)‌؛ همانطور که شب و روز هیچ‌گاه با هم نیستند.

خدا از میان عبادت‌کنندگان‌، بندگانی را برمی‌گزیند که در راه خدا خود را نبیند و خودخواهی را کنار بگذارد.

ای نظامی‌، جام وصال و شادی را زمانی خواهی نوشید که به‌عشق و یاد او خود را فراموش نمایی.